🖋 دو: می دانیم که به طور کلی در دستگاه فقاهت شیعه «عقل» و «سیره عقلاء» به عنوان منبع و ابزار کشف حکم شرعی به رسمیت شناخته شده است. این مسئله تا قبل از دوران مدرن، نقطه مزیت بزرگی برای فقاهت شیعه به حساب می آمد؛ اما پس از مدرنیته که ما با تمدن غرب مواجه شدیم و نیاز بود تا فقهاء درباره ابعاد مختلف این تمدن و شرعی بودن یا نبودن آن نظر بدهند، این نقطه مزیت به پاشنه ی آشیل فقاهت شیعه تبدیل شد. بسیاری از ساختارها، رویه ها و قوانینی که در غرب مدرن شکل گرفته بودند «عقلایی» تلقی شده و به راحتی شرعی بودن آن ها ثابت می شد. این فرآیند عملاً فقاهت شیعه را در برابر غرب جدید منفعل کرده و آن را به ماشین امضاء غرب جدید تبدیل نمود. در نتیجه فقاهت شیعه به جای آنکه تمدن ساز باشد در خدمت ترویج هر چه بیشتر تمدن موجود قرار گرفت. #روش_شناسی_فقهاء ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز

🖋 سه: این مسئله موجب شد فقهایی که درک عمیق تری از تمدن غرب داشتند احساس خطر کنند و برای جلوگیری از این رویه مخرّب، راه نفوذ تفکر مدرن به فقاهت شیعه (یعنی حجیت عقل و سیره عقلاء) را به طور کلی منسدّ نمایند. به نظرم به همین خاطر است که در نظام فکری آیت الله میرباقری «عقل» و «سیره عقلاء» به عنوان منابع مستقل برای کشف احکام شرعی «نفی» می شوند. ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز

#بشنوید... 🎧 ضرورت و بایسته‌های تکامل تفقه ارتقاء از فقه «پاسخگو در شرایط» به فقه «شرایط‌ساز» 👤 آیت الله میرباقری 📍 مراسم افتتاحیهٔ سال تحصیلی مدرسهٔ تکامل فقاهت 🔊رسانه علوم انسانی اسلامی 🆔https://eitaa.com/joinchat/1640431707C83fef8f05c

🖋 حاج آقا در دقیقه 50 به بعد این صوت دیدگاه خود درباره جایگاه «عقل» و «بناء عقلاء» در فقاهت شیعه را به اجمال توضیح داده اند. ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز

🖋 چهار: حال برویم سراغ دیدگاه استاد مفیدی... . همان روزهای اولی که در درس حضور پیدا کردم متوجه شدم حاج آقا نگاه بسیار مثبتی به «سیره و بناء عقلاء» دارند؛ حتی شاید بیشتر از آنچه در فضای معمول فقه ما رایج بوده است. این مسئله باعث شد احساس کنم حاج آقا به احتمال زیاد در برابر غرب مدرن منفعل خواهند بود و دستگاه فکری ایشان با خطر غربی شدن مواجه است! مسئله را با دوستی که با همدیگر در درس شرکت می کردیم در میان گذاشتم و قرار شد صبر کنیم تا ببینیم حاج آقا در مسائلی که محل لغزش فقاهت و هضم در مدرنیته می شود چطور عمل می کنند. مدتی که گذشت آرام آرام متوجه شدیم حاج آقا علی رغم نگاه بسیار مثبتی که به «عقل» و «عقلاء» دارند به هیچ وجه در دامن تفکرات مدرن نمی افتند و دقیقاً در همان نقاط حساس مرز بندی خود را با غرب مدرن مشخص می کنند! #روش_شناسی_فقهاء ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز

🖋 پنج: برداشت من از تفاوت روش دو عالم بزرگوار چنین است: دستگاه فقاهت آیت الله میرباقری متوجه فرآیند نفوذ تفکرات مدرن به فقه شده است اما راهی برای تفکیک سیره های عقلایی صحیح از سیره هایی که بر اساس فرهنگ مدرنیته شکل گرفته اند ندارد؛ به همین خاطر استناد به عقل و عقلاء را به طور کلی کنار می گذارد. اما در دستگاه فقاهت استاد مفیدی ابزارهایی برای تفکیک وجود دارد و در نتیجه می توان سیره ای که بر اساس فطرت انسانی شکل گرفته است را از سیره ای که بر اساس فرهنگ های خاص (همانند فرهنگ مدرن) شکل گرفته است تمییز داد؛ به همین خاطر منبع درک عقل و بناء های عقلایی کاملا کنار گذاشته نمی شود؛ بلکه پالایش می گردد. #روش_شناسی_فقهاء ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز

🖋 شش: یکی از عرصه هایی که تفاوت این دو روش در آن بسیار اثرگذار خواهد بود "تمدن سازی" است. هر دو فقیه وارد فرآیند حل مسئله های معاصر و تمدن سازی شده اند؛ اما یک تفاوت بسیار مهم دارند: دستگاه فقاهت آیت الله میرباقری به خاطر نفی عقل مستقل و کنار گذاشتن سیره های عقلایی کاملا تعبدی و درون دینی است؛ برای همین آورده های آن را تنها می توان در اختیار جامعه متشرعه قرار داد. اما دستگاه فقاهت استاد مفیدی درک عقل و بناء های عقلایی را کنار نمی گذارد بلکه آن را پالایش نموده و رشد می دهد و در نهایت هماهنگی (بدون هر گونه تحمیل) میان شریعت با فطرت و ارتکازات عقلاء را نشان می دهد؛ لذا آورده های این دستگاه فقهی علاوه بر متشرعه برای تمامی جوامع نیز قابل استفاده است. #روش_شناسی_فقهاء ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز

