انتفاضه فلسطین، محسن فایضی
#خط_تحلیل
✳️ صادرات و واردات ایران در تحریم دریایی چگونه است؟
میعاد ملکی کارمند سابق اوفک در وزارت خزانهداری امریکا و از فعالان تحریم علیه ایران توییت مفصلی نوشته که ارزش خواندن دارد:
⚠️از آوریل ۲۰۲۶، محاصره دریایی آمریکا بنادر بندرعباس و چابهار رو مسدود کرده؛ بنادری که حدود ۱۶۳ میلیون تن بار و تقریباً ۸۰ درصد تجارت ایران از طریق اونها جابهجا میشد.
اما ایران هفت مسیر جایگزین برای دور زدن این محاصره داره:
🔴 عراق، ترکیه، دریای خزر، آذربایجان، ترکمنستان، افغانستان و پاکستان.
این مسیرها در مجموع طی سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ حدود ۲۲ میلیارد دلار تجارت رو پوشش دادن؛ شامل ۱۵.۳ میلیارد دلار صادرات و ۶.۸ میلیارد دلار واردات.
از زمان آغاز محاصره، ترافیک حملونقل و جابهجایی کالا در تکتک این مسیرها بهشدت افزایش پیدا کرده.
این دقیقاً همون شکافیه که کارگروه «دروازه آهنین» باید ببنده.
❌اول ببینیم محاصره دقیقاً چه مسیرهایی رو مسدود کرده.
بندرعباس و چابهار مثل ریههای ایران هستن؛ بنادری که در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ حدود ۱۶۳ میلیون تن کالا از طریقشون جابهجا شده و تقریباً ۸۰ درصد کل تجارت کشور، از نفت و کانتینر گرفته تا مواد معدنی و غلات، به اونها وابسته بوده.
صورتهای مالی خود شرکتها هم فشار ناشی از این محاصره رو تأیید میکنن.
کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران (IRISL)، غول دولتی حملونقل دریایی کشور، در گزارش مالی خودش به محاصره و کاهش تردد کشتیها در خلیج فارس اشاره کرده و در بخش هشدار مربوط به تداوم فعالیت شرکت، اعلام کرده که «ادامه بقای شرکت با تردید مواجهه».
شرکت بهرهبردار بنادر جنوبی هم در اسناد خودش زمان شروع محاصره رو بهار ۲۰۲۶ اعلام کرده و صراحتاً نوشته که بنادر شمالی و مسیرهای حملونقل زمینی رو بهعنوان برنامه جایگزین در نظر گرفته.
1⃣ عراق:
حجم تجارت ایران و عراق در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ به ۸.۹ میلیارد دلار رسیده؛ شامل ۸.۶ میلیارد دلار صادرات ایران در مقابل فقط ۳۰۰ میلیون دلار واردات.
عراق بهتنهایی مقصد بیش از نیمی از کل صادرات زمینی ایرانه.
این تجارت از طریق ۱۰ گذرگاه مرزی انجام میشه؛ از جمله خسروی، شلمچه، مهران، تمرچین و شش گذرگاه دیگه.
بیشتر کالاها با کامیون مستقیماً وارد بازارهای عراق میشن؛ بازارهایی که به کالاهای ایرانی، گاز و برق ایران وابستگی زیادی دارن.
مسدود کردن این مسیر تجاری کار بسیار دشواریه: مرز زمینی ۱۶۰۰ کیلومتری، پیوندهای عمیق تجاری دو کشور و حمایت سیاسی در بغداد، همگی این کار رو پیچیده میکنن.
اگه کارگروه «دروازه آهنین» بخواد بزرگترین منبع درآمد خارجی تهران بهجز نفت رو قطع کنه، باید این مرز رو هدف قرار بده؛ مرزی که در عین حال، سختترین مسیر برای مسدود کردن در کل نقشهست.
2⃣ ترکیه
ترکیه؛ دروازه ایران به اروپا
حجم تجارت ایران و ترکیه در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ به ۴ میلیارد دلار رسیده؛ شامل ۳.۲ میلیارد دلار صادرات ایران و ۸۰۰ میلیون دلار واردات.
این تجارت عمدتاً از طریق دو گذرگاه کلیدی انجام میشه:
-گذرگاه جادهای بازرگان
اتفاقاتی که بعد از شروع محاصره در آوریل ۲۰۲۶ افتاده، بهخوبی اهمیت این مسیرها رو نشون میده:
-تردد کامیونها از مرز بازرگان تا اوت ۲۰۲۶ حدود ۶۰ درصد افزایش پیدا کرده.
