درسگفتار فلسفه ریاضیات جلسه دوم

🔹دیمیتری گوتاس در مقاله‌ی مختصری که در مجموعه‌ی فوق آمده است، به موضوع مذهب ابن‌سینا پرداخته است و به نفع این دیدگاه دلیل آورده که ابن‌سینا در فقه حنفی‌مذهب بوده است. ◾️از جمله مهم‌ترین ادله‌ی او این است که استاد فقه ابن‌سینا فردی به نام اسمعیل الزاهد بوده، و این همان اسمعیل بن حسین الزاهد است که متخصص فقه بوده و نامش در طبقات حنفیه‌ی قرشی آمده است. 🔻جالب اینکه طبقات حنفیه‌ای که گوتاس به آن استناد کرده، «اسمعیل الزاهد»ی که استاد ابن‌سینا بوده را فرد دیگری دانسته که معتزلی بوده و به امامیه گرایشاتی داشته و در هر دوی فقه حنفی و زیدی تخصص داشته. احتمالاً زمان درگذشت او و محل فعالیت او دلیل گوتاس بوده بر اِعراض از این گزارش. این اسمعیل الزاهد دومی تقریباً متولد ۳۷۱ه‍ بوده است که همان ایامی است که ابن‌سینا به دنیا آمده (یعنی حدود ۳۷۰ه‍)

