ظریف و پایان جنگ؛ درمانی لیبرال-دیپلماتیک برای تشخیص ضدّ امپریالیستی
✍️ علیرضا رعنائی
🔸مقالۀ محمدجواد ظریف در فارنافرز واکنشهای تندی را در ایران بهدنبال داشت. خوب یا بد، ظریف با مکانیسم ماشه و فرانچسکو به یاد آورده میشود، با گفتههایی نظیر اینکه اگر امریکا حمله کند در کسری از ثانیه تمام سیستم ما از کار میافتد، یا این گفته که اگر جنگ شود، مسئولین آسیب نمیبینند و این مردم هستند که کشته میشوند. این سابقه و حافظه باعث شده است که خود مقاله و محتوای آن موردبررسی قرار نگیرد و تنها به صرف اینکه ظریف نویسندۀ آن است مورد هجمه قرار بگیرد. در این نوشتار کوتاه تلاش میکنم فارغ از هرگونه پیشداوری، صرفاً اصل متن مقاله را ملاک قرار داده و آن را در حد وسع طاقت خویش بررسی نمایم.
▫️ادعای محوری نوشتۀ ظریف این است که ایران باید از موقعیت دست بالا داشتن در جنگ استفاده کرده و به سمت یک توافق جامع استفاده کند، و از فرسایشیکردن بیپایان جنگ اجتناب کند. ظریف به درستی میان آتشبسِ صرف شکننده با صلحِ پایدار تفاوت قائل میشود.
🔹بااینحال، مسئلۀ اصلی متن از نظر راقم این سطور، وجود نوعی «عدم تناسب نهادی» است . این عدم تناسب را میتوان در دو سطح دید.
1️⃣ در سطح نخست، میان واقعیت دولت-جامعۀ ایران و سازوکار پیشنهادی برای حل بحران شکاف وجود دارد. اگر ساخت قدرت در ایران، حافظۀ تاریخی آن، و تجربۀ برجام بر بیاعتمادی عمیق به آمریکا استوار باشد -چنانکه خودِ ظریف بر آن تأکید میکند- آنگاه راهحلی که بر مصالحۀ گسترده با آمریکا و بازگشت به ترتیبات مورد قبول همان نظم بینالمللی بنا شده، از نظر نهادی بهسادگی قابل تحقق نیست. به بیان دیگر، نسخۀ درمان با زمینۀ نهادیِ حامل آن کاملاً جور درنمیآید.
2️⃣در سطح دوم، در خودِ استدلال نیز نوعی ناهمخوانی دیده میشود. متن از یک سو بر مقاومت، ایستادگی، و ناتوانی دشمن در تحمیل ارادهاش تأکید دارد و میکوشد تصویری از دست بالای ایران ارائه دهد؛ اما از سوی دیگر، به راهحلی میرسد که مستلزم دادن امتیازهای مهم هستهای و ژئوپلیتیک است (ولو آنکه این امتیازها در ظاهر چیزی بیشتر از آنچه در مذاکرات عراقچی-ویتکاف ردوبدل شده، نیست). اگر واقعاً منطق متن بر «پیروزی» استوار باشد، طبعاً دامنه و شکل مصالحه نیز باید متناسب با آن باشد. از همین رو، میان تصویر ارائهشده از موازنۀ قدرت و محتوای راهحل پیشنهادی فاصلهای دیده میشود که نمیتوان بهسادگی از کنار آن گذشت.
⭕ هستۀ این عدم تناسب در این است که ظریف بحران را با زبانی ضدّ هژمونیک و ضدّ امپریالیستی توضیح میدهد، اما راهحل را در قالبی لیبرال-دیپلماتیک صورتبندی میکند. او جنگ را محصول تجاوز، تحریم، بیاعتباری آمریکا، سکوت نهادهای بینالمللی، و نظم امنیتی آمریکامحور میبیند؛ یعنی تشخیص او از بحران، یک تشخیصِ ساختاری است. اما در مرحلۀ درمان، به محدودسازی دوبارۀ برنامۀ هستهای، نظارتهای گسترده، ترتیبات امنیتی منطقهای، بازگشایی هرمز (ولو تحت کنترل ایران)، ادغام در زنجیرههای تأمین جهانی، و نوعی مصالحۀ بزرگ با همان قدرتی میرسد که آن را مهاجم مینامد. درواقع، تشخیص او ضدّ امپریالیستی است، اما درمانش ضدّ امپریالیستی نیست؛ بلکه درمانی لیبرال-دیپلماتیک برای تنظیم مجدد رابطۀ ایران با همان نظم سلطه است .
