حقّ چهارم: نیکی در حیات و پس از آن عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ صلوات الله علیه مَا يَمْنَعُ الرَّجُلَ مِنْكُمْ أَنْ يَبَرَّ وَالِدَيْهِ حَيَّيْنِ وَ مَيِّتَيْنِ يُصَلِّيَ عَنْهُمَا وَ يَتَصَدَّقَ عَنْهُمَا وَ يَحُجَّ عَنْهُمَا وَ يَصُومَ عَنْهُمَا فَيَكُونَ الَّذِي صَنَعَ لَهُمَا وَ لَهُ مِثْلُ ذَلِكَ فَيَزِيدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِبِرِّهِ وَ صِلَتِهِ خَيْراً كَثِيراً. (كافي (ط الإسلامية) ؛ ج‌2 ؛ ص159) امام صادق صلوات الله علیه فرمودند: چه چیزی شما را مانع می‌شود که به پدر و مادرتان نیکی کنید، زنده باشند یا مرده. از طرف آنها نماز بخوانید و صدقه بدهید و حجّ بروید و روزه بگیرید و کاری که کرده برای آنها باشد و البته برای خودش هم مثل همان ثواب هست. خداوند به خاطر این نیکی و صله، خیر کثیر برای او زیاد می‌کند.

حقّ پنجم : اطاعت عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ صلوات الله علیه يَقُولُ‌ إِنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صلّی الله علیه وآله فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوْصِنِي فَقَالَ‌ لا تُشْرِكْ بِاللَّهِ‌ شَيْئاً وَ إِنْ حُرِّقْتَ بِالنَّارِ وَ عُذِّبْتَ إِلَّا وَ قَلْبُكَ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَ وَالِدَيْكَ فَأَطِعْهُمَا وَ بَرَّهُمَا حَيَّيْنِ كَانَا أَوْ مَيِّتَيْنِ وَ إِنْ أَمَرَاكَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْ أَهْلِكَ وَ مَالِكَ فَافْعَلْ فَإِنَّ ذَلِكَ مِنَ الْإِيمَانِ. (كافي (ط الإسلامية) ؛ ج‌2 ؛ ص157) امام صادق صلوات الله علیه فرمودند: مردی نزد رسول خدا صلّی الله علیه وآله آمد و گفت: یا رسول الله توصیه‌ای بفرمایید. حضرت فرمودند: چیزی را شریک خدا قرار مده هرچند با آتش سوختی و شکنجه شدی، و قلبت به ایمان مطئمن باشد. و از والدین خود اطاعت کند و به آنها نیکی کن، چه زنده باشند چه مرده. و اگر به تو امر کردند که خانواده و اموالت را کنار بگذاری، این کار را بکن که این کار، از ایمان است .

حقّ ششم : احترام 1️⃣ عنْ دُرُسْتَ بْنِ أَبِي مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ مُوسَى صلوات الله علیه قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ رَسُولَ اللَّه صلّی الله علیه وآله مَا حَقُّ الْوَالِدِ عَلَى وَلَدِهِ قَالَ لَا يُسَمِّيهِ بِاسْمِهِ وَ لَا يَمْشِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ لَا يَجْلِسُ قَبْلَهُ وَ لَا يَسْتَسِبُّ لَهُ. (كافي (ط الإسلامية) ؛ ج‌2 ؛ ص158) امام کاظم صلوات الله علیه فرمودند: مردی از رسول خدا صلّی الله علیه وآله پرسید: حقّ پدر بر فرزندش چیست؟ حضرت فرمودند: اسم او را نبرد (نام بردن با کُنیه، نوعی احترام هست) و در مقابلش راه نرود و قبل از او ننشیند و کاری نکند که به او ناسزا بگویند . (رفتار بدِ فرزند باعث ناسزاگویی به پدر می‌شود) 2️⃣ عنْ هِشَامٍ الْكِنْدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ صلوات الله علیه يَقُولُ‌ إِيَّاكُمْ أَنْ تَعْمَلُوا عَمَلًا يُعَيِّرُونَّا بِهِ فَإِنَّ وَلَدَ السَّوْءِ يُعَيَّرُ وَالِدُهُ بِعَمَلِهِ كُونُوا لِمَنِ انْقَطَعْتُمْ إِلَيْهِ زَيْناً وَ لَا تَكُونُوا عَلَيْهِ شَيْناً صَلُّوا فِي عَشَائِرِهِمْ وَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ وَ لَا يَسْبِقُونَكُمْ إِلَى شَيْ‌ءٍ مِنَ الْخَيْرِ فَأَنْتُمْ أَوْلَى بِهِ مِنْهُمْ وَ اللَّهِ مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَيْ‌ءٍ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنَ الْخَبْ‌ءِ قُلْتُ وَ مَا الْخَبْ‌ءُ قَالَ التَّقِيَّةُ. الكافي (ط - الإسلامية) / ج‌2 / 219 / باب التقية، ح1 امام صادق صلوات الله علیه فرمودند: بپرهیزید از اینکه کاری کنید که ما را به خاطر آن سرزنش کنند، چرا که پدر به خاطر کار فرزند بد، سرزنش می‌شود. برای کسانی که متمایل به آنها هستید زینت باشید و مایه زشتی نباشید. در قبیله‌هایشان نماز بخوانید و به عیادت بیمارانشان بروید و در تشییع جنازه‌هایشان شرکت کنید و آنها در هیچ کار خیری نباید‌ از شما سبقت بگیرند، چرا که شما سزاوارتر هستید به کار خیر از آنها. خدا با چیزی محبوب‌تر از تقیه عبادت نشده است.

