#تفسیر_شبر
ـــــــ ــ ـــ ـ ـــ ـــ ـــ ــ ـ ــ ــ ـــ ـ ـ
«أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ اَلصِّيٰامِ اَلرَّفَثُ إِلىٰ نِسٰائِكُمْ» كناية عن المواقعة «هُنَّ لِبٰاسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِبٰاسٌ لَهُنَّ» استيناف يبين سبب الإحلال و هو صعوبة الصبر عنهن لشدة الملابسة و المخالطة التي هي وجه تمثيل كل منهما باللباس لصاحبه أو بسَتر كل منهما حال صاحبه و منعه عن الفجور «عَلِمَ اَللّٰهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتٰانُونَ أَنْفُسَكُمْ» بتعريضها للعقاب و تنقيص حظها من الثواب «فَتٰابَ عَلَيْكُمْ وَ عَفٰا عَنْكُمْ» روي أنها نزلت حين كان النكاح في ليالي شهر رمضان و الأكل فيها بعد النوم حراما فنكح قوم من الشبان فيها سرّا و نام رجل قبل الإفطار و حضر حفر الخندق فأغمي عليه «فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَ اِبْتَغُوا مٰا كَتَبَ اَللّٰهُ لَكُمْ» من الولد «وَ كُلُوا وَ اِشْرَبُوا حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ اَلْخَيْطُ اَلْأَبْيَضُ مِنَ اَلْخَيْطِ اَلْأَسْوَدِ مِنَ اَلْفَجْرِ» بياض النهار من سواد الليل و هو الفجر الصادق المعترض في الأفق الذي لا شك فيه «ثُمَّ أَتِمُّوا اَلصِّيٰامَ إِلَى اَللَّيْلِ» بيان حده «وَ لاٰ تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عٰاكِفُونَ فِي اَلْمَسٰاجِدِ» التي يجوز الاعتكاف فيه و هي كل مسجد جامع على الأظهر «تِلْكَ» الأحكام المذكورة «حُدُودُ اَللّٰهِ فَلاٰ تَقْرَبُوهٰا» بالمخالفة نهوا عن قربها مبالغة في منع التعدي «كَذٰلِكَ» البيان «يُبَيِّنُ اَللّٰهُ آيٰاتِهِ لِلنّٰاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ» تعدي حدوده
#برگزیده_تفسیر_نمونه
───── • ◆ • ─────
شأن نزول: از روايات اسلامى چنين استفاده مىشود كه در آغاز نزول حكم روزه، مسلمانان تنها حق داشتند قبل از خواب شبانه، غذا بخورند، چنانچه كسى در شب به خواب مىرفت سپس بيدار مىشد خوردن و آشاميدن بر او حرام بود.
و نيز در آن زمان آميزش با همسران در روز و شب ماه رمضان مطلقاً تحريم شده بود.
يكى از ياران پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به نام «مطعم بن جبير» كه مرد ضعيفى بود با اين حال روزه مىداشت، هنگام افطار وارد خانه شد، همسرش رفت براى افطار او غذا حاضر كند بخاطر خستگى خواب 😴 او را ربود، وقتى بيدار شد گفت من ديگر حق افطار ندارم، با همان حال شب را خوابيد و صبح در حالى كه روزهدار بود براى حفر خندق (در آستانه جنگ احزاب) در اطراف مدينه حاضر شد، در اثناء تلاش و كوشش بهواسطه ضعف و گرسنگى مفرط بىهوش شد، پيامبر بالاى سرش آمد و از مشاهده حال او متأثر گشت.
و نيز جمعى از جوانان مسلمان كه قدرت كنترل خويشتن را نداشتند شبهاى ماه رمضان با همسران خود آميزش مىنمودند.
← در اين هنگام آيه نازل شد و به مسلمانان اجازه داد كه در تمام طول شب مىتوانند غذا بخورند و با همسران خود آميزش جنسى داشته باشند.
تفسير: توسعهاى در حكم روزه - چنانكه در شأن نزول خوانديم در آغاز اسلام آميزش با همسران در شب و روز ماه رمضان مطلقا ممنوع بود، و همچنين خوردن و آشاميدن پس از خواب و اين شايد آزمايشى بود براى مسلمين و هم براى آماده ساختن آنها نسبت به پذيرش احكام روزه.
اين آيه كه شامل چهار حكم اسلامى درزمينۀ روزه و اعتكاف است نخست در قسمت اول مىگويد: «در شبهاى ماه روزه آميزش جنسى با همسرانتان براى شما حلال شده است» (أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ اَلصِّيٰامِ اَلرَّفَثُ إِلىٰ نِسٰائِكُمْ) .
