✅خشونت به‌مثابه نشانه: اختلال در میدان کنش سیاسی خشونت در تحولات معاصر ایران را نمی‌توان صرفاً به‌مثابه مجموعه‌ای از کنش‌های پراکنده یا واکنش‌های هیجانی فهم کرد؛ بلکه باید آن را در قالب اختلال در «میدان کنش سیاسی» تحلیل کرد. در چارچوب آرنتی، خشونت زمانی برجسته می‌شود که ظرفیت‌های تولید قدرت جمعی—یعنی توانایی کنش مشترک، گفت‌وگو و شکل‌دهی به اراده عمومی—دچار فرسایش یا انسداد شود. از این منظر، افزایش سطح خشونت نه نشانه قدرت کنشگران، بلکه علامت تضعیف سازوکارهایی است که "ordinarily" امکان تبدیل تعارض به رقابت سیاسی قابل مدیریت را فراهم می‌کنند. در این وضعیت، خشونت در سه سطح به‌طور هم‌زمان عمل می‌کند. نخست، در سطح عینی، که شامل درگیری‌های مستقیم، تخریب اموال عمومی یا خصوصی، و اشکال مختلف اعمال زور فیزیکی است. این سطح، مرئی‌ترین لایه خشونت است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند معنای سیاسی آن را توضیح دهد. دوم، در سطح نمادین، که در قالب زبان سیاسی، برچسب‌زنی، و روایت‌سازی رسانه‌ای بروز می‌یابد. در این سطح، واژگان به ابزار حذف تبدیل می‌شوند؛ طرف مقابل نه به‌عنوان رقیب، بلکه به‌عنوان تهدیدی وجودی بازنمایی می‌شود. چنین فرایندی، به تعبیر آرنت، فضای مشترک کنش را فرومی‌پاشد و امکان شکل‌گیری قدرت جمعی را کاهش می‌دهد. سوم، در سطح نظام‌مند، که به فشارهای ساختاری، نااطمینانی‌های اقتصادی، و احساس بی‌ثباتی ادراکی در جامعه مربوط می‌شود. این سطح، اگرچه فاقد کنش مستقیم خشونت‌آمیز است، اما بستر ادراکی لازم برای عادی‌شدن خشونت را فراهم می‌کند. یکی از ویژگی‌های برجسته این وضعیت، رقابت فزاینده بر سر تعریف مشروعیت است. در شرایطی که اجماع بر سر معیارهای داوری سیاسی تضعیف می‌شود، هر کنشگر می‌کوشد خشونت را به دیگری نسبت دهد و خود را در جایگاه مدافع نظم یا عدالت بازنمایی کند. در چنین میدان رقابتی، خشونت صرفاً یک کنش نیست؛ بلکه به منبعی برای تولید روایت مشروعیت تبدیل می‌شود. برجسته‌سازی گزینشی تصاویر، تکرار واژگان بارگذاری‌شده، و چارچوب‌بندی رسانه‌ای رویدادها، همگی در خدمت تثبیت این روایت‌ها قرار می‌گیرند. نتیجه، شکل‌گیری واقعیت‌های موازی است که در آن‌ها هر گروه، خشونت را نشانه‌ای از حقانیت خود و بی‌مشروعیتی دیگری تلقی می‌کند. از منظر آرنت، این وضعیت نشان‌دهنده جابه‌جایی از «قدرت» به «ابزار خشونت» است. قدرت، به‌عنوان محصول کنش جمعی، نیازمند فضایی است که در آن تفاوت‌ها قابل بیان و مدیریت باشند؛ اما هنگامی که این فضا تضعیف می‌شود، ابزار خشونت—چه فیزیکی و چه نمادین—جایگزین آن می‌گردد. این جایگزینی، اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت به تحمیل اراده یا ایجاد بازدارندگی منجر شود، اما در بلندمدت به فرسایش بیشتر ظرفیت‌های کنش مشترک می‌انجامد و چرخه‌ای از بی‌اعتمادی متقابل را بازتولید می‌کند. در مقایسه با تجربه‌های پیشین اعتراضات در ایران، می‌توان مشاهده کرد که تحول اصلی نه صرفاً در میزان خشونت، بلکه در چندلایه‌شدن آن و پیوند خوردنش با رقابت‌های روایتی است. خشونت دیگر فقط در خیابان رخ نمی‌دهد؛ بلکه در زبان، تصویر، و چارچوب‌های تفسیری نیز