اونا می‌خوان دریا و ساحلم رو ازم بگیرن می‌خوان که همسایه‌ها و مادربزرگامون این سرزمین رو ترک کنن نه؛ پرچم رو رها نکن له‌لو‌لایت (lelolai که یه آواز سنتی پورتوریکوییه و تو جامعه لاتینو رواج داره یه جورایی منظورش سنت و فرهنگه) رو فراموش نکن که نمی‌خوام اتفاقی که واسه هاوایی افتاد واسه تو هم بیفته

حالا چه اتفاقی واسه هاوایی افتاد؟ بومی‌های هاوایی یکی از بدترین نابرابری‌های سیستماتیکی رو تو کل آمریکا تجربه کردن. اونا بالاترین آمار مرگ و میر و پایین‌ترین آمار امید به زندگی رو تو اون کشور دارن (هاوایی ایالت ۵۰ آمریکاست) اون‌ها با موانع شدیدی تو دسترسی به بهداشت مواجه هستن. جمعیت زیادی از اونا بی‌خانمان، در حبس هستن و با فقر دست و پنجه نرم می‌کنن. تو دولت و کنگره هم تقریبا هیچ نماینده‌ای ندارن.

پس چی شد که به اینجا رسیدن؟ چه اتفاقی براشون افتاد؟ این اتفاقات همه به استعمار هاوایی توسط اروپایی‌ها و ترومای تاریخی ( historical trauma) و بی توجهی به حاکمیت بومی‌های هاوایی بر سرزمینشون ریشه داره. همشون هم با رسیدن مبلغان مسیحی شروع شد. (که البته تعجبی هم نداره) هدف اونا این بود که بومی‌های هاوایی رو با مسیحی کردنشون "نجات" بدن اما تاثیرگذاریشون از "دین" خیلی فراتر رفت. با هدف قرار دادن رئسای قبایل هاوایی، تونستن نفوذ قابل توجهی رو تو حکومت جزایر هاوایی به دست بیارن.

اون‌ها فرهنگ و عقاید هاوایی‌ها رو با عنوان "pagan" یا همون شرک، بت‌پرستی و کفر یاد می‌کردن. اونا عقاید سنتی هاوایی‌ها رو محدود و بن کردن. مکان‌های مذهبی، عبادتی، هنریشون رو نابود کردن. و البته این استعمار‌گران، از اروپا با خودشون مریضی‌هایی رو اوردن، که برخی محققان تخمین می‌زنن که جمعیت هاوایی‌ها رو تا هشتاد درصد (!!) کاهش داد.(مثل اتفاقی که برای بومی‌های آمریکای شمالی افتاد و خیلیاشون بخاطر مریضی‌هایی که اروپایی‌ها با خودشون آورده بودن کشته شدن)

با کاهش بودجه سازمان‌های مذهبی که مبلغان مذهبی رو اعزام می‌کردن، فرزندانشون یا نسل دوم مهاجران، از قدرت خودشون برای حمایت از خصوصی‌سازی زمین و تلاش برای اشغال هاوایی استفاده کردن. اونا بیش از حد به کشت محصولات شکر و آناناس پرداختن که منابع آب رو تخلیه کرد و چشم‌انداز رو تغییر داد. تا اواخر قرن نوزدهم، نوادگان این مبلغان که حالا تاجران و زمین‌دارای ثروتمندی بودن، با خشونت پادشاه هاوایی رو مجبور به امضای قانونی کردن که عملاً اونا رو حاکم جزایر می‌کرد.

بعد جانشین پادشاه هاوایی، ملکه لیلی‌اکالانی(Lili'uokalani)، قانون اساسی رو پیشنهاد کرد که قدرت سیاسی بومیان هاوایی رو برگردونه و اقتدار سلطنت رو احیا کنه.

در پاسخ بهش، گروهی از رهبران تجاری و سیاستمداران با حمایت جان ال استیونز، وزیر ایالات متحده در هاوایی و گروهی از تفنگدارای دریایی ایالات متحده، در سال ۱۸۹۳ کودتایی رو برای سرنگونی سلطنت بومی‌های هاوایی ترتیب دادن.

ملکه دستگیر شد و با اکراه تسلیم شد تا از خونریزی جلوگیری کنه، با این امید که دولت ایالات متحده در نهایت عدالت رو برقرار خواهد کرد اما این امید هیچوقت محقق نشد.

با وجود مقاومت بومی‌های هاوایی، از جمله طوماری که شامل صدها و هزاران امضا و اعتراض بود، سرانجام هاوایی با تبدیل شدن به پنجاهمین ایالت در سال ۱۹۵۹، به طور کامل تحت کنترل ایالات متحده دراومد.