پرسش 10. بر چه كساني روزه واجب نيست؟ ++======++ همه مراجع: بر چند دسته روزه واجب نيست: 1. پيرمرد و پيرزني كه گرفتن روزه براي آنان مشقّت دارد؛ 2. زن بارداري كه گرفتن روزه براي حمل يا خودش ضرر دارد؛ 3. زن شير دهي كه گرفتن روزه، براي بچه يا خودش ضرر دارد؛ 4. بيماري كه گرفتن روزه براي او ضرر دارد؛ 5. كسي كه بيماري دارد كه زياد تشنه مي‌شود و نمي‌تواند تشنگي را تحمل كند؛ 6. كسي كه به سن بلوغ نرسيده است؛ 7. زني كه خون حيض و نفاس مي‌بيند؛ 8. كسي كه به مسافرت مي‌رود و در جايي قصد اقامت ده روز نمي‌كند؛ 9. كسي كه به جهت ضعف بنيه، گرفتن روزه براي او مشقّت فراوان دارد و غيرقابل تحمل است؛ =========== (1). العروة الوثقي، ج 2، اقسام الصوم؛ توضيح‌المسائل، م 1739- 1745. ++++++++++ ***{پرسش ها و پاسخ هاي‌دانشجويي، ج‌17، ص: 29} 10. كسي كه بي‌هوش است و يا در كما به سر مي‌برد؛ 11. ديوانگان. «1» نيت روزه‌

باب دوم در اسرار و شرايط باطني روزه ++======++ بدان براي روزه سه درجه است: روزه عام، خاصّ و اخصّ. روزه عامّ عبارت است از بازداشتن شكم و فرج از ارضاي شهوات آنها، چنان كه پيش از اين به تفصيل بيان كرديم. روزه خاصّ بازداشتن گوش، چشم، زبان، دست، پا و ديگر اعضا از گناه است. مي‌گويم: آنچه اصحاب ما (شيعه) به سند حسن از امام صادق (ع) روايت كرده‌اند به همين مطلب اشاره دارد. آن حضرت فرموده است: «هنگامي كه روزه گرفتي بايد گوش، چشم، مو و پوست تو- و جز اينها چيزهاي ديگري را نيز شمردند روزه بگيرند»، و فرمود: «روز روزه‌ات نبايد مانند روز افطارت باشد.»«1» در حديث ديگري افزوده شده است: «نزاع و جدال و آزار به خدمتكار را فرو گذار، و بايد وقار روزه در تو موجود باشد، چه پيامبر خدا (ص) شنيد زني روزه‌دار به كنيزش دشنام مي‌دهد. دستور داد طعامي حاضر كردند و به آن زن فرمود: بخور، آن زن عرض كرد: روزه هستم، فرمود: تو چگونه روزه مي‌باشي و حال آن كه به كنيزت دشنام دادي، روزه تنها خودداري از خوردن و نوشيدن نيست.»«2» غزّالي مي‌گويد: امّا روزه اخصّ روزه دل است از مقاصد پست و انديشه‌هاي دنيوي و بطور كلّي بازداشتن آن از هر چه غير خداست اين روزه با تفكّر در باره آنچه غير از خدا و آخرت است و انديشيدن در امور دنيا افطار مي‌شود، مگر دنيايي كه براي دين خواسته شود چه آن توشه آخرت است و از دنيا نيست تا آن جا كه صاحبدلان گفته‌اند: هر كس پيرامون روز خود فكر كند تا چيزي فراهم سازد كه با آن افطار كند +++++++++++ ***{راه روشن، جلد2، ص: 187} گناهي بر وي نوشته مي‌شود، زيرا اين نشانه كمي وثوق به فضل خداوند و قلّت يقين به رزق مقسوم است و اين مرتبه پيامبران و صدّيقان و مقرّبان مي‌باشد. البتّه گفتن اين امر آسان است ليكن تحقّق دادن و به كار بستن آن بسيار دشوار مي‌باشد، چه، آن روي آوردن به سوي خدا با منتهاي همّت و روي گردانيدن از غير او با تمامي وجود است و تشبّه به قول اوست كه فرموده است: قُلِ الله ثُمَّ ذَرْهُمْ«3» مي‌گويم: آنچه از امام صادق (ع) روايت شده به همين مطلب اشاره دارد كه: پيامبر خدا (ص) فرموده است: «روزه سپر است»«4» يعني مانعي است در برابر آفات دنيا و حجابي است ميان انسان و عذابهاي آخرت. از اين رو هر گاه بر آن شدي كه روزه بگيري نيّت كن كه نفس را از شهوات بازداري و عزم خود را در پيروي از شيطان قطع كني، و خويشتن را به منزله بيماري قرار ده كه ميل به خوردن و نوشيدن ندارد بلكه در هر لحظه منتظر است كه از بيماري گناه بهبود يابد. بايد درون خويش را از هرگونه آلودگي و تيرگي و غفلت كه مانع قصد تو در اخلاص عمل براي رضاي خداست، پاك‌سازي، پيامبر خدا (ص) گفته است: «خدا فرموده است: روزه براي من است و من پاداش آن را مي‌دهم.»«5» بنابر اين روزه موادّ نفس و شهوات طبع را مي‌ميراند و باعث صفاي دل، پاكيزگي اعضا، آبادي ظاهر و باطن، شكر نعمتهاي پروردگار، كمك به مستمندان، مزيد تضرّع و خشوع و گريه، التجاء به درگاه پروردگار، انصراف از دنيا، سبك شدن حساب و افزايش حسنات مي‌شود و فوايد ديگري دارد كه از شمار بيرون است و براي كسي كه داراي خرد و توفيق عمل است آنچه را ذكر كرديم كافي است. غزّالي مي‌گويد: امّا روزه خاصّ روزه شايستگان و صالحان است، و آن عبارت است از بازداشتن اعضا از گناه، و كمال آن به شش چيز است: **

