تمدّن یعنی چی؟ در زبان عربی هم‌خانواده‌ی مدینه (شهر) و به معنای شهرنشینیه. شهر هم جاییه که گروهی از انسان‌ها تحت قوانین و نظم خاصی کنار هم زندگی می‌کنن. این نوع زندگی در مقابل زندگی فردی و بیابان‌نشینی و غیر شهریه. هرچی از روستا به سمت شهر حرکت کنیم قوانین و ساختارها بیشتر می‌شن و هرچی به سمت زندگی عشایری حرکت کنیم آزادی و خودمختاری بیشتر می‌شه.

یکی از بهترین تعاریف تمدّن از دیدگاه دانشمندان مختلف این می‌تونه باشه: «مجموعه‌ای از ساختارها و سیستم‌های پایدار که نیازهای اصلی زندگی فردی و جمعی را تأمین می‌نماید.» نکتهٔ١: هر زندگی شهری، سیستم و ساختار داره. اما گاهی این ساختارهای درونی با هم متناسب نیستن و این ناهماهنگی باعث ناپایداری و هرج و مرج می‌شه. اما تمدّن، مجموعه‌ای از ساختارهای سازگار و هماهنگه که ثبات همدیگه رو تضمین می‌کنن. نکتهٔ٢: در پایین‌ترین سطح تمدن، جوابگویی به نیازهای اولیه شرطه وگرنه پایداری نداره و از هم می‌پاشه.

نیازهای اصلی زندگی بشر یعنی دقیقاً چیا؟ نظرات مختلفی وجود داره. مثلاً آبراهام مازلو که از دانشمندان روان‌شناسی و مدیریته، می‌گه انسان ۵ تا نیاز اصلی داره که سلسله مراتبش رو توی تصویر می‌بینید👆🏼 بعد از اون دانشمندان دیگه‌ای گفتن این موارد کامل نیست و چیزای دیگه‌ای هم بهش اضافه کردن مثل: شناخت و آموزش، زیبایی‌شناسی، مدیریت و تفوق و ...

و البته! از نظر ادیان الهی هیچکدوم از این‌ها کامل نیست، و یکی از کاستی‌های مهمش نیاز انسان به معنویت و ارتباط با ملکوته که اساس تکامل و رشد حقیقیه و این‌جا نادیده گرفته شده. تفاوت مدل نیاز اسلامی و غیر اسلامی به تفاوت در مبانی جهان‌شناسی و انسان‌شناسی‌شون برمی‌گرده.

تمدّن‌ها بر اساس میزان تأمین کردن نیازها و ثبات و پایداری‌شون در اون‌ها ارزش‌گذاری می‌شن. برترین تمدّن اونیه که نه تنها همه‌ی نیازها رو رفع کنه، بلکه باعث رشد و ارتقاء انسان‌ها بشه و استحکام هم داشته باشه. همچین شبکه‌ی پیچیده‌ای به‌راحتی تشکیل نمی‌شه! باید نظام اقتصادی، امنیتی، آموزشی، قضایی، خانواده، سیاسی، اخلاقی، معماری، حقوقی، و... وجود داشته باشن و سخت‌تر از اون این‌که، بهینه‌سازی‌شون تنهایی و جزیره‌ای نیست و با هم در ارتباط متقابلن و اثرگذاری جدی روی همدیگه دارن... حکومتی می‌تونه موفق باشه که برنامه‌ریزان اون در همهٔ فنون متخصص باشن و همه رو با هم لحاظ کنن و با نگاه سیستمی، همه رو در یک شبکهٔ کلان در بیارن.

هر تمدّنی، مجموعه‌ای از سخت‌افزار و نرم‌افزاره. سخت‌افزار می‌شه ساختمون و خیابون و چیزایی که به حس در میان. مثلاً میدون نقش جهان یا عالی‌قاپو، می‌شن از مظاهر تمدّن عصر صفوی در اصفهان. سخت‌افزار روی روح آدما بی‌تأثیر نیست، مثلاً معماری یه مسجد می‌تونه باعث افزایش معنویت در جان انسان بشه، اما اونی که اثر اصلی رو داره، نرم‌افزار تمدّنه! نرم‌افزار اون چیزاییه که حضور داره و حتی منشأ سخت‌افزارهاست ولی به حس در نمیاد... نرم‌افزار حداقل سه‌تا لایه داره: ١. باورها و نگرش‌ها نسبت به جهان‌شناسی، انسان‌شناسی، توحید، معاد، ولایت، و... ٢. قوانین و بایدهایی که مراعاتش در اون تمدّن لازمه. ٣. فرهنگ‌ها و آداب و رسوم و طرز رفتار افراد در جامعه در خوراک و پوشاک و مسکن و...