-صادرات ریلی از طریق مرز رازی حدود ۳۰۰ درصد افزایش داشته.
این یعنی دو گلوگاه مهم تجاری که هر دو به خاک یکی از اعضای ناتو متصل میشن.
همین موضوع باعث میشه مسیر ترکیه یکی از معدود کریدورهایی باشه که فشار آمریکا واقعاً میتونه روی اون اثرگذار باشه.
3⃣ دریای خزر
دریای خزر؛ مسیری که نیروی دریایی آمریکا نمیتونه بهش دسترسی پیدا کنه.
حجم تجارت ایران از طریق دریای خزر در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ حدود ۳.۴ میلیارد دلار بوده، اما برخلاف مسیرهای قبلی، اینجا جریان تجارت برعکسه: فقط ۵۰۰ میلیون دلار صادرات در مقابل ۲.۹ میلیارد دلار واردات.
دریای خزر در واقع راه نفوذ کالاهای وارداتی به ایران از پشت محاصرهست؛ کالاهایی که از روسیه و قزاقستان وارد بنادر انزلی، امیرآباد و نوشهر میشن.
بعد از شروع محاصره، حجم جابهجایی کالا در دریای خزر طی ماههای مارس تا اوت ۲۰۲۶ حدود ۵۰ درصد افزایش پیدا کرده.
اما نکته جالبی که از بررسی اسناد مالی به دست اومده اینه:
شرکتی که بنادر جنوبیِ تحت محاصره ایران رو اداره میکنه، شرکت بندری منطقه آزاد انزلی رو خریداری کرده.
یعنی شرکت بهرهبردار بنادر ایران عملاً داره فعالیت تجاری خودش رو از خلیج فارس به دریای خزر منتقل میکنه.
4⃣ آذربایجان و ارمنستان
۲.۵ میلیارد دلار تجارت در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵
این تجارت تقریباً بهطور مساوی تقسیم شده: ۱.۲ میلیارد دلار صادرات و ۱.۲ میلیارد دلار واردات.
گذرگاههای اصلی این مسیر عبارتاند از: آستارا، جلفا، نوردوز و بیلهسوار.
انتفاضه فلسطین، محسن فایضی
اما آستارا مهمترین گذرگاهیه که باید زیر نظر داشت؛ چون نقطه اتصال کلیدی کریدور بینالمللی حملونقل شمال–جنوبه، همون مسیر روسیه–ایران–هند که مسکو و تهران دارن سرمایهگذاری سنگینی روش انجام میدن.
بعد از شروع محاصره، حجم جابهجایی کالا در پایانه آستارا ۳۳ درصد افزایش پیدا کرده.
⚠️اهمیت این کریدور فقط به ارزش دلاری تجارتش محدود نمیشه؛ اینجا همون نقطهایه که شبکه دور زدن تحریمهای ایران به شبکه دور زدن تحریمهای روسیه متصل میشه.
هر کانتینری که از آستارا عبور میکنه، نشونهای از همکاری لجستیکی مسکو و تهرانه؛ همکاریای که محاصره دریایی، نهتنها از اهمیتش کم نکرده، بلکه ارزش و اهمیتش رو بیشتر هم کرده.
5⃣ ترکمنستان و آسیای مرکزی
۱.۱ میلیارد دلار تجارت در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵
این تجارت شامل ۷۰۰ میلیون دلار صادرات و ۳۰۰ میلیون دلار واردات بوده. مسیر نسبتاً کوچیکیه، اما از نظر راهبردی اهمیت زیادی داره.
مهمترین گذرگاه این مسیر سرخسه؛ دروازه ریلی ایران به آسیای مرکزی و از اونجا به چین.
در تاریخ ۷ سپتامبر ۲۰۲۶، یعنی پنج ماه بعد از شروع محاصره، اولین قطار باری مستقیم چین به ایران از طریق سرخس وارد کشور شد.
این یعنی یه مسیر ریلی مستقیم از کارخانههای چین تا انبارهای ایران که اصلاً نیازی به عبور از هیچ بندری نداره.
دادههای مالی هم این تغییر مسیر رو تأیید میکنن: یکی از شرکتهای حملونقل ریلی که بررسی کردم، ناوگان واگنهای باری خودش رو به سمت شبکه ریلی شرق کشور منتقل کرده.
✅ اگه محاصره ادامه پیدا کنه و ظرفیت این مسیر ریلی افزایش پیدا کنه، چین برای تجارت با ایران دیگه نیازی به بنادر ایران نخواهد داشت.
6⃣ افغانستان
افغانستان؛ ۶۰۰ میلیون دلار تجارت در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ که تقریباً تمامش یکطرفهست.