كتاب اسرار روزه و مسائل مهمّ آن ++======++ اين كتاب ششم از بخش عبادات از المحجة البيضاء في تهذيب الاحياء است بسم الله الرّحمان الرّحيم سپاس ويژه خداوندي است كه با دفع مكر و فريب شيطان از بندگانش منّت خود را بر آنان بزرگ داشته و شيطان را در آرزويش نوميد و در ظنّ خود زيانكار و خاسر گردانيده چه خداوند روزه را براي دوستانش سپر و دژي استوار قرار داده، و درهاي بهشت را به روي آنان گشوده و آنها را آگاه فرموده كه شيطان به وسيله شهوات نهفته به دلهاي آنان راه مي‌يابد و با سركوب اين شهوات نفس مطمئنّه نيرومند و در شكست دشمن خود پيروز مي‌شود. و سلام و درود فراوان بر سرور پيامبران محمّد (ص) كه رهنماي حقّ و بنيانگذار سنّت است و بر خاندان معصوم و اصحاب خردمند او باد. امّا بعد، بايد دانست كه روزه ربع ايمان است و اين به مقتضاي قول پيامبر +++++++++++ ***{راه روشن، جلد2، ص: 174} اكرم (ص) است كه فرموده: «روزه نصف صبر است»«1» و «صبر نصف ايمان مي‌باشد»«2» ديگر اين كه روزه از ميان ساير اعمال و اركان داراي اين امتياز و ويژگي است كه به خداوند انتساب دارد، چه پيامبر (ص) از سوي او بيان كرده است: «هر كار نيكي ده تا هفتصد برابر ثواب دارد جز روزه كه آن براي من است و پاداش آن را من مي‌دهم.»«3» خداوند متعال فرموده است: إِنَّما يُوَفَّي الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ«4» و چون روزه نصف صبر است پاداش آن از اندازه و حساب بيرون است. در فضيلت آن كافي است كه پيامبر (ص) فرموده است: «سوگند به آن كه جانم در دست اوست بوي دهن روزه‌دار در نزد پروردگار از بوي مشك خوشتر است. خداوند مي‌فرمايد: او شهوت و خوردني و آشاميدني را به خاطر من ترك كرده پس روزه براي من است و من پاداش آن را مي‌دهم.»«5» همچنين پيامبر (ص) فرموده است: «بهشت را دري است كه بآن ريّان گفته مي‌شود، از آن در جز روزه‌داران وارد نمي‌شوند.»«6» به روزه‌دار وعده لقاي پروردگار داده شده و اين پاداش روزه اوست. پيامبر (ص) فرموده است: «روزه‌دار دو خوشحالي دارد: يكي زمان افطار و ديگري به هنگام لقاي پروردگار.»«7» و نيز فرموده است: «براي هر چيزي دري است و در عبادت روزه است.»«8» +++++++++++ ***{راه روشن، جلد2، ص: 175} و فرموده است: «خواب روزه‌دار عبادت است.»«9» مي‌گويم: از طريق خاصّه (شيعه) در الفقيه«10» روايت است كه امام باقر (ع) فرمود: «اسلام بر پنج چيز بنا شده است: نماز، زكات، حجّ، روزه و ولايت.»«11» پيامبر (ص) فرموده است: «روزه سپري در برابر آتش است.»«12» و نيز فرموده است: «روزه‌دار در عبادت است هر چند در بسترش خوابيده باشد، و اين تا هنگامي است كه غيبت مسلماني نكند.»«13» و نيز پيامبر (ص) گفته كه خداوند متعال فرموده است: «روزه براي من است و پاداش آن را من مي‌دهم، و روزه‌دار را دو خوشحالي است: يكي زمان افطار و ديگري به هنگام ديدار پروردگارش، و به آن كه جان محمّد در دست اوست سوگند كه بوي دهن روزه‌دار در نزد خداوند از بوي مشك خوشتر است.»«14» پيامبر (ص) به اصحاب خود فرمود: «آيا شما را خبر ندهم به چيزي كه اگر آن را به جا آوريد شيطان از شما دور مي‌شود همچنان كه مشرق از مغرب دور است؟ گفتند: آري اي پيامبر خدا، فرمود: روزه روي شيطان را سياه مي‌كند، صدقه پشت او را مي‌شكند، دوستي براي خدا و كمك به كارهاي نيك دنباله او را قطع مي‌كند، و استغفار رگ حيات او را مي‌برد. براي هر چيزي زكاتي است و زكات بدنها روزه است.»«15» و فرموده است: «خداوند فرشتگاني را مأمور كرده است كه براي روزه‌داران دعا كنند» و فرمود: «جبرئيل از پروردگار متعال به من خبر داد كه فرموده است: فرشتگان را براي هيچ يك از آفريدگانم مأمور به دعا نمي‌كنم، مگر اين كه دعاي آنها را در مورد او اجابت مي‌كنم.»«16» امام صادق (ع) در باره آيه: اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ«17» فرموده است: «مقصود +++++++++++ ***{راه روشن، جلد2، ص: 176} از صبر روزه است.» و فرموده است: «هنگامي كه بر انسان مصيبتي نازل و يا دچار سختي مي‌شود روزه بگيرد، چه خداوند متعال فرموده است: وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ.»«18» و فرموده است: «هر كس براي خدا در شدّت گرما يك روز روزه بگيرد و دچار تشنگي شود خداوند هزار فرشته را مأمور مي‌كند تا زماني كه افطار كند صورت او را نوازش كنند و به وي مژده دهند كه خداوند فرموده است: چقدر بو و روح تو پاكيزه است اي فرشتگانم گواهي دهيد كه من او را آمرزيدم.»«19» امام موسي بن جعفر (ع) فرموده است: «خواب قيلوله (چاشتگاهي) كنيد كه خداوند متعال روزه‌دار را در خواب مي‌خوراند و مي‌نوشاند.»«20» امام صادق (ع) فرموده است: «خواب روزه‌دار عبادت، خاموشي او تسبيح، عملش مقبول و دعايش مستجاب است.»«21» بزرگترين پاداش را روزه ماه رمضان دارد. در حديث نبوي است: «كسي كه ماه رمضان را از روي ايمان و براي رضاي خدا روزه بگيرد، و گوش و چشم و زبانش