▪️نکتۀ دیگری هم در این متن هست که امیدوارم به نیتخوانی تعبیر نشود. بیتردید، مقاومت و توان پاسخگویی ایران فراتر از تصور بسیاری از تحلیلگران خارجی بوده است. اما در عین حال، ما آسیبپذیریها و ضربات واقعی هم داشتهایم. از این رو، ممکن است تأکید ظریف بر «دست بالا» داشتن ایران، صرفاً توصیف بیطرفانۀ میدان نباشد، بلکه بخشی از یک قاببندی سیاسی باشد. او احتمالاً میداند که اگر بیواسطه و بدون این پوشش بلاغی از مصالحه سخن بگوید، متنش در فضای داخلی ایران اساساً شنیده نخواهد شد. بنابراین نخست زبان مقاومت را به رسمیت میشناسد، خشم عمومی علیه آمریکا را تصدیق میکند، و سپس از دل همان زبان، نسخۀ مطلوب خود را پیش میبرد.
🔺مخلص کلام اینکه به اعتقاد راقم این سطور نقد اصلی به مقالۀ ظریف این نیست که چرا از صلح سخن گفته است، بلکه این است که راهحل پیشنهادی او بر بستری نهادیای استوار شده که هم با تشخیص خودش از بحران و هم با واقعیت سیاسی ایران کاملاً ناسازگار است .
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
✅ کمیته سیاسی ستاد همبستگی ملی دانشگاهیان دانشگاه شیراز برگزار میکند:
◀️ سلسله وبینارهای جنگ تحمیلی، دفاع مقدس و همبستگی ملی ایرانیان(نشست ششم)
📌 موضوع: تجاوز آمریکایی صهیونی: بایدها و نبایدهای دیپلماسی در جنگ؟!
❇️سخنرانان:
🔶 دکتر علی باقری دولت آبادی
🔷 استاد روابط بینالملل دانشگاه یاسوج
🎤 روابط ایران و اعراب: از سیاست همسایگی تا تقابل در جنگ
🔶 دکتر رضا سلیمانی
🔷 دانشیار روابط بین الملل دانشگاه بوعلیسینا
🎤آسیبشناسی دیپلماسی در جنگ(بررسی موردی جنگ تحمیلی سوم)
🔶 دکتر مجید عباسی
🔷 دانشیار روابط بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی
🎤 شیوه مذاکراتی آمریکا در بحران های بین المللی
🔶 دکتر مهدی نادری (دبیر علمی)
🔷 عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز
📅 زمان : سه شنبه ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ ساعت: ۱۸-۱۶
🌐 لینک اسکای روم جهت شرکت در نشست:
https://www.skyroom.online/ch/farhangi.shirazu/elmi
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
15.1M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
جنگ یه داستان فانتزی نیست؛ وقتی اتفاق بیفته به همه آسیب میزنه!
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
◾️ نقش ایرانیان خارج نشین در حمله به ایران
📝 این روزها گزارهای پرتکرار از ایرانیان خارج نشین شنیده میشود: «این حمله ربطی به ما ندارد؛ تصمیمِ قدرتها بوده است.» این نوع صورتبندی، اگرچه در نگاه اول تلاش برای فاصلهگذاری از پیامدهاست، اما با منطق تحلیل سیاسی همخوانی ندارد.
➖ در ادبیات اخلاق سیاسی، یک اصل پذیرفتهشده وجود دارد: میزان مسئولیت، تابعی از میزان اثرگذاری است. به این معنا که کنشگران—حتی اگر در جایگاه تصمیمگیر نهایی نباشند—در صورتی که بر شکلگیری فضا، روایت یا جهتگیری افکار عمومی تأثیر بگذارند، در پیامدهای آن نیز بیسهم نیستند.
➖بدیهی است که تصمیم به جنگ در نهایت توسط دولتها اتخاذ میشود، اما این تصمیمها در خلأ شکل نمیگیرند. سیاست خارجی، بهویژه در نظامهای پیچیده، محصول برهمکنش میان قدرت سخت (نظامی و اقتصادی) و قدرت نرم (رسانه، افکار عمومی، لابیها و شبکههای اجتماعی) است.