سعادت و هدفی که برای جامعه ترسیم می‌شه بر مبنای اون نگاه و نگرشه، و قوانین و فرهنگ‌ها هم نسبت به همین نگاه تنظیم می‌شن، چون قراره ما رو به اون هدف برسونن. و این نرم‌افزار تمدّنه که به جامعه جهت‌دهی می‌کنه و اصلاً تعیین می‌کنه چه سخت‌افزاری تولید بشه.

حالا با توجه به این تعریفات، تعریف تمدّن اسلامی رو می‌شه حدس زد: «تمدّن اسلامی یعنی تمدّنی که نرم‌افزار آن بر اساس نظر اسلام به دست آمده باشد؛ یعنی بر مبانی دین استوار شده و در راستای اهداف دین تلاش می‌نماید و از راهکارهای توصیه‌شده در اسلام برای رسیدن به اهداف استفاده نماید.» معلومه که اگر فقط مبانی و نگرش‌ها اسلامی بشن، اون جامعه اسلامی نیست! بلکه باید بر اساس اون مبانی، قانون و برنامه تولید بشه؛ بعد اون برنامه بیاد به عرصهٔ زندگی و مردم رو در مسیر سعادت حقیقی حرکت بده تا بشه به اون جامعه گفت اسلامی.

«تمدّن اسلامی یعنی آن فضایی که انسان در آن فضا ازلحاظ معنوی و ازلحاظ مادّی می‌تواند رشد کند و به غایات مطلوبی که خدای متعال او را برای آن غایات خلق کرده است برسد؛ زندگی خوبی داشته باشد، زندگی عزتمندی داشته باشد، انسان عزیز، انسان دارای قدرت، دارای اراده، دارای ابتکار، دارای سازندگیِ جهان طبیعت، تمدّن اسلامی یعنی این؛ هدف نظام جمهوری اسلامی و آرمان نظام جمهوری اسلامی این است.» _ بیانات مقام معظم رهبری، ٢٢ خرداد ٨٣.

این بخش از بحث رو مستقیماً از بیان حضرت آقا (در ٧ خرداد ٩٧) بخونیم: «انقلاب مراحلی دارد: آن‌چه در اول انقلاب در سال ۵٧ اتفاق افتاد، مرحلهٔ اول انقلاب بود یعنی انفجار در مقابلِ نظامِ غلطِ باطلِ طاغوت و ایجاد یک نظام جدید بر مبنای آرمان‌ها و ارزش‌های نو و با لغت نو، با تعابیر نو، با مفاهیم نو؛ این مرحلهٔ اول انقلاب بود. بعد در مرحلهٔ دوم، این نظام بایستی ارزش‌ها را محقق کند؛ این ارزش‌ها و آرمان‌هایی که حالا اشاره می‌کنم و بعضی را می‌گویم، باید در جامعه تحقق ببخشد. به این ارزش‌ها اگر بخواهد تحقق ببخشد، یک دستگاه مدیریتی لازم دارد که آن می‌شود دولت انقلابی؛ بنابراین مرحلهٔ بعد از نظام انقلابی، ایجاد دولت انقلابی است، دولتی که ارکان آن، انقلاب را از بن دندان باور کرده باشند و دنبال انقلاب باشند. بعد که این دولت انقلابی تشکیل شد، آن‌وقت بایستی به‌وسیلهٔ اجرائیات درست -قانون درست، اجرای درست- این آرمان‌ها و ارزش‌هایی که مطرح شده، این آرزوهای بزرگ انقلابی، یکی‌یکی در جامعه تحقق پیدا کنند؛ آن‌وقت نتیجه می‌شود جامعهٔ انقلابی؛ یک جامعهٔ انقلابی به وجود می‌آید که این مرحلهٔ چهارم است. حرکت انقلابی، نظام انقلابی، دولت انقلابی، جامعهٔ انقلابی، این چهارم [است]. بعد که جامعهٔ انقلابی درست شد، آن‌وقت زمینه برای ایجاد تمدّن انقلابی و اسلامی به‌وجود می‌آید. حالا من تعبیر به «انقلابی» کردم؛ به‌جای کلمهٔ «انقلابی» می‌توانید کلمهٔ «اسلامی» بگذارید؛ یعنی دولت اسلامی، جامعهٔ اسلامی، تمدّن اسلامی؛ این مراحلی است که وجود دارد.»

پس چی شد؟ حرکت ← نظام ← دولت ← جامعه ← تمدّن✌️🏼 تمدّن اسلامی به معنای خاص خودش فقط در عصر ظهور تحقق پیدا می‌کنه، و ما در تلاشیم که میزان توان‌مون به سمتش حرکت کنیم و زمینه‌ش رو فراهم کنیم.

درس اول تموم نشد و هنوز یه‌خورده دیگه مونده ولی برا امروز کافیه. https://daigo.ir/secret/11502051414 این لینک هم خدمت‌تون باشه بابت سوالی نکته‌ای هرچی داشتین، یا اگه کتاب رو خواستین.