را از مردم باز دارد خداوند روزه‌اش را قبول مي‌كند و گناهان گذشته و آينده‌اش را مي‌آمرزد و پاداش صابران را به او عطا مي‌كند.»«22» در خبر صحيح از امام صادق (ع) آمده است: «از پيامبر (ص) در باره شب قدر پرسيدند، آن حضرت برخاست و در خطبه‌اي كه ايراد كرد پس از سپاس خداوند فرمود: امّا بعد. شما از شب قدر از من پرسيديد و من آن را از شما پوشيده نمي‌دارم، چه من به آن دانا نيستم. اي مردم بدانيد كسي كه ماه رمضان بر او وارد شود و تندرست و بي‌عيب باشد روزهايش را روزه بدارد، و پاره‌اي از قرآن را در شب آن بخواند، و بر نمازش مواظبت +++++++++++ ***{راه روشن، جلد2، ص: 177} كند، و در هواي گرم به نماز جمعه بشتابد و بامداد در نماز عيدش حاضر شود او شب قدر را درك كرده و به جايزه پروردگارش رسيده است.» امام صادق (ع) فرمود: «به خدا سوگند به جوايزي دست يافته كه مانند جايزه‌هاي بندگان نيست.»«23» و نيز به سند صحيح از آن حضرت نقل است كه فرمود: «خداوند روزه را واجب فرمود تا دارا و نادار برابر شوند، زيرا دارا گرسنگي را نچشيده تا به نادار رحم كند، براي اين كه دارا در هر زمان چيزي را خواسته بر آن دست يافته است از اين رو خداوند اراده فرمود ميان بندگانش برابري ايجاد كند، و به دارا طعم گرسنگي و سختي را بچشاند تا بر ضعيف رقّت آورد و بر گرسنه رحم كند.»«24» گفته شده: اگر فوايد روزه منحصر به همين بود كه انسان را از پرتگاه لذّات پست حيواني تا قلّه شباهت به فرشتگان روحاني بالا مي‌برد در ستايش و فضيلت آن كافي بود. غزّالي مي‌گويد: هر آينه روزه براي خداست و شرافت دارد و چون به او منسوب است، هر چند تمامي عبادات براي اوست، و خانه كعبه شريف است چون به او انتساب دارد، و سراسر زمين از آن اوست امّا نسبت روزه به او براي دو مقصود است: اوّل- اين كه روزه مشتمل بر بازداشتن نفس و ترك مشتهيات است و اين امري است پوشيده و پنهان و عملي نيست، كه مشاهده شود در حالي كه همه عبادات و طاعات قابل اشاره مي‌باشند و مي‌توانند در معرض ديد مردم قرار گيرند و روزه طاعتي است كه جز خداوند بدان آگاه نيست چه او عملي باطني و صبر ناب است. دوّم- آن كه روزه دشمن خدا را مقهور مي‌كند، زيرا شهوات وسيله شيطانند و خوردن و آشاميدن شهوات را تقويت و نيرومند مي‌كند از اين رو پيامبر (ص) فرموده است: «شيطان مانند خون در درون فرزند آدم جريان دارد، پس رهگذر او را با گرسنگي تنگ كنيد.»«25» بزودي فوايد گرسنگي در كتاب كسر الشهوتين (سركوب شهوت بطن و +++++++++++ ***{راه روشن، جلد2، ص: 178} فرج) از بخش مهلكات بيان خواهد شد. بنابر اين چون روزه بخصوص موجب سركوبي شيطان و بسته شدن رخنه‌ها و تنگ كردن گذرگاههاي اوست شايستگي اين اختصاص را يافته است كه به خداوند انتساب داشته باشد چه سركوبي دشمن خدا به منزله ياري خداوند است و خدا زماني بنده را ياري مي‌كند كه بنده خدا را ياري دهد، چنان كه فرموده است: إِنْ تَنْصُرُوا الله يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ«26» چه بنده بايد تلاش خود را آغاز كند تا خداوند با هدايت خود او را پيروز فرمايد. به همين مناسبت فرموده است: وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ«27». إِنَّ الله لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّي يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ«28» و تغيير در نفس از طريق سركوب كردن شهوات است، و شهوتها چراگاه شياطين و مرغزار آنهاست و تا اين چراگاهها سرسبز و پرگياه است آمد و شد آنها برقرار خواهد بود، و مادام كه شياطين تردّد دارند جلال كبريايي بر بنده تجلّي نخواهد كرد و او پيوسته از لقاي پروردگار محجوب خواهد بود. پيامبر خدا (ص) فرموده است: «اگر نه اين بود كه شياطين پيوسته بر گرد دلهاي آدميان مي‌گردند آنان ملكوت آسمانها را مي‌ديدند.»» از اين رو روزه دروازه عبادات و در جنگ با شياطين به منزله سپر است و چون فضيلت آن تا آن حدّ است كه ذكر شد ناگزير بايد شرايط و اركان و آداب و سنّتهاي ظاهري و باطني آن بيان شود و ما آنها را در سه باب ذكر مي‌كنيم: +++++++++++ ***{راه روشن، جلد2، ص: 179} **