در چنین بستری، کنشهایی مانند تولید محتوا، راهاندازی کمپین، فشار رسانهای، یا حتی تکرار یک روایت خاص، صرفاً «ابراز نظر» نیستند؛ بلکه میتوانند بخشی از سازوکار شکلدهی به تصمیم باشند.
➖از این منظر، مفهوم «ساخت رضایت عمومی» اهمیت ویژهای پیدا میکند. پیش از آنکه یک اقدام پرهزینه مانند جنگ آغاز شود، باید برای آن توجیهی در افکار عمومی ایجاد شود. این توجیه، از مسیر انباشت تدریجی پیامها، تحلیلها و روایتها شکل میگیرد—روایتهایی که بهتدریج یک گزینه را از میان گزینههای دیگر «ضروریتر» و «قابلقبولتر» نشان میدهند.
➖در چنین شرایطی، حتی اگر هیچ کنشگری بهطور مستقیم در تصمیم نهایی دخیل نباشد، میتواند از طریق تأثیرگذاری غیرمستقیم، در افزایش احتمال وقوع آن نقش ایفا کند. در علوم سیاسی به این وضعیت «علیت غیرمستقیم» گفته میشود: ایجاد شرایطی که در آن یک تصمیم خاص، برای بازیگر اصلی کمهزینهتر، مشروعتر یا اجتنابناپذیرتر به نظر برسد.
➖تجربههای تاریخی نیز نشان میدهند که بسیاری از مداخلات نظامی، پیش از اجرا، با یک دوره طولانی از فضاسازی همراه بودهاند. در این دوره، مجموعهای از بازیگران—از رسانهها گرفته تا گروههای فشار و شبکههای اجتماعی—به شکلگیری زمینه ذهنی و سیاسی برای اقدام کمک میکنند.
➖بر این اساس، تقلیل همه چیز به «تصمیم دولتها» و نادیدهگرفتن نقش کنشهای پیرامونی، تحلیلی ناقص است. همانطور که نسبتدادن کل مسئولیت به بازیگران غیررسمی نیز نادرست است. واقعیت در میانه این دو قرار دارد: شبکهای از اثرگذاریهای مستقیم و غیرمستقیم که در نهایت مسیر یک تصمیم بزرگ را هموار میکنند.
➖از این رو، مواجهه صادقانهتر با چنین وضعیتهایی آن است که هر سطح از کنشگری، سهم خود را—هرچند محدود—در شکلگیری نتایج بپذیرد. این پذیرش، نه به معنای همتراز دانستن همه نقشها، بلکه به معنای درک واقعبینانه از پیچیدگی فرآیندهای سیاسی است.
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
7.5M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
تصاویر منتشر شده توسط معاونت اجتماعی و روابط عمومی فراجا از درگیری نیروهای یگان تکاوری پلیس با هواگرد های آمریکایی
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
💢 دانشکده حقوق و علوم سیاسی و انجمن علمی حقوق دانشگاه شیراز برگزار میکند؛
سلسله نشست های رفتارشناسی کنشگران بینالمللی و منطقه اس در قبال جنگ آمریکایی_اسرائیلی علیه ایران
⭕️ نشست دوم: جنگ امریکایی- اسراییلی علیه ایران در سپهر حقوق بین الملل
سخنرانان:
دکتر احسان شهسواری (عضو هیات علمی دانشگاه مازندران )
موضوع: ترور هدفمند مقامات سیاسی
دکتر رضا عرب چادگانی ( پژوهشگر حقوق بین الملل و مدرس دانشگاه )
موضوع: معیار ضرورت نظامی در هدف گیری در مخاصمه مسلحانه
دبیر علمی نشست:
دکتر عقیل محمدی ( عضو هیات علمی دانشگاه شیراز)
زمان: چهارشنبه ۱۹ فروردین ساعت ۱۵:۳۰
در بستر مجازی اسکایروم:
https://skyroom.online/ch/farhangi.shirazu/elmi2
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
🔰مجمع نخبگانی فروغ ایران با همکاری مرکز مطالعات منطق حکمرانی دانشگاه شیراز برگزار میکند:
🔶️ نشست مجازی:
جنگ رمضان از منظر نخبگان ایرانی خارج از کشور: آینده اثرات فرهنگی و سیاسی جنگ رمضان در اروپا و آمریکا
✅ با حضور فعالی برجسته فرهنگی و سیاسی در هامبورگ آلمان و کاندیدای پارلمان اروپا:
سید محمدهادی آلحسینی
دبیر نشست:
دکتر سجاد تقوایی
عضو هیئت علمی و مدیر سابق نوآوری و کارآفرینی دانشگاه شیراز
زمان: سهشنبه، ۱۸ فروردین ماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۴ الی ۱۶
⭕️ ورود برای عموم آزاد است ⭕️
در بستر مجازی اسکای روم:
https://skyroom.online/ch/eorior/majmafars405
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
🔻 پایگاههای آمریکا یک ماه قبل و الان
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
✍🏻واحد سیاسی جامعه اسلامی دانشگاه شیراز
بسم الله الرحمن الرحیم
اِنْ يَنْصُرْكُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ
اگر خدا شما را یاری کند، هیچکس بر شما غلبه نخواهد کرد.