این تجارت شامل ۵۰۰ میلیون دلار صادرات ایران در مقابل فقط ۳۰ میلیون دلار واردات بوده.
❗️ایران بزرگترین شریک تجاری افغانستانه. سوخت، سیمان، مواد غذایی و مصالح ساختمانی از طریق گذرگاههای دوغارون، ماهیرود و میلک به سمت افغانستان ارسال میشن.
اما آمار مهم بعد از شروع محاصره اینه:
گذرگاه دوغارون حالا روزانه حدود ۱۷۰۰ کامیون رو جابهجا میکنه.
اگرچه این مسیر تأثیر چندانی روی تراز تجاری کلی ایران نداره، اما دو کارکرد مهم داره:
۱. باعث میشه ارز خارجی از اقتصاد عمدتاً نقدی افغانستان همچنان وارد ایران بشه.
۲. به تهران اهرم فشار بر کشور همسایهای رو میده که کاملاً به تأمین کالا از ایران وابستهست.
ارزش تجاری پایین، اما کارکرد راهبردی بالا.
7⃣ پاکستان
پاکستان؛ کوچکترین مسیر تجاری ایران
حجم تجارت ایران و پاکستان در سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ حدود ۳۰۰ میلیون دلار بوده؛ شامل ۱۰۰ میلیون دلار صادرات و ۲۰۰ میلیون دلار واردات که از طریق گذرگاههای میرجاوه، پیشین و ریمدان انجام میشه.
⚠️اما چرا باید این مسیر رو هم بررسی کنیم؟
چون گذرگاههای مرزی کوچک و دورافتاده معمولاً محل فعالیت شبکههای تجارت غیرقانونی هستن.
اقتصاد مرزی بلوچستان همیشه ترکیبی از حملونقل قانونی کالا با کامیون، قاچاق سوخت و نقلوانتقالات غیررسمی بوده. محاصره هم باعث میشه ارزش و سودآوری هر مسیر غیررسمی بیشتر بشه.
سنتکام در بیانیه خودش صراحتاً اعلام کرده که هدفش مقابله با «جریانهای درآمدی غیرقانونی» در سراسر مرزهای زمینی ایرانه.
ارقام رسمی تجارت در این مسیر بسیار ناچیزن؛ اما حجم تجارت غیررسمی، طبیعتاً در آمارهای گمرکی ثبت نمیشه..
این همون مسیریه که احتمالاً بیشترین فاصله بین حجم تجارت ثبتشده و حجم واقعی کالاهای جابهجاشده وجود داره.
جمع بندی:
✳️حالا بیاید همه این اطلاعات رو کنار هم بذاریم.
قبل از آوریل ۲۰۲۶، حدود ۸۰ درصد تجارت ایران از طریق دو بندر جنوبی انجام میشد.
اما بعد از اون، آمریکا محاصره دریایی رو آغاز کرد و در مقابل، ایران به هفت مسیر زمینی و دریای خزر متکی شد که در مجموع حدود ۲۲ میلیارد دلار تجارت رو پوشش میدن و حجم فعالیت در تکتک اونها رو به افزایشه.
آمارها هم این تغییر مسیر رو بهخوبی نشون میدن:
🔴 مرز بازرگان: افزایش ۶۰ درصدی تردد کامیونها
🔴 مسیر ریلی رازی: افزایش ۳۰۰ درصدی صادرات ریلی
🔴 آستارا: افزایش ۳۳ درصدی حجم جابهجایی کالا
🔴 چین به ایران: راهاندازی قطار باری مستقیم
🔴 بنادر شمالی: خرید یک شرکت بندری در دریای خزر توسط شرکت بهرهبردار بنادر ایران
اسنادی که بررسی کردم بهوضوح نشون میدن که تهران از قبل برای این تغییر مسیر برنامهریزی کرده و داره منابع مالی لازم رو هم بهش اختصاص میده.
⚠️⚠️برای بستن این راههای جایگزین، آمریکا باید به بغداد و آنکارا فشار بیاره، شرکتهای فعال در این کریدورها رو تحریم کنه و مسیر دریای خزر رو زیر نظر بگیره؛ جایی که ناوهای جنگی آمریکا امکان ورود بهش رو ندارن.
@Thirdintifada
#خط_تحلیل
وزیر جنگ اسرائیل، کاتص:
ایران تلاش میکند تا اقدامات خود را برای دستیابی به سلاح هستهای از سر بگیرد، و این در کنار تلاشهای دیگر، اسرائیل را در معرض خطر جدی قرار میدهد.
@Thirdintifada