انجمن کتابداری و اطلاعرسانی قم
#گزارش | برگزاری میزگرد تابآوری و آسیبپذیری کتابخانهها در قم
میزگرد علمی «تابآوری و آسیبپذیری کتابخانهها و میراث مکتوب در شرایط اضطراری» به همت انجمن کتابداری و اطلاعرسانی استان قم و با همکاری ادارهکل کتابخانههای عمومی استان در کتابخانه مرکزی قم برگزار شد. در این نشست، صاحبنظران و اساتید حوزه علم اطلاعات و دانششناسی به بررسی ابعاد مختلف آسیبپذیری کتابخانهها در شرایط بحرانی پرداختند و بر برجستهسازی امنیت نهادهای فرهنگی در سطح ملی و جهانی و تدوین دستورالعمل جامع حقوقی، فرهنگی و اجتماعی برای جامعه کتابداری ایران تأکید شد.
در ابتدای نشست، دکتر رحمتالله فتاحی در پیامی ویدئویی مطرح کرد: در گام نخست، امنیت نهادهایی مانند کتابخانهها و مراکز آرشیوی باید در سطح ملی و جهانی برجسته شود تا همه انسانها این نهادها را جزئی از تاریخ و تمدن بشری بدانند؛ در درجه دوم ارزشمندی این نهادها برای مردم هر جامعهای روشن شود، تا افراد آن جامعه این مراکز و منابع موجود در آن را میراث فرهنگی خود احساس کنند و خود در محافظت از آن مشارکت نمایند. همچنین اهمیت مراکز فرهنگی و میراث مکتوب، در میان کارکنان این نهادها تبیین شود تا مواقع حساس و بحرانی با وظایف خود آشنا باشند و به آن عمل کنند.
دکتر محمد زرهساز با بیان اینکه در شرایط ناپایدار امروز آنچه باید پایدار بماند «حافظه جمعی» است، کتابخانهها و مراکز آرشیوی را پایگاههای اصلی صیانت از این حافظه دانست و بر تبدیل تابآوری به گفتمان غالب در نظام کتابداری ایران تأکید کرد. وی آسیبپذیری کتابخانهها را در ابعاد فیزیکی، دیجیتال، انسانی و سرمایه اجتماعی برشمرد.
دکتر روحالله منوچهری با اشاره به آتشسوزی ۵۰ کتابخانه و خسارت بیش از ۲۵۰ میلیارد تومانی در حوادث اخیر، این رخدادها را هشداری جدی برای بازنگری در سازوکارهای حفاظتی دانست و بر ضرورت تدوین برنامههای مدون پیش، حین و پس از بحران، تهیه طرحهای اضطراری، دیجیتالسازی منابع، آموزش کتابداران، ایمنسازی و بازسازی مشارکتی تأکید کرد.
دکتر عبدالحسین طالعی بیتوجهی به میراث مکتوب را خطری پنهان برای فرهنگ دانست و بر پیشبینی سازوکارهای پیشگیری، درمان و جبران در بحرانها تأکید کرد. دکتر سیدمهدی طاهری نیز با بیان اینکه بزرگترین تهدید میراث مکتوب انسان است، بر رعایت استانداردهای حرفهای، غنیسازی دادهها و نگهداری نسخههای پشتیبان چندلایه برای مصونسازی منابع در برابر تهدیدهایی همچون حملات سایبری تأکید کرد.
دکتر طاهری با معرفی استانداردهای موجود در ایفلا و سایر استانداردهای مرتبط با شرایط بحرانی کتابخانهها پرداخت و بر این نکته تأکید کرد که هدف از دیجیتالسازی صرفاً دسترسپذیری نیست، بلکه مهمترین هدف آن صیانت از منابع است. به گفته او، برای تحقق این هدف باید دادهها غنیسازی شود و چندین نسخه پشتیبان بر روی سرورهای مختلف نگهداری شود تا منابع و میراث مکتوب در برابر تهدیدهایی همچون حملات سایبری مصون بماند.
در ابتدای برنامه، دکتر عیسی زارعی با اشاره به حوادث تلخ و غیرمنتظره اخیر در برخی کتابخانهها، بر ضرورت طرح جدی موضوع پیشگیری و مدیریت بحران در محافل علمی تأکید کرد و گفت کتابخانهها صرفاً مخزن نگهداری منابع نیستند، بلکه نهادهایی زنده و اثرگذار در زیستبوم فرهنگی جامعهاند و هرگونه بحران میتواند کارکرد آنها را با چالش مواجه کند. وی بر مسئولیت نهادهای مرتبط برای ارائه راهکارهای عملیاتی و تدوین دستورالعمل جامع برای جامعه کتابداری کشور تأکید کرد.
لینک گزارش کامل نشست:
https://qom.ilisa.ir/2026/02/19/
┄┅•═༅𖣔✾🌺✾𖣔༅═•┅
کانال رسمی انجمن را دنبال کنید
🆔 @qomilisa