مرد باید چشمش را تربیت کند؛ زن و مرد باید پوشش و رفتار اجتماعی خود را مدیریت کنند؛ رسانه نباید از بدن انسان برای جلب مخاطب استفاده کند؛ بازار نباید غریزه جنسی را موتور فروش کالا قرار دهد؛ هنر نباید برای دیده‌شدن، انسان را به اندامش تقلیل دهد؛ فضای مجازی نباید حریم خصوصی را به ویترین عمومی تبدیل کند؛ و حتی متدینی که دغدغه عفاف دارد، باید زبان، نگاه و شیوه مواجهه خودش را عفیف نگه دارد.

گاهی ممکن است برای دفاع از عفاف، خودمان مرتکب بی‌عفتی اخلاقی شویم. مثلاً برای اعتراض به پوشش نامناسب یک زن، تصویرش را میان هزاران یا میلیون‌ها نفر منتشر کنیم؛ آبرویش را ببریم؛ تحقیرش کنیم؛ دشنام بدهیم؛ درباره شخصیت و خانواده‌اش داوری کنیم و بعد تصور کنیم چون انگیزه ما دفاع از دین بوده، وسیله نیز مقدس شده است! نه.

جامعه‌ای که به‌طور مداوم انسان را در معرض محرک‌های جنسی قرار می‌دهد، به‌تدریج هزینه این وضعیت را در جاهای دیگری پرداخت می‌کند: در روابط زن و مرد، در تصویر انسان از بدن خودش، در انتظارات جنسی، در بازار زیبایی، در اضطراب مقایسه، در روابط خانوادگی و در نوع نگاه انسان‌ها به یکدیگر.

بازار مد، تبلیغات، شبکه‌های اجتماعی و اقتصاد توجه نیز می‌توانند این وضعیت را تشدید کنند. در چنین فضایی، حتی بدن انسان به سرمایه تبدیل می‌شود: هرچه بیشتر دیده شوی، بیشتر کلیک می‌گیری؛ هرچه بیشتر تحریک کنی، بیشتر دیده می‌شوی؛ و هرچه بیشتر دیده شوی، امکان بیشتری برای تبدیل توجه به پول پیدا می‌کنی. در اینجا دیگر با یک مسئله ساده فردی روبه‌رو نیستیم؛ با یک اقتصادِ تحریک روبه‌رو هستیم. اقتصادی که از ضعف‌های غریزی انسان درآمد تولید می‌کند.

حکومت نباید تصور کند مسئله عفاف را می‌توان فقط با ابزار انتظامی حل کرد. پلیس ممکن است در نقطه‌ای از نظم اجتماعی وظیفه‌ای داشته باشد، قانون نیز جایگاه خودش را دارد؛ اما هیچ جامعه‌ای صرفاً با بخشنامه و برخورد، عفیف نمی‌شود. عفاف قبل از آنکه محصول اجبار باشد، محصول تربیت، خانواده، معنا، هویت، اعتماد اجتماعی، الگوی فرهنگی و اقناع است.

عفاف را باید دوباره بزرگ کرد. آن‌قدر بزرگ که چشم من، زبان من، پوشش من، تلفن همراه من، صفحه مجازی من، رسانه من، بازار من و شیوه امر به معروف من را هم شامل شود. آن‌وقت شاید بتوانیم به‌جای جنگ دائمی بر سر #حجاب ، درباره چیزی بسیار بنیادی‌تر گفت‌وگو کنیم: چگونه جامعه‌ای بسازیم که انسان در آن، پیش از آنکه #بدن باشد، #انسان دیده شود؟

متاسفانه برای اکثر ما، خود مساله حجاب هدف شده، یعنی همه تلاششون برای رسیدن به جامعه باحجاب هست و بد جور از عفاف غافل شده اند. در صورتی که هدف عفاف است و حجاب یکی از ابزارها برای رسیدن به این هدف.