پیامدگرایی یا وظیفه گرایی اخلاقی؟ چکیدۀ سخنرانی دکتر جهانگیر مسعودی نظریه‌های اخلاقی (Moral Theories) در دنیای مدرن، بر خلاف نظریه‌های اخلاقی در دنیای کلاسیک، عمدتاً بر عمل اخلاقی متمرکز هستند تا بر خصوصیات اخلاقی. در نظریات اخلاقی معاصر، اولین تقسیمِ مشهور، تقسیمِ نظریات اخلاقی به دیدگاه وظیفه گرایی (Deontologism) و پیامدگرایی (نتیجه گرایی) (Consequentialism) است که دو دیدگاه مقابل با یکدیگر بشمار می آیند که ظاهراً باید یکی از آن‌ها را در قضاوت و ارزش گذاری اخلاقی برگزید. نتیجه‌گرایی معتقد است که یک عمل پیش از جمع‌بندی از نتایج آن هیچ حکم اخلاقی ندارد و این نتایج آن عمل هستند که تعیین می‌کنند آن عمل خوب است یا بد. اما وظیفه‌گرایان معتقدند که قواعدی کلی برای تعیین ارزش های اخلاقی وجود دارند که آن‌ها معیار ارزش گذاری و تعیین خوبی و بدی اعمال هستند و ما به جای نگاه کردن به نتایج آن اعمال باید به آن قواعد مطلق و کلی نگاه کنیم. وظیفه‌گرایانی که این قواعد را از عقل و وجدان اخلاقی بشر اخذ می‌کنند به وظیفه‌گرایان عقلی و وظیفه‌گرایانی که قواعد مزبور را از خدا و تعالیم ادیان اخذ می‌کنند به وظیفه‌گرایان الهی معروفند. نتیجه‌گرایان هم بر اساس این‌که چه نتیجه‌ای را برای چه کسی یا کسانی محور ارزیابی اخلاقی قرار می‌دهند به دیدگاه‌های متنوعی تقسیم می‌شوند که معروف‌ترین آنها دیدگاه سودگرایی (Utilitarianism) است. در این درسگفتار، عمدتاً از ماهیت دو دیدگاهِ نتیجه‌گرایی و وظیفه‌گرایی سخن خواهیم گفت و دلایل هر یک را در تأیید دیدگاه خود و نفی دیدگاه مقابل به بررسی خواهیم نشست. #چکیده #پیامدگرایی #وظیفه‌گرایی #جهانگیر_مسعودی

نظریه اصلاح‌شده امر الهی در فلسفه اخلاق چكيدۀ سخنرانی دکتر محمود مروارید مطابق نظریۀ امر الهی (divine command theory)، در حالتِ كلیِ آن، همه یا برخی از واقعیت‌های اخلاقی به گونه‌ای از افعال اختیاری خداوند ( مانند امر، خواست، و امثال آن) وابسته هستند. بر اساس تقریر كلاسیك این نظریه، همۀ جملات اخلاقی به لحاظ مفهومی معادل با جملاتی درباره گونۀ خاصی از افعال خداوند هستند. برای مثال، جملۀ «راست‌گویی خوب است» مترادف است با «خدا به راستگویی امر كرده است (یا راستگویی را دوست دارد)». تقریر كلاسیك با مشكلات متعددی مواجه شده است؛ از جمله این‌كه: ۱) این نظریه به دلبخواهانه بودن همۀ واقعیات اخلاقی می‌انجامد. ۲) لازمۀ این نظریه آن است كه برخی از صفاتی كه در ادیان ابراهیمی به خدا نسبت داده می‌شوند تهی یا مشكل‌دار ‌شوند. ۳) لازمۀ دیگر آن این است كه مفاهیم اخلاقی (مانند «خوب»و «بایسته») نزد خداباوران و خداناباوران معانی متفاوتی خواهند داشت. در قرن بیستم، برخی از فیلسوفان اخلاق، از جمله روبرت اَدَمز، تقریر دیگری از نظریه امر الهی ارائه كردند كه به زعم آن‌ها از این مشكلات مبرّا است. این تقریر معمولا با عنوان «نظریه اصلاح‌شده امر الهی» شناخته می‌شود. مطابق این نظریه، تنها واقعیات اخلاقی خانواده الزام (و نه همۀ واقعیت‌های اخلاقی) وابسته به فرمان خداوند هستند. نحوه وابستگی نیز تحویلی (reductive) است و نه مفهومی (conceptual). بر این اساس، واژۀ «الزامی» مترادف با واژۀ «امر شده از سوی خداوند» نیست، ولی این دو واژه هم‌مرجع (co-referential) هستند. به دیگر تعبیر، نسبت این دو واژه همانند نسبت میان دو واژۀ «آب» و «H2O» است. در این ارائه، به اختصار نظریۀ كلاسیك امر الهی و مشكلات آن گزارش می‌شود. سپس تقریر ادمز از نظریۀ امر الهی، و نقاط برتری آن بر نظریۀ كلاسیك امر الهی بیان خواهد شد. در ادامه، به سراغ نزاع میان اشاعره و عدلیه درباره حسن و قبح خواهیم رفت. به نظر می‌رسد دیدگاه ادمز در میانه دو موضع اشاعره و عدلیه (با فاصله نزدیك‌تری با عدلیه) قرار دارد. در نهایت، به این پرسش خواهیم پرداخت كه آیا استدلال‌های عدلیه علیه اشاعره، بر نظریۀ اصلاح‌شدۀ امر الهی نیز كارگر است یا خیر. #چکیده #امر_الهی #محمود_مروارید