حقّ هفتم : احسان عَنْ أَبِي وَلَّادٍ الْحَنَّاطِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ صلوات الله علیه عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً مَا هَذَا الْإِحْسَانُ فَقَالَ الْإِحْسَانُ أَنْ تُحْسِنَ صُحْبَتَهُمَا وَ أَنْ لَا تُكَلِّفَهُمَا أَنْ يَسْأَلَاكَ شَيْئاً مِمَّا يَحْتَاجَانِ إِلَيْهِ وَ إِنْ كَانَا مُسْتَغْنِيَيْنِ أَ لَيْسَ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ‌ قَالَ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ‌ صلوات الله علیه وَ أَمَّا قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما قَالَ إِنْ أَضْجَرَاكَ فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَ لَا تَنْهَرْهُمَا إِنْ ضَرَبَاكَ قَالَ‌ وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً قَالَ إِنْ ضَرَبَاكَ فَقُلْ لَهُمَا غَفَرَ اللَّهُ لَكُمَا فَذَلِكَ مِنْكَ قَوْلٌ كَرِيمٌ قَالَ‌ وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ قَالَ لَا تَمْلَأْ عَيْنَيْكَ مِنَ النَّظَرِ إِلَيْهِمَا إِلَّا بِرَحْمَةٍ وَ رِقَّةٍ وَ لَا تَرْفَعْ صَوْتَكَ فَوْقَ أَصْوَاتِهِمَا وَ لَا يَدَكَ فَوْقَ أَيْدِيهِمَا وَ لَا تَقَدَّمْ قُدَّامَهُمَا. (كافي (ط الإسلامية) ؛ ج‌2 ؛ ص157) ابوولّاد از امام صادق صلوات الله علیه در مورد این آیه پرسید: «به والدین احسان کنید» (اسراء23) و گفت: این احسان چیست؟ حضرت فرمود: این است که با آنها خوب زندگی کنی و کاری کنی که آنها مجبور نشوند احتیاجات خودشان را از تو بخواهند (قبل از اینکه از تو بخواهند انجام دهی) هر چند ثروتمند باشند. مگر خداوند نمی‌فرماید: «به نیکی نمی‌رسید مگر اینکه آنچه که دوست دارید را انفاق کنید» (آل عمران92) سپس فرمودند: اینکه خداوند فرمود: «هنگامی که یکی از آنها یا هر دو، پیر شدند، به آنها اُف نگو و تند نشو» (اسراء23) یعنی اگر تو را خسته کردند به آنها اُف مگو و اگر تو را زدند، با آنها تند مشو. اینکه فرمود: «با آنها کریمانه صحبت کن» یعنی اگر تو را زدند، به آنها بگو: خدا شما را ببخشد. این سخن کریمانه است. اینکه فرمود: «بال‌های خضوع را از روی رحمت بر آنها بگستران» (اسراء24) یعنی به آنها خیره نگاه نکن مگر از روی رحمت و دلسوزی و صدایت را از صدای آنها بالاتر مبر و دستت را از دست آنها بالاتر مبر و در مقابل آنها راه نرو.

