پژوهشهای مربوط به تحول سنتهای حقوقی، معمولاً دگرگونی را در سطح قواعد و هنجارهای ماهوی جستجو میکنند؛ با وجود این، تجربه حقوقی ایران در دوره اصلاحات قضایی علیاکبر داور نشان میدهد که این رویکرد بهتنهایی توانایی تبیین برخی تحولات بنیادین را ندارد. مسئله اصلی مقالۀ حاضر این است که آیا تحول یک سنت حقوقی الزاماً در گرو تغییر قواعد است یا دگرگونی در صورت نهادی حقوق نیز میتواند حتی با حفظ بخش مهمی از قواعد، به تحول آن سنت بینجامد؟ مقاله با بهرهگیری از تلقی السدیر مکاینتایر از سنت و نظریۀ مفهوم میدان حقوقی پیر بوردیو، مدلی تحلیلی برای پاسخ به این مسئله ارائه میکند. بر پایه این مدل، قواعد حقوقی مستقل از نهادهای تولید، تفسیر، اجرا و آموزش خود، هویت حقوقی ثابتی ندارند و با بازصورتبندی نهادهای حقوقی و شکلگیری میدان حقوقی جدید، شیوه حضور و کارکرد آنها دگرگون میشود. در ادامه، این مدل در مطالعه موردی اصلاحات قضایی داور به صورت تفسیری به کار گرفته شده است. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و بر اساس منابع تاریخیحقوقی نشان میدهد که داور با وجود اقتباس گسترده از فقه امامیه در تدوین قانون مدنی، از طریق بازصورتبندی نهادهای حقوقی، میدان جدیدی پدید آورد که همان قواعد را در منطقی نهادی متفاوت قرار داد. یافته اصلی پژوهش آن است که بازصورتبندی نهادی حقوق حتی با استمرار بخش مهمی از قواعد فقهی، هویت و موقعیت نهادی این قواعد را دگرگون کرد و از این رهگذر، یکی از زمینههای تاریخی تحول تدریجی سنت فقهی را فراهم آورد.
https://phlq.bou.ac.ir/article_80479.html
https://eitaa.com/ammilani
✍ گزارشی از تأملات جنسیتی علامه سمنانی در رساله منتشر نشدهای از ایشان در باب حجاب.
علامه سمنانی از معاریف فیلسوفان ضد صداریی است که نظم جنسیتی را از نه ذیل عقلانیت یونانی، بلکه سنت اجتهاد شیعی ترسیم میکند. او در 1307ش، در رسالهای که در باب حجاب تدوین کرده است، در عین تاکید بر سرشت متفاوت زن و مرد و انتقاد از «مردوار» شدن زنان، تصریح دارد که «امروز که عصر تمدن و معارف نسوان عرض اندام کرده است، روز تکمیل نسوان است، روزی است که زن علما با مرد برابری نماید نه در خصایص رجال و وظایف مردانه».
او نه تنها مادری را ناارزنده نمیدانست، بلکه تاکید میکرد که «یگانه سعادت زن که سعادت مرد بر آن تکیه دارد، تربیت کردن اولاد با اصول علمی و اخلاقی است». او چنین زنی را «رب النوع رجال» میداند. البته سمنانی زنی را هم که نه از روی آموزش، بلکه تنها «با یک اصول اخلاقی و عقلی و فطری که خدادادست» مادری میکند و به جهت مساعدت شوهر، «ضمنا هم بصنایع مناسب اشتغال دارد»، نارزنده نمیکند. در نگاه او، این چنین زنی هم سعادتمندتر از مردان ناشایستی است که در عمل فائدهای برای جامعه ندارند. به هر حال او میگفت:
«ما نمیگوییم که زن، عالمه و مطلعه از اصول ترقی و تمدن و سعادت نباشد؛ البته با این اصول باید در آتیه توده سعادت و دوده حیات مستقره را تشکیل بدهد».