نظریۀ اخلاق فضیلت چکیدۀ سخنرانی دکتر محسن جوادی فلسفۀ اخلاق (Ethics) به سه شاخۀ اصلی تقسیم می‌شود: اخلاق هنجاری (یا نظریۀ اخلاقی)، فرا-اخلاق (اخلاق تحلیلی و توصیفی)، و اخلاق کاربردی (که با اخلاق‌های حرفه‌ای تفاوت‌هایی دارد). موضوع این جلسه، در آغاز ترسیم جغرافیای فلسفۀ اخلاق به عنوان مقدمه‌ای بر مدرسه، و سپس تمرکز بر یکی از قدیمی‌ترین نظریه‌های اخلاق هنجاری، یعنی اخلاق فضیلت است. اخلاق فضیلت ( که باید از بحث از فضیلت تفکیک شود) بر ویژگی‌های شخصیتی و فضایل انسانی تأکید دارد. هرچند تقریرهای متنوعی از این نظریه ارائه شده، تقریر ارسطویی همچنان معروف‌ترین تقریر است، که محور اصلی بحث خواهد بود. در این دیدگاه، که به سعادت‌باوری (eudaimonism) معروف است، سعادت چیزی جز وجه انضمامی فضیلت‌ها، یا به تعبیر دیگر فضیلت به صورت مجموعی نیست. پرسش بنیادین اخلاقی انسان این است: «با توجه به شیوه‌های مختلف ممکن زیست، کدام شیوۀ زندگی زندگیِ خوب است؟» ارسطو برای پاسخ، از برهان کارویژه (ergon argument) بهره می‌گیرد: همان‌گونه که یک چاقوی خوب با توجه به کارکرد ویژه‌اش سنجیده می‌شود، زندگی خوب نیز بر اساس کارکرد ویژۀ انسان یعنی خردورزی ارزیابی می‌شود. ارسطو میان خردورزی نظری و خردورزی عملی (phronesis) تمایز می‌نهد. حکمت و تعقل عملی، که جوهرۀ عاملیت اخلاقی و زیبایی روح است است، در فضیلت اعتدال متجلی می‌شود. همان‌گونه که زیبایی یک اثر هنری در هماهنگی جلوه می‌کند، خوبی اخلاقی نیز در تعادل و توازن صفات انسانی نمود می‌یابد. اخلاق فضیلت بر خلاف سودگرایی یا اخلاق الزام، مفهوم اصلی اخلاق را فضیلت می‌داند، هرچند ارزیابی اخلاقی را به تَبَع در مورد اعمال، انگیزه‌ها، و امرِواقع‌ها (مانند ثروتمندی) هم جاری می‌داند. این نظریه در سنت غربی برای قرن‌ها به محاق رفته بود، اما با مقالۀ فلسفۀ اخلاق جدید (Modern Moral Philosophy، 1958) از خانم الیزابت آنسکومب دوباره احیا شد. مفاهیم این نظریه اغلب چاق (thick) هستند، زیرا هم بُعد توصیفی دارند، و هم بُعد هنجاری و ارزیابانه (بر خلاف مفاهیمی مانند باید و حُسن). فضایل و رذایل ویژگی‌های اِبداعی نیستند، بلکه اکتشافی اند، و در افراد یافت می‌شوند. بنابر این، مبنای فضایل ویژگی‌های شخصیتی موجود در افراد است. از همین‌جا می‌توان به الگوها و نقش مهم آن‌ها در اخلاق فضیلت اشاره کرد. با وجود نقدهایی همچون اتهام خودگرایی، که فرصت پرداختن به همۀ آن‌ها نیست، مدافعان اخلاق فضیلت به این نقدها پاسخ داده اند، از جمله در پاسخ به همین نقد نشان داده‌اند که بسیاری از فضایل اصلیِ سعادت، مانند بخشش و حتی عدالت دیگرگرایانه اند. بنابراین، این‌که سعادت من موضوع اصلی اخلاقی من است، به معنای خودگرا بودن نیست، زیرا مسیر آن از دیگرگرایی است. #چکیده #اخلاق_فضیلت #محسن_جوادی