🔹️در شرایطی که دشمنان این ملت، بار دیگر با اتکا به توهمات و تحلیلهای سطحی دچار خطایی آشکار در محاسبات راهبردی شدهاند. تأکید میکنیم که درک آنان از واقعیتهای میدانی جمهوری اسلامی ایران، همچنان ناقص و گمراه کننده است.
🔹️آنچه در جنوب اصفهان رخ داد تنها یک رویداد محدود نبود؛ بلکه نشانهای روشن از فروپاشی محاسبات غلط دشمن و ناتوانی او در مواجهه با اراده و ایمان ملت ایران بود. این منطقه بار دیگر نشان داد که هرگونه سناریوی مبتنی بر تهدید و فشار، در برابر عزم راسخ مردم بیاثر خواهد بود.
🔹️از سوی دیگر تنگه هرمز بهعنوان یکی از مهمترین گلوگاههای راهبردی جهان، همچنان در چارچوب اقتدار جمهوری اسلامی ایران اداره میشود و هرگونه خطای محاسباتی نسبت به این منطقه، از پیش محکوم به شکست است و تجربههای مکرر تاریخی، گواهی روشن بر این حقیقت انکار ناپذیر است. و همچنین تبعاتی سنگین و غیرقابل پیشبینی برای طراحان آن در پی خواهد داشت.
🔆 قوی ترین ارتش دنیا ممکن است گاهی آنچنان سیلی بخورد، که از جا نتواند بلند شود.
رهبر شهید ۱۴۰۴/۱۱/۲۸
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
🔻ایران در خط مقدم بشریت علیه اسرائیل
فعال رسانهای آمریکایی، نیکلاس فوئنتیس: ایران خط مقدم بشریت علیه اسرائیل قرار گرفته است. بیایید برای پیروزی ایران دست به دعا بلند کنیم، ایران در حال حاضر دارد برای تمام دنیا و بشریت میجنگد. هدف آنها فقط ایران نیست. اسرائیل به دنبال شماست و فقط ایران سر راه آنها ایستاده است.
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
♦️بیانیه اساتید دانشگاه علوم پزشکی شیراز در محکومیت تجاوز به ساحت علم
متن بیانیه به شرح زیر است:
🔹«وَسیَعلمُ الذینَ ظَلموا أیَّ مُنقلبٍ یَنقلبون»
🔹در روزهای اخیر، شاهد اقداماتی شنیع و نابخشودنی در تعرض به حریم مقدس مراکز علمی و آموزشی بودهایم؛ جنایتی که فراتر از یک اقدام فیزیکی، حملهای آشکار به ریشههای تفکر، آگاهی و امنیت ملی کشور است.
🔹ما، اساتید و اعضای هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، بدینوسیله مراتب انزجار و اعتراض جدی خود را نسبت به این هتک حرمت آشکار اعلام میداریم. مراکز علمی که باید مأمن اندیشه و کانون خدمت به بشریت باشند، ناجوانمردانه هدف تعرض قرار گرفتهاند و این یعنی عبور از تمام خطوط قرمز اخلاقی، انسانی و قانونی.
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni
5.2M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
🇮🇷اخبار اصابت به زیر ساخت شرکت هایی که در کشورهای حاشیه خلیج فارس هستند شنیدید. اما این گزارش الجزیره رو ببینید تا متوجه بلایی بشید که سرشون اومده
✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز
🆔 @goftemanuni