عقوق والدین (عاقّ والدین شدن) حدیث اول: کمترین عقوق 1️⃣ عنْ حَدِيدِ بْنِ حَكِيمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ صلوات الله علیه قَالَ: أَدْنَى الْعُقُوقِ أُفٍّ وَ لَوْ عَلِمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ شَيْئاً أَهْوَنَ مِنْهُ لَنَهَى عَنْهُ. (كافي (ط الإسلامية) ؛ ج‌2 ؛ ص348، بَابُ الْعُقُوقِ‌) امام صادق صلوات الله علیه فرمودند: کمترین عقوق، اُفّ گفتن هست و اگر چیزی کمتر از آن بود خدا از آن نهی می‌کرد. 2️⃣ عنْ يَحْيَى بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي الْبِلَادِ السُّلَمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ صلوات الله علیه قَالَ: لَوْ عَلِمَ اللَّهُ شَيْئاً أَدْنَى مِنْ أُفٍّ لَنَهَى عَنْهُ وَ هُوَ مِنْ أَدْنَى الْعُقُوقِ وَ مِنَ الْعُقُوقِ أَنْ يَنْظُرَ الرَّجُلُ إِلَى وَالِدَيْهِ فَيُحِدَّ النَّظَرَ إِلَيْهِمَا. (كافي (ط الإسلامية)، ج‌2، ص: 349) امام صادق صلوات الله علیه فرمودند: اگر خدا چیزی کمتر از اُفّ می‌دانست از آن نهی می‌کرد و آن، کمترین عقوق هست و یکی دیگر از عقوق این است که مردی به پدر و مادر خود نگاه کن و به آنها خیره شود.

حدیث دوم: عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ صلوات الله علیه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلّی الله علیه وآله كُنْ بَارّاً وَ اقْتَصِرْ عَلَى الْجَنَّةِ وَ إِنْ كُنْتَ عَاقّاً فَظّاً فَاقْتَصِرْ عَلَى النَّارِ. (كافي (ط الإسلامية) ؛ ج‌2 ؛ ص348، بَابُ الْعُقُوقِ‌) امام کاظم صلوات الله علیه فرمودند: رسول خدا صلّی الله علیه وآله فرمود: نیکی کن تا بهشتی شوی و اگر عاقّ شوی و خشن باشی، بر جهنّم اکتفا کن.

حدیث سوم: عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ صلوات الله علیه قَالَ: إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ كُشِفَ غِطَاءٌ مِنْ أَغْطِيَةِ الْجَنَّةِ فَوَجَدَ رِيحَهَا مَنْ كَانَتْ لَهُ رُوحٌ مِنْ مَسِيرَةِ خَمْسِمِائَةِ عَامٍ إِلَّا صِنْفٌ وَاحِدٌ قُلْتُ مَنْ هُمْ قَالَ الْعَاقُّ لِوَالِدَيْهِ. (كافي (ط - الإسلامية) / ج‌2 / ص348) امام صادق صلوات الله علیه فرمودند: هنگامی که روز قیامت شد، پرده‌ای از پرده‌های بهشت را کنار می‌زنند. پس بوی آن را هر موجودی که روح دارد، از مسافت پانصد سال درک می‌کند غیر از یک گروه. راوی پرسید: آنها چه کسانی هستند؟ حضرت فرمودند: کسانی که عاقّ والدین هستند.

حدیث چهارم: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صلوات الله علیه مَنْ أَحْزَنَ وَالِدَيْهِ فَقَدْ عَقَّهُمَا. (خصال، ج‌2، ص: 621؛ من لا يحضره الفقيه، ج‌4، ص: 372) امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند: کسی که پدر و مادرش را محزون کند، عاقّ آنها شده است.

حدیث پنجم: عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ صلوات الله علیه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلّی الله علیه وآله ثَلَاثَةٌ مِنَ الذُّنُوبِ تُعَجَّلُ عُقُوبَتُهَا وَ لَا تُؤَخَّرُ إِلَى الْآخِرَةِ عُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ وَ الْبَغْيُ عَلَى النَّاسِ وَ كُفْرُ الْإِحْسَانِ. (امالی شیخ طوسی، مجلس اول، ح17) امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمود رسول خدا صلّی الله علیه وآله فرمودند: سه گناه هست که عقوبت آن در این دنیا می‌رسد و به آخرت، نمی‌رسد. عاقّ والدین، ظلم به مردم، کفر احسان.

حدیث ششم: عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ صلوات الله علیه يَقُولُ‌ عُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ مِنَ الْكَبَائِرِ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى جَعَلَ الْعَاقَ‌ عَصِيًّا شَقِيًّا. (علل الشرائع ؛ ج‌2 ؛ ص479) امام صادق صلوات الله علیه فرمودند: عاقّ والدین شدن از گناهان کبیره هست، چرا که خداوند این شخص را نافرمان و شقیّ قرار داده است.

