🌷نکته تفسیری صفحه ۲۲۵🌷
بدترین حالت انسان:
جهان هستی، مجموعه ای منظم و به هم پیوسته است که قوانین دقیق خدا بر آن حکومت می کند و هیچ کس جز خود او نمی تواند آن قوانین را تغییر دهد. یکی از این قوانین، «هدایت حق جویان و گمراه شدن حق ستیزان» است. آری، این سنّت قطعی آفریدگار هستی است که دل و جان انسان هایی که حق و حقیقت را بدون تعصّب و لجاجت می پذیرند، روشن و روشن تر می شود و به منبع روشنایی جهان یعنی خدای مهربان، نزدیک تر؛ چنانکه در آیه ی 76 سوره ی مریم می خوانیم:
«خداوند بر هدایت کسانی که هدایت او را پذیرفته اند، می افزاید.»
در مقابل امّا کسانی که از ترسِ به خطر افتادن ثروت و قدرت و لذّات زودگذرشان در دنیا با حقیقت مخالفت می کنند، آرام آرام قدرت تجزیه و تحلیل صحیح را از دست داده، فرقی بین حق و باطل نمی گذارند و حتّی جای آن دو در ذهن شان تغییر می کند؛ تا حدّی که در عین تبهکاری، خود را اصلاحگر می نامند و مردم باایمان و خداجو را افراد نادان و بی خرد می شمارند. آری، این واقعیت تلخی است که خدا بارها در کتاب خود به آن اشاره کرده است.
این واقعیت، یعنی«گمراه شدن کافران توسّط خدا»، یکی از قوانین خدا در جهان محسوب می شود. در آیه ی 23 سوره ی جاثیه می خوانیم:
«به من خبر بده آن کسی که هوای نفسش را معبود خود قرار داده و خدا با آگاهی [از کفر و لجاجت او] گمراهش کرده و بر گوش و قلبش مُهر نهاده و بر چشمش پرده ای افکنده [تا حقیقت را نفهمد؛ به من بگو] پس از [گمراهی او توسّط] خدا، چه کسی می تواند هدایتش کند؟ آیا پند نمی گیرید؟!»
در آیه ی مورد بحث(34 هود) می خوانیم که حضرت نوح به قوم کافر و لجوج خود که پس از نهصدوپنجاه سال دعوت او باز هم ایمان نیاوردند، فرمود:
«اگر خدا بخواهد شما را [به سبب گناهانتان] گمراه کند، دیگر پند و اندرزهای من برای شما سودی ندارد.»
پیشوایان ما نیز این حقیقت را بر اساس قرآن بیان کرده و به ما هشدار داده اند که مبادا به چنین حالتی مبتلا شویم. در روایتی از امام صادق می خوانیم: «دل و جان تو، گوش هایی دارد. هنگامی که خدا بخواهد بنده ای را [به سبب حق طلبی اش] هدایت کند، گوش های جانش را [بر سخنان حق] می گشاید، و هنگامی که خدا [به علّت لجاجت انسان] غیر از آن را بخواهد، بر گوش های قلبش مُهر می زند. در اینصورت، هیچ گاه او روی صلاح و شایستگی را نخواهد دید.»
از مجموع این آیات و روایات در می یابیم که چون همه ی امور در جهان هستی با اراده ی خداوند انجام می شود، هدایت و گمراهی انسان ها نیز از این قانون پیروی می کند؛ امّا نکته ی شایان توجّه این است که انتخاب مسیر هدایت یا گمراهی، به دست خود انسان است، و آدمی هر یک از این دو راه را برگزیند، خداوند در همان مسیر او را یاری می کند.