🖋 هفت: در زمانه ای که جهان توسط تمدن مدرن غرب با تاکید بر عقل خودبنیاد فتح شده است، تکیه بر تعبد صرف و ادبیات درون دینی جریان تمدن سازی را محدود به مرزهای داخلی و در نهایت محکوم به حذف خواهد نمود؛ در مقابل دستگاه فقاهتی که بتواند هماهنگی واقعی میان "متن" (قرآن و روایات) با سائر ورودی های علم بشری (عقل فلسفی، شهود عرفانی، حس و تجربه، فطرت و ارتکازات و...) را به درستی نشان بدهد توانایی نفوذ به هر فرهنگ و تمدنی - حتی تمدن غرب مدرن - و غلبه ی بر آن را پیدا خواهد کرد‌ #روش_شناسی_فقهاء ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز

🖋 هشت: اگر بخواهم تشبیه کنم شاید بتوانیم بگوییم الگوی حضرت آیت الله میرباقری، الگوی مرحوم استرآبادی ره و الگوی حضرت استاد مفیدی، الگوی ملاصدرا ره است. استرآبادی ره متوجه نفوذ فرهنگ اهل سنت و مبانی کلامی آن به فقاهت شیعه شده بود؛ همچنین وجود بعضی تعارضات میان احکام عقل و عقلاء با شریعت را نیز مشاهده می کرد؛ اما به خاطر آنکه ابزار تفکیک در اختیار نداشت تقریبا مجبور به نفی کلی درک های عقلی و رفتارهای عقلایی شد و درنتیجه به دام نوعی ظاهرگرایی و نگاه تعبدی محض افتاد. اما صدرای شیرازی ره می دانست که تمامی راه های دانش (اعم از وحی، عقل، شهود و حتی حس و تجربه) آیینه ی واقعیت نمای عالم هستی هستند و اگر دچار تعارضاتی باشند نشان دهنده آن است که در یکی از زمینه ها اختلال در فهم رخ داده است؛ به همین خاطر با دیدن تعارضات به جای نفی یک منبع و قبول منبع دیگر تلاش می کرد تا در مکانیزم مشخص و دارای ضابطه ای منابع بشری همانند عقل و شهود را ارتقاء و هماهنگی عقل و شهود خالص با محتوای وحی را به همگان نشان دهد. لذا می بینیم تا قبل از ملاصدرا ره جریان متعبد به شریعت، فلاسفه عقل گرا و عرفای شهودگرا سه جریان کاملا در مقابل همدیگر هستند؛ اما پس از ملاصدرا ره هماهنگی وحی، عقل و شهود کاملا نشان داده می شود و همگی در یک مسیر واحد قرار می گیرند. امروز نیز ما نیازمند ملاصدراهایی هستیم که بدون حذف یا نفی هرکدام از ورودی های دانش بشری بتوانند هماهنگی میان منابع مختلف معرفت را نشان دهند و با ارائه یک دستگاه فکری منجسم و منظم مسیر تمدن نوین اسلامی را از دل هیمنه غرب مدرن بر افکار و اذهان بشر باز کنند. #روش_شناسی_فقهاء ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز

🖋 البته این را اضافه کنم که آنچه گفتم صرفا برداشت های من طلبه از دو فقیه عالیقدر است که فهم نظام فکری عمیق آن ها نیازمند سال ها ممارست می باشد؛ بنابراین آنچه گفته شد صرفا از باب بحث طلبگی و بیان چیزهایی بود که به ذهنم رسیده بودند. #روش_شناسی_فقهاء ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز

🖋 این جزوه رو هم یکی از دوستانم در ارتباط با پست های قبل فرستادند. نویسنده جزوه - حجت الاسلام یحیی عبداللهی - از شاگردان حضرت آیت الله میرباقری و از اعضای فرهنگستان هستند که تدوین برخی از کتب ایشان را نیز بر عهده داشته اند. در این جزوه تلاش شده دیدگاه حاج آقای میرباقری در باب بناء عقلاء تبیین و سایر دیدگاه ها نیز نقد شوند. #روش_شناسی_فقهاء ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز

🖋 تابستان پارسال قرار بود بحثی در ارتباط با "هویت طلبگی" و "تمدن سازی" در جمع تعدادی از دوستان طلبه خارجی ارائه کنم. برای توضیح و تکمیل ایده ای که در ذهنم بود نیاز داشتم تا کمی عمیق تر با "معماری اسلامی" آشنا شوم. با مقداری جست و جو به دو شخصیت کلیدی در این حوزه رسیدم که از آن ها بسیار بهره مند شدم: دکتر حسن بلخاری قهی و استاد عبدالحمید نقره کار. از آقای نقره کار یک کتاب و فیلم های ضبط شده تدریس همان کتاب را پیدا کردم و آن را مبنای پیش برد کار خود قرار دادم. لحن مهربان و بیان پر از دغدغه های دینی و انقلابی ایشان کاری کرد ندیده عاشق استادی شوم که تنها یک کتاب و ۱۲ جلسه تدریس از او را دیده بودم. استاد نقره کار عزیز امروز در سن ۸۳ سالگی دار فانی را وداع و به دیدار حق شتافت. امیدوارم در جوار رحمت الهی محشور باشند. #متن_کوتاه #شخصیت_شناسی ارتکاز | علیرضا ادیب بهروز