#نکته595
در اصول اقلیدس بتحریر خواجه نصیر الدین طوسی علاوه اینکه بر بسیاری از اشکال و مسائل آنرا اسامی خاص هندسی است چند شکل آن بنام اشخاص نامیده شد یکی شکل پنجم مقاله نخستین ملقب به مأمونی، دیگر شکل بیستم همان مقاله موسوم به ،حماری و دیگر شکل چهل و هفتم همان مقاله بنام عروس.
یکی از مشایخم رضوان الله تعالی علیه در وجه تسمیه مأمونی فرموده است که مأمون عباسی مردی فاضل و ریاضی دوست بود، برای تشویق و ترغیب دیگران به تعلیم و تعلم ریاضیات دستور داد که این شکل را بر آستین قبای او نقش کنند و آن شکلی است که هیأت و ریخت او در خور پیشانی کلاه و روی آستین و جاهایی مانند آنها است، بدینصورت رسم بر در شکل حماری دعوی این است که مجموع دو ضلع هر مثلث اطول از ضلع سوم است. برخی از اساتید فن در وجه تسمیه آن بحماری گفتهاند: چون این مطلب بقدری واضح است که اگر حماری در يك گوشه مثلث باشد و علف در گوشه دیگر آن حمار همان ضلعی را خواهد پیمود او و علف است نه اینکه دو ضلع دیگر را به پیماید تا خود را به علف برساند چه اینکه میفهمد آن يك ضلع مسیر او بهر نحوی باشد اقصر از دو ضلع دیگر است.
پس از چند سال این سخن را در کتاب هم یافتهایم چنانکه در دائرة المعارف فارسی مصاحب جلد در در عنوان قضیهی حمار گوید: تسمیهی آنرا بدین مناسبت گفتهاند که حتی الاغ هم بر صدق این حکم واقف است اگر الاغ در A و کاه در B باشد الاغ راه AB را برای رسیدن به کاه اختیار میکند نه راه ACB را.
بین حدس راقم سطور، پس از اغماض از ورود در نقض یا ابرام گفتار نامبرده این است که شکل حماری منسوب به هومر (هومیرس یا اومیروس) شاعر مشهور یونان قدیم صاحب الیاده و اودیسیه است که بیش از هفت قرن قبل از میلاد مسیح علیه السلام میزیست، و در عربی هومر به حمار تعریب شده است و یا شکل هومری به حماری تصحیف گردید.
🌴
