ویژگیهای ماه ماهی خاویار:
- این ماه کامل در نزدیکترین فاصلهاش از زمین قرار دارد، بنابراین به آن ابرماه نیز گفته میشود.
- در هنگام طلوع، رنگ آن نارنجی مایل به قرمز یا مسی دیده میشود، بهویژه وقتی نزدیک افق باشد.
- در ساعت ۱۱:۲۴ صبح روز شنبه ۱۸ مرداد به اوج خود میرسد، اما بهترین زمان برای مشاهده آن غروب جمعه و شنبه است.
چرا نام "ماهی خاویار"؟
نام این ماه از سنتهای بومیان آمریکای شمالی گرفته شده، چون در این زمان از سال، فصل صید ماهیهای خاویاری در آن مناطق است. این نام بعدها در منابع نجومی رایج شد و اکنون به ماه کامل مرداد نسبت داده میشود.
اندوشیری
شکلگیری ستارهها از ابرهای مولکولی:
- بذر ستاره در گاز و غبار: ستارهها از ابرهای سرد و متراکم هیدروژن مولکولی متولد میشوند. وقتی ناپایداری گرانشی آغاز میشود، تودهای فرومیپاشد و هستهای گرم و چگال بهنام پیشستاره شکل میگیرد؛ اغلب همراه با قرص برافزایشی و فوارههای دوقطبی که بخشی از تکانه زاویهای را بیرون میریزند.
- جرقه روشنشدن: با ادامه فروریزش و برافزایش، دمای هسته به حدود چند ده میلیون کلوین میرسد و گداخت هستهای هیدروژن به هلیوم آغاز میشود؛ از این لحظه ستاره وارد رشته اصلی میشود و در تعادل هیدرواستاتیکی میدرخشد
- جزئیات تازه از ناحیههای زایش: رصدهای آرایه آلمای آتاکاما نشان میدهد توزیع جرم “هستههای ستارهزا” در برخی نواحی فعال مثل W43-MM1 با الگوی کلاسیک متفاوت است؛ تعداد هستههای پرجرم بیشتر از انتظار دیده شده که میتواند سرنخهایی از تفاوت در تبدیل هستهها به ستارهها بدهد.
زندگی روی رشته اصلی:
- موتور انرژی: ستارههای کمجرم عمدتاً از زنجیره پروتون-پروتون انرژی میگیرند، درحالیکه ستارههای پرجرم چرخه CNO را غالب دارند؛ هر دو مسیر، هیدروژن را به هلیوم همجوشی میکنند و نور ستاره را تأمین میکنند.
- رابطه جرم و عمر: هرچه ستاره پرجرمتر باشد درخشندهتر است و سوختش را سریعتر میسوزاند. بهصورت تقریبی عمر ستاره با جرمش چنین تغییر میکند:
\[
t_{\text{عمر}} \propto M^{-2.5}
\]
بنابراین غولهای پرجرم تنها میلیونها سال و کوتولههای سرخ ممکن است تریلیونها سال عمر کنند.
اندوشیری
زندگی روی رشته اصلی: - موتور انرژی: ستارههای کمجرم عمدتاً از زنجیره پروتون-پروتون انرژی میگیرند،
پس از رشته اصلی؛ سرنوشتها بر پایه جرم
ستارههای کمجرم بسیار کوچک:
- دامنه جرم: کمتر از حدود ۰.۵ جرم خورشید.
- تکامل: بهآرامی هیدروژن میسوزانند، هرگز به فاز غول بسیار بزرگ نمیرسند و عمرهایی فراتر از سن فعلی کیهان دارند. پایانِ نظریشان کوتولههای سفید هلیومی است.
- ستارههای خورشیدمانند و میانجرم:
- دامنه جرم: حدود ۰.۵ تا ۸ جرم خورشید.
- تکامل: هسته تهی از هیدروژن شده، ستاره به غول سرخ میروید؛ هلیوم در هسته مشتعل میشود، سپس در شاخه AGB پوستهها میسوزند و بادهای قوی لایهها را میرانند. پوستههای راندهشده “سحابی سیارهنمایی” میسازند و هسته به کوتوله سفید کربن-اکسیژنی فرو مینشیند.
- ستارههای پرجرم:
- دامنه جرم: بیش از حدود ۸ جرم خورشید.
- تکامل: پیدرپی عناصر سنگینتر تا آهن را میسوزانند. با ناتوانی آهن از آزادسازی انرژی، هسته رمبش میکند و انفجار ابرنواختری رخ میدهد؛ بازمانده میتواند ستاره نوترونی یا سیاهچاله باشد.