سمنانی در راستای این نگاه، روایاتی که نهی از آموزش خواندن و نوشتن به زنان کرده است را حمل بر مناسبات تاریخی صدر اسلام میکند تا مانعی دینی از ارتقای آگاهی زنان وجود نداشته باشد.
https://eitaa.com/ammilani
🔹او حتی از این بیان اینکه «در اسلام حقوق زن کمتر از مرد نیست» ابائی نداشت. در نگاه او حتی مهریه نیز از باب استحقاق زن در برابر واگذاری حق بضع نیست؛ «زیرا که ناموس زن چنانچه قیمتی است، ناموس مرد نجیب هم قیمتی است و خواص از طرفین برابری دارد؛ البته مرد نجیب و با حیاء که قدر خود را شناخته باشد، مضاجعت و کشف اسرار مستوره خود را بدون یک عوض لایقی نباید کند». بر پایه این نگاه به امر جنسی، او با استناد به روایتی که از این رابطه به «التقای ختانین» تعبیر کرده است، حتی کاربست الفاظ فاعل و مفعول را نیز روا نمیداند.
بر این اساس، سمنانی همچنان تفاوتهای جنسیتی و تمایز نقشهای زن و مرد را میپذیرد، اما از این پذیرش، محرومیت معرفتی زن یا محدودیت مطلق او در کسب دانش و حتی ورود در سیاست را نتیجه نمیگیرد. اهمیت این جابهجایی در آن است که امکان بازاندیشی در نظم جنسیتی را از درون همان چارچوبی فراهم میکند که تفاوت طبیعی زن و مرد را مفروض میگیرد؛ به این معنا که بازنگری در جایگاه زن لزوماً با انکار تفاوتهای طبیعی آغاز نمیشود، بلکه میتواند با بازتعریف حدود و پیامدهایی آغاز شود که از این تفاوتها استنتاج شدهاند.
با این حال او از «جوانان متجدد» در هراس بود که مبادا با الگو کردن رشکآور «زنهای اروپایی»، زمینه انحراف «دوشیزگان فاضله و زنان عالمه» را فراهم کنند. او از دختران برهنهایی در شمال یاد میکند که «وصله سفیدی بعورتین خود بسته و بر آن نوشته بودند: مرده باد حیاء و زنده باد حریت». دغدغه اصلی سمنانی در باب زنان حجاب و عدم اختلاط است. او به فطانت دریافته است که نزاع آن روز در باب حجاب، نزاع بر سر یک حکم شرعی نیست. او بعد از نقد فقهی دیدن نزاع جدید، تاکید داشت:
«امروزه فی الحقیقه موضوع بحث باید حجاب مروجه اسلام یا کشف مروجه اروپا باشد».
او در راستای اثبات رجحان سبک پوشش اسلامی، حدود سی «فلسفه اخلاقی و اجتماعی» بر حجاب برمیشمارد که عمده آنها پیرامون آسیبهایی است که بیحجابی بر انسجام خانواده دارد. حال پرسشی مهم مطرح میشود. اگر ضروری است که زنان با اصول ترقی آشنا شوند و از سوی دیگر حجاب امری است ضروری، راهکار در چیست؟ او به حجاب حداکثری باور داشت و راهکار را نه در کمکردن حجاب حداکثری، که این ایده را در حقیقت بیاثر کردن حجاب میدانست، بلکه در استقلال کامل دادن به زنان جهت تشکیل موسسههایی میدانست که «از هر جهت» به دنبال تکمیل کردن زنان باشند. ایده او همان تفکیک جنسیتی تمامعیار در محیطهای آموزشی بود تا بدون هرگونه اختلاط زنان بتوانند هر آنچه به آن نیار دارند را تحصیل نمایند. او معتقد بود که اگر این امر در ایران اتفاق بیافتد، زنانی در ایران تربیت خواهند شد که زن اروپایی بر او «رشک» خواهند برد.
📓 نسخه این رساله را میتوانید از کتابخانه پژوهشکده زن و خانواده تهیه کنید.
https://eitaa.com/ammilani
هدایت شده از هیئت ام ابیها سلاماللهعلیها
#اطلاع_رسانی
جلسۀ هفتگی #هیئت_ام_ابیها(س)
بِه کَلٰام:
حجة الاسلام والمسلمين أمیر مهاجر میلانی
با مرثیه سرایی مداحان اهلبیت(ع)
دوشــنبه ۲ آذرمـــاه | از ساعت ۱۸:۱۵
مدرســــه فقهی امیــــــرالمؤمنین(ع)
برادران و خواهران
┈═══ ✧؛❁؛✧ ═══┈
کانال اطلاع رسانی هیئت ام ابیها (س)
https://eitaa.com/Ommeabihaa