نسبی‌انگاری چکیدۀ سخنرانی حجة الاسلام پیمان جباری نسبی‌انگاری (relativism) یکی از قدیمی‌ترین نظریات در فرا-اخلاق است؛ دیدگاهی که قدمتی به درازای تاریخ فلسفۀ اخلاق دارد. این دیدگاه در طول تاریخ همواره مورد انتقاد وسیع فیلسوفان بوده، و در عین حال به حیات خویش ادامه داده است. هم دفاع از نسبی‌انگاری و هم نقد آن متوقف بر فهم دقیق نظریه‌ای است که نام نسبی‌انگاری را به دوش می‌کشد. با این حال، ارائۀ تعریف دقیق و یگانه‌ای از نسبی‌انگاری ممکن نیست، چرا که این عنوان بر طیف متنوعی از نظریات در فرا-اخلاق و حتی اخلاق هنجاری اطلاق شده است. البته این نظریات مرتبط اند، و گاه میان آن‌ها رابطۀ استلزامی وجود دارد. این تنوع در اصطلاح، در نسبت میان نسبی‌انگاری و دیگر نظریات فرا-اخلاقی نیز تأثیر می‌گذارد؛ نظریاتی همچون واقع‌گرایی (realism)، نظریۀ خطا (error theory) و داستانی‌انگاری (fictionalism)، سوبجکتیویسم، و نظریات ناشناختی‌انگار (non-cognitivist theories). همچنین گاه نسبی‌انگاری اخلاقی، با نسبت‌مند (relational) بودن احکام اخلاقی خلط می‌شود. از این رو، بخش نخست سخنرانی به ایضاح مفهومی نسبی‌انگاری و تبیین رابطۀ آن با دیگر نظریات مابعدالطبیعی و معناشناختی در فرا-اخلاق اختصاص خواهد داشت. در ادامه به روایت‌های چند تن از نظریه‌پردازان نسبی‌انگار معاصر اشاره می‌شود. روایت گیلبرت هارمن (Gilbert Harman)، یکی از فیلسوفان مهم علم و اخلاق، به اختصار بررسی خواهد شد. هارمن در طول حیات خویش در آثار متعددی از روایت‌هایی از نسبی‌انگاری اخلاقی دفاع کرده است. او در این آثار چندین استدلال به سود نسبی‌انگاری آورده است. دو استدلال او به طور خاص مورد توجه قرار خواهد گرفت: استدلال از طریق اختلاف نظر اصیل (genuine moral disagreement) و استدلال مبتنی بر درونی‌انگاری (internalism). خواهیم دید که این استدلال‌ها تنها نسبی‌انگاری مدّ نظر هارمن را اثبات نمی‌کنند، و او نیاز به استدلال‌هایی برای تکمیل آن‌ها دارد. همچنین، تمام نسبی‌انگاران مقدمات این استدلال‌ها را نمی‌پذیرند. از این رو، استدلالی که ممکن است موضع یک نسبی‌انگار را ثابت کند، ارزشی در نزد دیگری ندارد. در پایان با طرح نقدی بر هارمن خواهیم دید که چگونه گروهی از نسبی‌انگاران، او و امثال او را شایستۀ عنوان نسبی‌انگار نمی‌دانند، و دیدگاه او را روایتی از زمینه‌گرایی (contextualism) می‌شمرند. این نسبی‌انگاران نظریات معناشناختی (semantic) جدیدی را برای پاسخ به این نقدها مطرح کرده اند. البته، این جریان که به نسبی‌انگاری جدید موسوم شده مجالی دیگر برای طرح می‌طلبد. #چکیده #نسبی‌انگاری #پیمان_جباری

برنامهٔ سخنرانی‌های فردا ۱۲ شهریور: 🕰 ۸:۰۰ تا ۹:۳۰: اخلاق فضیلت - دکتر محسن جوادی 🕰 ۱۰:۰۰ تا ۱۱:۳۰: نظریهٔ اصلاح‌شدهٔ امر الهی - دکتر محمود مروارید 🕰 ۱۱:۳۰ تا ۱۳:۳۰: نماز و ناهار 🕰 ۱۳:۳۰ تا ۱۵:۰۰: پیامدگرایی یا وظیفه‌گرایی اخلاقی؟ - دکتر جهانگیر مسعودی 🕰 ۱۵:۳۰ تا ۱۷:۰۰ - واقع‌گرایی اخلاقی - دکتر حاج محمد لگنهاوسن

با توجه به پر شدن ظرفیت سالن، و تقاضا برای شرکت حضوری در سخنرانی‌ها، از بزرگوارانی که برای شرکت حضوری ثبت‌نام کرده اند، ولی منصرف شده اند و قصد شرکت ندارند خواهش می‌کنیم اطلاع دهند تا امکان ثبت‌نام متقاضیان فراهم شود.

درس‌ها برای کسانی که برای شرکت آنلاین ثبت‌نام کرده اند، از طریق پلتفرم ‌الوکام پخش خواهد شد. لینک جلسه صبح از طریق سایت ایوند ارسال خواهد شد.

خلاصه بحث «نظریه اصلاح شده امر الهی در فلسفه اخلاق» - دکتر محمود مروارید

ثبت نام کننده آنلاین. لینک ورود به رویداد به ایمیل شما ارسال شده است. از ساعت ده دقیقه به هشت می‌توانید به صورت آنلاین حاضر شوید.