" اللّهمَّ صَلِّ عَلی فاطِمَهَ وَ ابیها وَ بَعلِها و بَنیها وَ السِّرِ المُستَودَعِ فیها بِعَددِ ما احْاطَ بِه عِلْمُکَ" #کتاب_نور

➕فدک در قرآن خداوند متعال در آیه ۶و۷ سوره حشر میفرماید:«وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَىٰ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ... مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَىٰ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَىٰ فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ ۚ»

معنی👈🏻آنچه خدا از اموال آنان به غنیمت داد متعلق به رسول است که شما سپاهیان اسلام بر آن هیچ اسب و استری نتاختید ولکن خدا رسولانش را بر هر که بخواهد مسلط می گرداند و خدا بر هر چیزی تواناست. و آنچه خدا از اموال کافران آن دیار به رسول خود غنیمت داد متعلق به خدا و رسول، خویشاوندان، رسول (ائمه) و یتیمان و فقیران و درماندگان است این حکم برای آن است که غنایم دولت توانگران را نیفزاید.»

فیء مشتق از «فاء یفیء» به معنای رجوع است و مقصود از آن، غنیمتی است که پیامبر(ص) در زمان حیاتش بدون جنگ و اسب و رکاب به آن دسترسی پیدا کرده و متعلق به آن حضرت(ص) بوده و بعد از حیاتش برای «ذوی القربی» حق هرگونه تصرفی را در آن دارند و آن هرگز داخل بیت المال مسلمین نشده و به مسلمین باز نمی گردد.

فخر رازی ذیل آیه شریفه فوق می گوید:« صحابه از رسول خدا(ص) خواستند که فییء را بین مردم تقسیم کند همان گونه که غنیمت را تقسیم کرد خداوند در این آیه فرق بین فییء و غنیمت را بیان کرد. در غنیمت👈🏻 از آنجا که مردم در تحصیل آن با جنگ و قتال شریکند لذا بین همه جنگجویان تقسیم می شود. اما در فییء👈🏻 کسی دخالتی ندارد لذا ملک خواست رسول خدا(ص) قرار می گیرد و امر آن نیز به دست خود حضرت است و به هرکس که بخواهد می بخشد. 📌تفسیر فخر رازی، ذیل آیه

علامه طباطبایی می فرمایند:« مقصود(فَلِلّٰهِ و لِلرَّسُولِ) یعنی اینکه فییء مختص به خداوند و رسول است و در هر چیزی که رسول صلاح بداند مصرف می کند و نیز می تواند برای خود نگه دارد و مقصود از (ذِی القُربیٰ) قرابت رسول است همانگونه که در روایات ائمه اهل بیت(ع) وارد شده است.» 📌المیزان، ذیل آیه شریفه

➕فدک در تاریخ شهید صدر (رحمة الله) می فرماید:« فدک بعد از آنکه وارد تاریخ اسلام شد در ابتدا ملک رسول خدا(ص) قرار گرفت، زیرا با تاخت و تاج اسبان و جنگ و قتال به دست نیامده بود پیامبر(ص) آن را به دخترش زهرا(س) تقدیم نمود و تا هنگام وفات آن حضرت نزد دخترش بود و ابوبکر _به تعبیر صاحب الصواعق المحقه_آن را به زور از دست حضرت زهرا(س) گرفت. ¹

و از مصادر مالی عمومی مسلمین و از ثروت های دولت آن روز قرار گرفت هنگامی که حکومت به دست عمر بن عبدالعزیز رسید فدک را به ورثه رسول خدا(ص) بازگرداند. ² 📌۱_هیتمی، المحرقه، صواعق ص۳۸ ۲_فدک در تاریخ، ص۳۵و۳۶

علی(ع) در دوران خلافتش فدک را به اهل بیت بازنگرداند. امام کاظم(ع) در مورد علت برنگرداندن به اهل بیت(ع) می فرماید:« زیرا ما اهل بیت نمی خواهیم که کسی غیر از خدا حقوق از دست رفته ما را بازپس گیرد و حق ما از ظالمان بستاند ما اولیای مومنان به نفع آنا حمم ن می کنیم و حقوقشان را از ظالمان پس می گیریم ولی برای خود این کار را نمی کنیم.» 📌علل الشرایع، باب العلل التی من اجلها ترک علی فدکاء

امام صادق (ع) نیز در این مورد می فرماید:« زیرا ظالم و مظلوم مردم بر خدا وارد شدند خداوند مظلوم را ثواب داد و ظالم را عقوبت کرد خداوند کراهت دارد چیزی را برگرداند که بر غاصب آن عقاب کرده و کسی که از او غصب شده ثواب داده است.» 📌علل الشرایع، باب العلل التی من اجلها ترک علی فدکاء

اما هنگامی که معاویه خود را به عنوان خلیفه بر مسلمان تحمیل کرد این حق پایمال شده را بیش از پیش به بازی گرفت و به حکم هوای نفس خویش آن را به سه بخش تقسیم کرد: سهمی به مروان حکم، بخشی بن عمرو بن عاص و ثلث دیگر را به فرزند خود یزید واگذار نمود. بدین شکل فدک مدتی دست به دست می گشت تا اینکه در حکومت مروان حکم تمامی آن به اختیار وی درآمد و بعد از وی در دست عمر بن عبدالعزیز قرار گرفت او با رسیدن به خلافت فدک را به فرزندان فاطمه(س) برگرداند. 📌شرح ابن ابی الحدید، ج۱۶،ص۲۷۸

هنگامی که یزید بن عبدالملک به حکومت رسید آن را از اولاد فاطمه (س) بازپس گرفت و در دست بنی مروان نمود و تا دولت آنان منقرض شد. نوبت به عباسیان که رسید ابوالعباس سفّاح با قیامت خود و به چنگ آوردن خلافت فلک را به عبدالله بن علی بن ابی طالب داد. بعد از وی ابوجعفر منصور آن را در زمان خلافتش از بنی الحسن بازپس گرفت اما پس از مدتی مهدی پسر منصور برای چندمین بار به خاندان فاطمیین بازگرداند و دوباره موسی پسر مهدی از دستشان بازستاند. ¹ 📌۱_شرح ابن ابی الحدید، ج۱۶،ص۲۱۶_۲۱۷