درسگفتار فلسفه ریاضیات جلسه سوم

علی محمد سمرقندی:فاضل قوشچی https://eitaa.com/Ostadkhosravi

درة التاج .....قطب الدین .... https://eitaa.com/Ostadkhosravi

صوت شماره 133.... تکوین.... تشریع.. https://eitaa.com/Ostadkhosravi

سوال: زاویه جزء مقوله کم است یا کیف؟

جواب سوال

 [بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الایمه الاطهار علیهم السلام با ترجمه فارسی - مجلد ۵۴، صفحه ۲۲۷]  مَجْمَعُ الْبَیَانِ، نَقْلًا مِنْ تَفْسِیرِ الْعَیَّاشِیِّ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْأَشْعَثِ بْنِ حَاتِمٍ قَالَ: کُنْتُ بِخُرَاسَانَ حَیْثُ اجْتَمَعَ الرِّضَا علیه السلام وَ الْفَضْلُ بْنُ سَهْلٍ وَ الْمَأْمُونُ فِی الْإِیوَانِ الْحِیرِیِّ بِمَرْوَ فَوُضِعَتِ الْمَائِدَةُ فَقَالَ الرِّضَا علیه السلام إِنَّ رَجُلًا مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ سَأَلَنِی بِالْمَدِینَةِ فَقَالَ النَّهَارُ خُلِقَ قَبْلُ أَمِ اللَّیْلُ فَمَا عِنْدَکُمْ قَالَ فَأَدَارُوا الْکَلَامَ وَ لَمْ یَکُنْ عِنْدَهُمْ فِی ذَلِکَ شَیْ ءٌ فَقَالَ الْفَضْلُ لِلرِّضَا علیه السلام أَخْبِرْنَا بِهَا أَصْلَحَکَ اللَّهُ قَالَ نَعَمْ مِنَ الْقُرْآنِ أَمْ مِنَ الْحِسَابِ قَالَ لَهُ الْفَضْلُ مِنْ جِهَةِ الْحِسَابِ فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ یَا فَضْلُ أَنَّ طَالِعَ الدُّنْیَا السَّرَطَانُ وَ الْکَوَاکِبُ فِی مَوَاضِعِ شَرَفِهَا فَزُحَلُ فِی الْمِیزَانِ وَ الْمُشْتَرِی فِی السَّرَطَانِ وَ الشَّمْسُ فِی الْحَمَلِ وَ الْقَمَرُ فِی الثَّوْرِ وَ ذَلِکَ [۱] یَدُلُّ عَلَی کَیْنُونَةِ الشَّمْسِ فِی الْحَمَلِ مِنَ [۲] الْعَاشِرِ مِنَ الطَّالِعِ فِی وَسَطِ السَّمَاءِ فَالنَّهَارُ خُلِقَ قَبْلَ اللَّیْلِ وَ أَمَّا فِی الْقُرْآنِ فَهُوَ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی لَا الشَّمْسُ یَنْبَغِی لَها أَنْ تُدْرِکَ الْقَمَرَ وَ لَا اللَّیْلُ سابِقُ النَّهارِ [۳] أَیْ قَدْ سَبَقَهُ النَّهَارُ. کتاب النجوم، للسید بن طاوس بأسانیده عن محمد بن إبراهیم النعمانی عن محمد بن همام عن محمد بن موسی بن عبید عن إبراهیم بن أحمد الیقطینی عن ابن ذی العلمین: مثله [۴] و بأسانیده إلی کتاب الواحدة لابن جمهور العمی بإسناده: مثله اعلم أنه أورد علی هذا الخبر إشکالات الأول أن الظلمة التی تحصل منها اللیل عدم النور الذی یحصل منه النهار و عدم الحادث مقدم علی وجوده. و الجواب أن الظلمة لیست عدما مطلقا بل عدم ملکة إذ هی عدم النور عما من شأنه أن یکون نیرا و مثله یمکن أن یکون مقدما و مؤخرا و الحاصل هنا أن أول خلق العالم هل کان نهارا أم لیلا. الثانی أن عند خلق الشمس لا بد أن یکون فی بعض الأرض لیلا و فی بعضها نهارا فلا تقدم لأحدهما علی الآخر. و الجواب أن السؤال عن معظم المعمورة هل کان الزمان فیها لیلا أم نهارا فلا ینافی وجود اللیل فیما یقاطرها. الثالث ما المراد بطالع الدنیا فإن کل نقطة من نقاط الأرض لها طالع و کل نقطة من نقاط منطقة البروج طالع أفق من الآفاق. و الجواب أنه یمکن أن یکون المراد بطالع الدنیا طالع قبة الأرض أی موضع من الربع المسکون فی وسط خط الإستواء یکون طوله من جانب المغرب علی المشهور أو المشرق علی رأی أهل الهند تسعین درجة و قد تطلق علی موضع من الأرض یکون طوله نصف طول المعمورة منها أعنی تسعین درجة و عرضه نصف أرض المعمورة منها أی ثلاثا و ثلاثین درجة تخمینا و من خواص القبة أنه إذا وصلت الشمس فیها إلی نصف النهار کانت طالعة علی جمیع بقاع الربع المسکون نهارا فظهرت النکتة فی التخصیص و یمکن أن یکون الطالع هنا بالقیاس إلی الکعبة لأنها وسط الأرض خلقا و شرعا و شرفا. الرابع کون الکواکب فی مواضع شرفها لا یستقیم علی قواعد المنجمین و اصطلاحاتهم إذ عطارد شرفه عندهم فی السنبلة و شرف الشمس فی الحمل و لا یبعد عطارد عن الشمس بهذا المقدار و لقد خبط الطبری [۱] و غیره فی ذلک فحکموا بکون عطارد أیضا حینئذ فی الدرجة الخامسة عشر من السنبلة نقلا من جماهیر الحکماء. و الجواب أنه علیه السلام یمکن أن یکون بنی ذلک علی ما هو المقرر عنده لا ما زعمه المنجمون فی شرف عطارد أو یقال إن عطارد مستثنی من ذلک و أحال ذلک علی ما هو المعلوم عندهم أو یقال المراد بالکواکب الأربعة المفصلة اعتمادا علی ذکرها بعده. الخامس أن المقرر فی کتب الأحکام فی بحث القرانات أن السبعة کانت مجتمعة فی أول الحمل و لو فرض أنهم أخطئوا فی ذلک کان علی الفضل و سائر الحضار المتدربین فی صنعة النجوم أن یسألوا عن ذلک و یراجعوا فیه و لم ینقل منهم ذلک. و الجواب أنهم لیسوا متفقین فی ذلک کما یظهر من الطبری و غیره فلعل الفضل و غیره ممن حضر المجلس کان یسلک هذا المسلک و ربما یقال لعل الراوی سها أو خبط فی فهم کلامه علیه السلام و کان ما قاله علیه السلام هو أن الکواکب کانت مع الشمس فی شرفها و الضمیر فی شرفها کان للشمس لا للکواکب فاشتبه علیه و زعم أن الضمیر للکواکب ففصل کما تری. و أقول علی ما ذکرنا لا حاجة إلی تحریف الحدیث و نسبة السهو إلی الراوی و ما ذکروه لیس مستندا إلی حجة و أکثر أقاویلهم فی أمثال ذلک مستندة إلی أوهام فاسدة و خیالات واهیة کما لا یخفی علی من تتبع زبرهم.