سپس به فلسفۀ اين موضوع پرداخته، مىگويد: «زنان لباس شما هستند و شما لباس آنها» (هُنَّ لِبٰاسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِبٰاسٌ لَهُنَّ) . لباس از يكسو انسان را از سرما و گرما و خطر برخورد اشيا به بدن حفظ مىكند، و ازسوىديگر عيوب او را مىپوشاند.
و از سوى سوم زينتى است براى تن آدمى، اين تشبيه كه در آيه فوق آمده اشاره به همۀ اين نكات است.
سپس قرآن علت اين تغيير قانون الهى را بيان كرده مىگويد: «خداوند مىدانست كه شما به خويشتن خيانت مىكرديد (و اين عمل را كه ممنوع بود بعضا انجام مىداديد) خدا بر شما توبه كرد، و شما را بخشيد» (عَلِمَ اَللّٰهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتٰانُونَ أَنْفُسَكُمْ فَتٰابَ عَلَيْكُمْ وَ عَفٰا عَنْكُمْ) .
آرى! براى اين كه شما آلودۀ گناه بيشتر نشويد خدا به لطف و رحمتش اين برنامه را بر شما آسان ساخت و از مدت محدوديت آن كاست.
اكنون كه چنين است با آنها آميزش كنيد و آنچه را خداوند بر شما مقرر داشته طلب نماييد» (فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَ اِبْتَغُوا مٰا كَتَبَ اَللّٰهُ لَكُمْ) .
سپس به بيان دومين حكم مىپردازد و مىگويد: «بخوريد و بياشاميد تا رشتۀ سپيد صبح از رشتۀ سياه شب براى شما آشكار گردد» (وَ كُلُوا وَ اِشْرَبُوا حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ اَلْخَيْطُ اَلْأَبْيَضُ مِنَ اَلْخَيْطِ اَلْأَسْوَدِ مِنَ اَلْفَجْرِ) .
بعد به بيان سومين حكم پرداخته مىگويد: «سپس روزه را تا شب تكميل كنيد» (ثُمَّ أَتِمُّوا اَلصِّيٰامَ إِلَى اَللَّيْلِ) .
← اين جمله تأكيدى است بر ممنوع بودن خوردن و نوشيدن و آميزش جنسى در روزها براى روزهداران، و نيز نشاندهندۀ آغاز و انجام روزه است كه از طلوع فجر شروع و به شب ختم مىشود.
سرانجام به چهارمين و آخرين حكم پرداخته مىگويد: «هنگامى كه در مساجد مشغول اعتكاف هستيد با زنان آميزش نكنيد» (وَ لاٰ تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عٰاكِفُونَ فِي اَلْمَسٰاجِدِ) . بيان اين حكم مانند استثنايى است براى حكم گذشته زيرا به هنگام اعتكاف كه حداقل مدت آن سه روز است روزه مىگيرند؛ اما در اين مدت نه در روز حق آميزش جنسى با زنان دارند و نه در شب.
در پايان آيه، اشاره به تمام احكام گذشته كرده چنين مىگويد: «اينها مرزهاى الهى است به آن نزديك نشويد» (تِلْكَ حُدُودُ اَللّٰهِ فَلاٰ تَقْرَبُوهٰا) . زيرا نزديك شدن به مرز وسوسهانگيز است، و گاه سبب مىشود كه انسان از مرز بگذرد و در گناه بيفتد.
آرى! اين چنين خداوند آيات خود را براى مردم روشن مىسازد، شايد پرهيزكارى پيشه كنند» (كَذٰلِكَ يُبَيِّنُ اَللّٰهُ آيٰاتِهِ لِلنّٰاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ) .
آغاز و پايان، تقواست - جالب اين كه در نخستين آيه مربوط به احكام روزه خوانديم كه هدف نهايى از آن #تقوا است، همين تعبير عينا در پايان آخرين آيه نيز آمده است (لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ) و اين نشان مىدهد كه تمام اين برنامهها وسيلهاى هستند براى پرورش روح تقوا و خويشتندارى و ملكۀ پرهيز از گناه و احساس مسئوليت در انسانها!
│ 💫 @ye_ayeh
╰๛────────
#تفسیر_جوامع_الجامع
───── • ◆ • ─────
«رفث»: در اصل به معناى سخن زشت ولى كنايه از آميزش است و چون متضمّن معناى «افضاء» (منتهى شدن) است، به «الى» متعدى شده است.