خزینه الجواهر منبعی از محتوای ناب تبلیغی مناسبتی https://eitaa.com/khazinatoljavaher

مدارس امین محتوایی مناسب برای معلمان و مربیان و مبلغان دانش آموز ی در برنامه ایتا راه اندازی شد مربیان در این کانال عضو شوید 👇👇👇 https://eitaa.com/madaresamin

چرا چگونه از خود تا خدا تدوین: خانم عاطفی از مبلغات امین قوچان با تشکر فراوان مدارس امین 👇👇👇👇 https://eitaa.com/madaresamin

دوست و دوست یابی در قرآن تدوین: خانم عاطفی از مبلغات امین قوچان با تشکر فراوان مدارس امین 👇👇👇👇 https://eitaa.com/madaresamin

دعا و عبادت در قرآن تدوین: خانم عاطفی از مبلغات امین قوچان با تشکر فراوان مدارس امین 👇👇👇👇 https://eitaa.com/madaresamin

دعا و نیایش تدوین: خانم عاطفی از مبلغات امین قوچان با تشکر فراوان مدارس امین 👇👇👇👇 https://eitaa.com/madaresamin

دعا و نیایش تدوین: خانم عاطفی از مبلغات امین قوچان با تشکر فراوان مدارس امین 👇👇👇👇 https://eitaa.com/madaresamin

کاهش روابط آسیب زای دختران تدوین: خانم عاطفی از مبلغات امین قوچان با تشکر فراوان مدارس امین 👇👇👇👇 https://eitaa.com/madaresamin