قبل‌تر اینو نوشته بودم جایی، و حالا هم باز دوباره همین.

ابوجعفر هاشمی به امام حسن عسکری علیه‌السلام نامه نوشت که آقا خیلی این زندان تنگه، خیلی این زنجیرها سنگینه... حضرت پیغام فرستاد که ظهر نماز رو توی خونه‌ت می‌خونی... بعد می‌گه رفتم خونه نماز خوندم و گفتم کاش روم می‌شد به حضرت بگم آقا وضع‌مون هم خرابه، به‌جای این‌که کار کنیم همه‌ش زندانیم... دیدم در خونه رو می‌زنن، یه مبلغ قابل توجهی برامون پول آوردن توش یه نامه هم بود! حضرت نوشته بود که: کاری داشتی از ما حیا نکن، مُعذَّب نشو، کار ما اینه «نحنُ کهفٌ لِمن إلتجأ إلینا» هر کسی به ما پناه ببره ما کهفیم، پناهگاهیم... _ حجت‌الاسلام حامد کاشانی

بسم الله الرحمن الرحیم درس دوم: علم دینی و علوم انسانی اسلامی ‌#آرمان‌شهر

یادتونه درس قبل از نرم‌افزار و سخت‌افزار تمدّن حرف زدیم؟ حالا می‌خوایم با یه نگاه جدید بیشتر به اهمیتش پی ببریم.

به نرم‌افزار تمدّن اسلامی می‌گن علوم انسانی. تعاریف مختلفی هم داره، مثلا: «علومی که به فهم، توصیف و تبیین ویژگی‌های درونی و رفتارهای انسان در حیطه‌های فردی، جمعی، مادی و ماورایی می‌پردازند.» به یه بیان دیگه اگه بخوایم بگیم: بعضی از رشته‌های علمی، موجودات پیرامون انسان رو بررسی می‌کنن، مثل ریاضیات و فیزیک و شیمی و... بعضی هم وضعیت جسمی انسان رو بررسی می‌کنن، مثل پزشکی. ولی بعضی رشته‌ها، مستقیماً ناظر به رفتارهای انسان هستن. به اینا می‌گن علوم انسانی و دامنه‌ی گسترده‌ای هم دارن.

نمونه‌هایی از علوم انسانی: بررسی رفتارهای تفکری ← منطق، معرفت‌شناسی بررسی رفتارهای گفتاری ← زبان و ادبیات بررسی رفتارهای تاریخی و تمدّنی ← باستان‌شناسی، تاریخ و تمدّن، آینده‌پژوهی بررسی خصوصیات روحی و رفتارهای فردی احساسی و کارکردی ← روان‌شناسی بررسی رفتارهای جمعی کارکردی ← جامعه‌شناسی بررسی رفتارهای جمعی مدیریتی ← مدیریت و برنامه‌ریزی بررسی رفتارهای فردی و جمعی مالی اقتصادی ← اقتصاد و حسابداری بررسی رفتارهای جمعی در مقیاس حداقل‌های لازم ← حقوق بررسی رفتارهای جمعی در مقیاس حرکت به سمت حداکثرهای مطلوب ← اخلاق و فرهنگ بررسی رفتارهای مدیریتی جمعی در سطح کلان ← علوم سیاسی، روابط بین‌الملل بررسی رفتارها در حیطهٔ ماورایی ← الهیات و عرفان

برای فهم میزان اهمیّت علوم انسانی بیاید یه مثال بزنیم: یه قطار رو تصور کنید که روی یه ریل به سمت مقصد در حال حرکته. اون چیزی که مقصد قطار رو مشخص می‌کنه ریل اونه؛ واگن‌ها و لوکوموتیو هرچه‌قدر هم که تغییر کنن و خوب یا بد باشن، به هر حال به سمت مقصدی حرکت می‌کنن که ریل برای اونا در نظر گرفته. اگه غایت و نهایت ریل‌ها سقوط ته درّه باشه، با بهبود کیفیت واگن و لوکوموتیو مشکل حل نمی‌شه؛ حتی حرکت به سمت پرتگاه سریع‌تر هم می‌شه!

نرم‌افزار تمدّن یا همون علوم انسانی، نقش ریل رو در جامعه بازی می‌کنه و بقیه‌ی علوم هم در حکم کابین و لوکوموتیو و... هستن.

یا یه مثال دیگه: فرض کنید ماشین‌تون رو در اختیار یه راننده قرار دادید. دل‌تون می‌خواد در راه درستی ازش استفاده کنه و باهاش مثلاً نره دزدی! چه‌طور می‌شه ماشین رو کنترل کرد؟ نتیجهٔ مثبت یا منفی استفاده از اون ماشین حاصل تغییر در ماشینه یا تغییر در خصوصیات راننده؟ واضحه که اگه ماشین رو تعمیر کنید و برگهٔ معاینه فنی بگیرید مشکل حل نمی‌شه. ماشین رو به زنجیر هم که نمی‌شه کشید! چون بر اساس فرض‌مون ماشین به راننده سپرده شده. تنها راه‌مون تغییر در راننده‌ست. باید در فکر و ذهن راننده نفوذ کرد و تصمیم‌گیری و تفکرش رو در اختیار گرفت.

سخت‌افزار جامعه مثل اون ماشینه و مردم جامعه هم راننده‌هاشن که از اون در مسیر اهداف و تمایلات خودشون استفاده می‌کنن و علوم انسانی دانش‌هاییه که به وسیلهٔ اون می‌شه تمایلات و اراده‌های انسان‌ها رو کنترل کرد و اون‌ها رو در مسیری که می‌خوایم درآورد.

علوم انسانی، دانش‌های تسلط بر فکر و ذهن انسان‌ها هستن. گاهی ممکنه کسی رو با زور بازو کنترل و محدود کنیم، ولی یه جامعه رو نمی‌شه فقط با زور کنترل کرد؛ باید به‌جای کنترل بدن‌ها و اجساد، مغزها و فکرها رو کنترل کرد تا جامعه در مسیری که می‌خوایم به حرکت در بیاد. حتی برای به‌دست آوردن زور و قدرت -که در گروی پیشرفت تکنولوژی و صنعته- هم باید از علوم انسانی بهره‌مند باشیم تا بهمون یاد بده چه‌طور توانایی‌هامون رو سامون بدیم و ازشون در راستای رسیدن به قدرت استفاده کنیم. تأثیر علوم انسانی در این عرصه‌ها اصلاً کم‌تر از علوم مهندسی و پزشکی و این‌طور رشته‌ها نیست...

علوم انسانی، کنترل‌کننده و طراحی‌کنندهٔ جامعه هستن و علومی مثل فیزیک و شیمی و زیست و... مثل خدمتگزار به علوم انسانی در هر بستری کار و فعالیت می‌کنن که اونا تعریف کردن. پس باید انسان رو درست شناخت، روش تفکر و تصمیم‌گیری‌ش رو درست بررسی کرد، روح و روانش رو دقیق واکاوی کرد، دربارهٔ سیر تغییرات رفتارهای فردی و اجتماعی تحقیق کرد، تحولات ممکن اون در آینده رو رصد کرد تا با برنامه‌ریزی و قانون‌گذاری و فرهنگ‌سازی‌های لازم بشه افکار و تصمیمات انسان‌ها رو به شکل صحیح مدیریت کرد.