📣📣📣 نیابت از حضرت زهرا صلوات الله علیها، برترین کار 📣📣📣 عَنْ مُوسَى بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ الثَّانِي صلوات الله علیه قَدْ أَرَدْتُ أَنْ أَطُوفَ عَنْكَ وَ عَنْ أَبِيكَ فَقِيلَ لِي إِنَّ الْأَوْصِيَاءَ لَا يُطَافُ عَنْهُمْ . فَقَالَ لِي بَلْ طُفْ مَا أَمْكَنَكَ فَإِنَّهُ جَائِزٌ ثُمَّ قُلْتُ لَهُ بَعْدَ ذَلِكَ بِثَلَاثِ سِنِينَ إِنِّي كُنْتُ اسْتَأْذَنْتُكَ فِي الطَّوَافِ عَنْكَ وَ عَنْ أَبِيكَ فَأَذِنْتَ لِي فِي ذَلِكَ فَطُفْتُ عَنْكُمَا مَا شَاءَ اللَّهُ . ثُمَّ وَقَعَ فِي قَلْبِي شَيْ‌ءٌ فَعَمِلْتُ بِهِ قَالَ وَ مَا هُوَ قُلْتُ طُفْتُ يَوْماً عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلّی الله علیه وآله فَقَالَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ ثُمَّ الْيَوْمَ الثَّانِيَ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ صلوات الله علیه ثُمَّ طُفْتُ الْيَوْمَ الثَّالِثَ عَنِ الْحَسَنِ صلوات الله علیه وَ الرَّابِعَ عَنِ الْحُسَيْنِ صلوات الله علیه وَ الْخَامِسَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ صلوات الله علیه وَ السَّادِسَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ صلوات الله علیه وَ الْيَوْمَ السَّابِعَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ صلوات الله علیه وَ الْيَوْمَ الثَّامِنَ عَنْ أَبِيكَ مُوسَى صلوات الله علیه وَ الْيَوْمَ التَّاسِعَ عَنْ أَبِيكَ عَلِيٍّ صلوات الله علیه وَ الْيَوْمَ الْعَاشِرَ عَنْكَ يَا سَيِّدِي وَ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَدِينُ اللَّهَ بِوَلَايَتِهِمْ . فَقَالَ إِذَنْ وَ اللَّهِ تَدِينَ اللَّهَ بِالدِّينِ الَّذِي لَا يَقْبَلُ مِنَ الْعِبَادِ غَيْرَهُ . قُلْتُ وَ رُبَّمَا طُفْتُ عَنْ أُمِّكَ فَاطِمَةَ صلوات الله علیها وَ رُبَّمَا لَمْ أَطُفْ. 👈👈فقَالَ اسْتَكْثِرْ مِنْ هَذَا فَإِنَّهُ أَفْضَلُ مَا أَنْتَ عَامِلُهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ. 👉👉 (كافي ج‌4 ؛ ص314؛ تهذیب الاحکام ج5 ص450) موسى بن قاسم گويد: به امام جواد صلوات الله علیه عرض كردم: تصميم گرفته بودم كه به نيابت شما و پدر بزرگوارت طواف كنم؛ ولي به من گفته شد كه به نيابت جانشينان پيامبر صلّی الله علیه وآله نمى‌شود طواف كرد، حضرت فرمود: هر قدر كه مى‌توانى طواف كن که اين كار جايز است. سه سال بعد به آن حضرت عرض كردم من درباره طواف به نيابت از طرف شما و پدرت اجازه گرفتم و اجازه داديد، و من از طرف شما تا جائي كه خداوند خواست طواف كردم و بعد چيزى در دلم خطور كرد و به آن عمل کردم. حضرت فرمود: آن چيز چه بود؟ عرض كردم: يك روز به نيابت از رسول خدا صلّی الله علیه وآله طواف كردم، حضرت سه مرتبه فرمود: صلوات خداوند بر رسول خدا باد. و بعد روز دوم از طرف اميرالمومنين صلوات الله علیه طواف كردم و روز سوم به نيابت از امام حسن صلوات الله علیه و چهارمين روز از طرف امام حسين صلوات الله علیه و پنجم از طرف على بن الحسن صلوات الله علیه و ششم از طرف ابوجعفر محمّد بن على صلوات الله علیه ، و روز هفتم از سوى جعفر بن محمّد صلوات الله علیه ، روز هشتم از طرف پدرت موسى صلوات الله علیه ، روز نهم از سوى پدرت علىّ بن موسى صلوات الله علیه و روز دهم از طرف شما اى آقاى من، و اينهايند كسانى كه دين خداوند را با ولايت آنان پذيرفته ام. حضرت فرمود: به خدا قسم در اين صورت است كه متدين به دينی هستى كه جز آن، از بندگان پذيرفته نمى‌شود. عرض كردم: گاهى از طرف مادرت حضرت فاطمه صلوات الله علیها نيز طواف كردم. 👈👈حضرت فرمود: آن را زياد كن زيرا كه برترين کاری هست که انجام می‌دهی ان شاءالله.👉👉 #نیابت از حضرت زهرا صلوات الله علیها