کتاب: زرسالاران یهودی و پارسی (جلد ۳) نویسنده: عبدالله شهبازی ناشر: مرکز مطالعات و پژوهش‌های سیاسی

کتاب: زرسالاران یهودی و پارسی (جلد ۴) نویسنده: عبدالله شهبازی ناشر: مرکز مطالعات و پژوهش‌های سیاسی

کتاب: زرسالاران یهودی و پارسی (جلد ۵) نویسنده: عبدالله شهبازی ناشر: مرکز مطالعات و پژوهش‌های سیاسی

⭕️ سلطه مسلمانان بر تجارت جهانی و جایگاه ایران در شبکه بازرگانی شرق و غرب ● تا آغاز سده شانزدهم میلادی، تجارت مشرق‌زمین عمدتاً در اختیار بازرگانان مسلمان بود. ● در این دوران، جهان اسلام بر تجارت اروپا نیز سایه افکنده بود و در اروپا تنها بازرگانان ونیزی، جنوایی و یهودیان مستقر در بنادر ایتالیا در این تجارت نقش داشتند؛ اما آنان نیز در واقع واسطه انتقال کالاهای بازرگانان مسلمان به اروپا بودند. ● به همین علت، بنادر ایتالیا به مهم‌ترین کانون تجارت جهان آن روزگار تبدیل شدند و در اوج قدرت اقتصادی، فرهنگی و سیاسی قرار گرفتند. نویسنده تأکید می‌کند که بخش عمده شکوه ونیز از ناوگان بازرگانی آن ناشی می‌شد و هیچ شهر اروپایی دیگری توان رقابت با آن در تجارت بین‌المللی را نداشت. ● نویسنده در تأیید این موضوع به نقل از زیگرید هونکه، محقق آلمانی، می‌نویسد که اگر ونیز با مسلمانان تجارت نمی‌کرد، هرگز به جایگاهی که بعدها به دست آورد، نمی‌رسید. ● همچنین در جنوب ایتالیا، بر پایه همین تجارت جهانی، طبقه‌ای از الیگارشی‌های بسیار ثروتمند مالی و تجاری شکل گرفت که فرهنگ رنسانس را در دامان خود پرورش داد. ⭕️ جایگاه محوری ایران در شبکه تجارت شرق و غرب ● نویسنده سپس به جایگاه ایران می‌پردازد و تأکید می‌کند که ایران در قلب شبکه تجاری شرق و غرب قرار داشت. ● به تعبیر کرزن، ایران «سرزمین رابط» میان شرق و غرب بود. ● شکوفایی بنادر بزرگی چون هرمز و کیش نیز دقیقاً از همین موقعیت راهبردی سرچشمه می‌گرفت.

⭕️ گسترش اسلام از مسیر تجارت و نقش برجسته ایرانیان ● به گفته نویسنده، پیش از ورود اروپاییان، اسلام نه از طریق لشکرکشی، بلکه به وسیله بازرگانان صلحجوی مسلمان در شرق آسیا و آفریقا گسترش یافت. ● در قرن هفتم هجری، اسلام در مالزی توسعه پیدا کرد و تا قرن پانزدهم، مالاکا به مهم‌ترین مرکز اسلام در خاور دور تبدیل شد. ●ایرانیان در این گسترش فرهنگی نقش برجسته‌ای داشتند. نفوذ فرهنگ اسلامی ـ ایرانی در مالزی چنان عمیق بود که «حکایات محمد حنفیه» رواج گسترده داشت و حتی هنگام محاصره مالاکا توسط پرتغالی‌ها در سال ۱۵۱۱ میلادی، برای دفع دشمن در دربار مالاکا این حکایات خوانده می‌شد. ● به روایت ابن بطوطه، بندر بزرگ زیتون (فوکیدون کنونی) در چین نیز یکی از مراکز مهم فعالیت بازرگانان ایرانی بود و نشان‌دهنده گستردگی شبکه تجاری آنان در شرق آسیاست.

⭕️ نقش شیرازیان در گسترش اسلام و تجارت شرق آفریقا ●نویسنده پس از بررسی نقش ایرانیان در شرق آسیا، به شرق آفریقا می‌پردازد و می‌نویسد که ورود اسلام به این منطقه اندکی دیرتر از خاور دور صورت گرفت. ● کانون اصلی این گسترش زنگبار بود و حاملان اصلی اسلام در این منطقه، بازرگانان ایرانی بودند. ●به گفته او، سهم عمده تجارت زنگبار در آفریقا در اختیار تجار شیرازی قرار داشت. ●پیشینه مهاجرت شیرازیان به زنگبار به سده‌های نخستین اسلامی بازمی‌گردد. آنان نخستین حکومت بزرگ این منطقه را بنیان نهادند و در پی نفوذ آنان، در سده‌های سوم و چهارم هجری (نهم و دهم میلادی)، موج گرایش سیاه‌پوستان شرق آفریقا به اسلام آغاز شد. ●نویسنده برای نشان دادن عمق این تحول، می‌نویسد مردمانی که پیش از آن برهنه زندگی می‌کردند، پس از مسلمان شدن لباس اسلامی پوشیدند و روابط اقتصادی و اجتماعی خود را بر پایه موازین اسلامی تنظیم کردند. در این جامعه، رئیس و مرئوس در کنار یکدیگر به مسجد می‌رفتند و ورود مسلمانان به قدرت، موجب گسترش نظم، قانون، رونق تجارت و افزایش گرایش مردم به اسلام شد. ● نفوذ ایرانیان در این منطقه تا آن اندازه گسترده بود که برخی مورخان از «تمدن شیرازی» در شرق آفریقا سخن گفته‌اند.