هُنَّ لِبٰاسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِبٰاسٌ لَهُنَّ ؛ اين جمله مستأنفه ولى به منزلۀ بيانيّه است؛ زيرا سبب حلال شدن آميزش در شب روزه را بيان مىكند و سبب حلّيت آن اين بود كه چون شما با همسرانتان [هنگام خواب] آميزش داشته و يكديگر را در آغوش مىكشيد و صبر و شكيبايى را از كف مىدهيد، از اين رو به شما اجازه داده شده كه با آنها نزديكى كنيد.
عَلِمَ اَللّٰهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتٰانُونَ ؛ «اختيان» از «خيانت» گرفته شده، چنان كه «اكتساب» از «كسب»، يعنى خدا مىدانست كه شما [با آميزش جنسى در شبهاى ماه رمضان كه حرام بود] بهرۀ و نصيب خودتان را از لطف و رحمت خدا كاهش مىدهيد «فتاب عليكم» به شما اجازۀ آميزش داد و سختگيرى را از شما برداشت.
[شان نزول آيه]: از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده كه فرمود: [در صدر اسلام] در ماه رمضان غذا خوردن پس از خوابيدن در شب و نزديكى كردن در شب و در روز حرام بود، تا اين كه مردى از اصحاب رسول خدا (صلیالله علیه وآله) پیش از افطار كردن خوابيد [و فرداى آن شب] در كندن خندق شركت نمود [و در اثر ضعف و گرسنگى] غشّ كرد [و از طرفى] برخى از جوانان در شبهاى ماه رمضان مخفيانه با زنان خود نزديكى مىكردند، آن گاه اين آيه نازل شد و آميزش در شبهاى ماه رمضان و غذا خوردن پس از خواب حلال شد، و معناى «عفى عنكم» همين است.
وَ اِبْتَغُوا مٰا كَتَبَ اَللّٰهُ لَكُمْ ؛ و بخواهيد آنچه را خدا براى شما قرار مىدهد يعنى وقتى مرد با همسرش آميزش مىكند منظورش اين باشد كه خدا فرزندى به او عطا كند نه اين كه مقصودش تنها دفع شهوت باشد.
و برخى گفتهاند: معنايش اين است كه بخواهيد آنچه را خداوند پس از منع از آن براى شما مباح كرده است.
وَ كُلُوا وَ اِشْرَبُوا حَتّٰى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ اَلْخَيْطُ اَلْأَبْيَضُ ؛ بخوريد و بياشاميد تا «خيط ابيض» بر شما آشكار شود و مقصود از آن اوّلين سپيدى صبح است كه در افق پديد مىآيد و مانند سپيدى ممتدى است كه در ميان سياهى شب آشكار مىشود.
«مِنَ اَلْخَيْطِ اَلْأَسْوَدِ» منظور از آن سياهى شب است و سپيدى و سياهى شب به دو نخ تشبيه شده است.
«مِنَ اَلْفَجْرِ» تبيين «خيط ابيض» است يعنى منظور از «خيط ابيض» سپيده صبح است و با بيان آن از توضيح «خيط اسود» خوددارى شده است.
وَ لاٰ تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عٰاكِفُونَ ؛ در حالى كه در مساجد اعتكاف كردهايد با زنانتان در نياميزيد. «اعتكاف» [در لغت به معناى ماندن در مكان است و] در اصطلاح شرع عبارت از ماندن در مسجد براى انجام عبادت است.
«تلك» اشاره به احكامى است كه بيان شد و منظور از «حدود اللّٰه» محرّمات و چيزهايى است كه خداوند از آنها نهى كرده است.
فَلاٰ تَقْرَبُوهٰا ؛ آنها را انجام ندهيد. و در حديث است كه [پيامبر مىفرمايد]: «هر سلطانى قرقگاههايى دارد و قرقگاههاى الهى محرمات اوست و هر كس گوسفند خود را در اطراف و نزديك محلى كه قرق شده بچراند، بيم آن مىرود كه گوسفندش وارد آن شود.
«كذلك» يعنى و با چنين بيانى «يبين اللّٰه آياته للناس» خداوند دلايل و براهين خود را در مورد آنچه به مردم امر و نهى كرده براى آنان بيان مىكند.
لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ ؛ شايد از گناهان و آنچه خداوند از آنها نهى كرده پرهيز نمايند.
│ 💫 @ye_ayeh
╰๛────────