بازتولید می‌شود. این چندلایگی، تشخیص مرز میان کنش اعتراضی، بی‌نظمی، و خشونت را دشوارتر می‌کند و امکان رسیدن به درک مشترک از واقعیت را کاهش می‌دهد. در نهایت، تحلیل خشونت در این چارچوب نشان می‌دهد که مسئله اصلی نه صرف وقوع کنش‌های خشونت‌آمیز، بلکه تضعیف زیرساخت‌های کنش سیاسی مشترک است. هرچه این زیرساخت‌ها محدودتر شوند، احتمال جایگزینی قدرت با خشونت افزایش می‌یابد و جامعه وارد چرخه‌ای می‌شود که در آن بی‌ثباتی ادراکی و رقابت بر سر مشروعیت، خود به محرک‌های بازتولید خشونت بدل می‌شوند. فهم این دینامیک، بدون نیاز به مقصرسازی، امکان مشاهده خشونت را به‌عنوان پدیده‌ای ساختاری و چندلایه فراهم می‌کند؛ پدیده‌ای که بیش از آنکه بیانگر قدرت باشد، نشانه‌ای از بحران در ظرفیت‌های کنش جمعی است. 🖋️رضا استوار بهمن ۱۴۰۴ اندیشه ورز اندیشکده ارگ https://eitaa.com/ARG_Thinktank

قسمت سوم عصر چهارشنبه ۱۷ دی‌ماه | آشوب در بازار از حوالی عصر، فضای بازار رفته‌رفته ملتهب می‌شود. بازار تقریباً تعطیل است، اما کنش سازمان‌یافته‌ای از سوی بازاریان دیده نمی‌شود. بازار لاکانی و مطهری نیز ظاهراً تعطیل شده است. چند روز پیش در گفت‌وگو با یکی از واردکنندگان موبایل، او از رانت و تبعیض در امتیازهای واردات می‌گفت؛ از اینکه برخی شرکت‌های وابسته به افراد خاص، مجوزهای وارداتی را در اختیار دارند و فشار آن مستقیماً بر دوش کسبه خرد بازار سنگینی می‌کند. تخصیص ارز نیز خود داستانی جداگانه است؛ صف‌های طولانی، بروکراسی فرساینده و پیچیدگی‌هایی که داوری درباره جزئیات آن خارج از توان من است. در نقاط مختلف شهرداری، هر از گاهی صدای شعار به گوش می‌رسد، اما تجمع گسترده‌ای شکل نگرفته است. در چند محدوده مانند سبزه‌میدان و شریعتی، گروه‌هایی کوچک ـ عمدتاً نوجوانان و جوانان ـ اقدام به حرکت جمعی و سر دادن شعارهای ساختارشکنانه می‌کنند. از ظاهر آنان برمی‌آید که بازاری و کاسب نیستند. شعارها به‌تدریج رادیکال‌تر می‌شود، اما شمار افراد تغییر محسوسی ندارد و نهایتاً بین ۳۰ تا ۴۰ نفر هستند. افراد محوری و تحریک‌کننده جمعیت عمدتاً دختران نوجوان و جوان اند که بعید به نظر می‌رسد مسئله مستقیم معیشتی داشته باشند و فراخوان‌ جریان‌های معاند و تحریک فضای مجازی در حضور آنان بی‌اثر نبوده است. به نظرم، جسارت این نسل برای رسیدن به آنچه هدف می‌پندارد، قابل تأمل است. ای‌کاش می‌توانستیم به‌جای نسخه‌های جعلی آرزوها، تصویر اصیل‌تری از واقعیت و امکان های پیش‌رویشان ارائه کنیم چراکه همین جسارت و آرمان‌خواهی جوانی بوده که انقلاب اسلامی، دفاع مقدس و دفاع از حرم را رقم زد. به تعبیر یکی از دوستان: «وقتی نسلی را سال‌ها در فضای اینستاگرام رها کنیم، بی‌آنکه گفت‌وگویی جدی و عمیق با او شکل دهیم، چه انتظاری می‌توان داشت؟» نسلی که در جهانی مجازی و بعضاً غیرواقعی، برای آرزوهایی که شاید ریشه در واقعیت ندارند، هزینه می‌دهد. در نهایت، با ورود نیروی انتظامی، گروه‌های شعاردهنده متفرق می‌شوند. هر از گاهی فردی که مشغول ارسال تصویر و فیلم برای رسانه‌های معاند است جلب می‌شود اما بیش از ۹۵ درصد آنان دقایقی بعد آزاد می‌شوند. انصافاً تجربه برخی مأموران در گفت‌وگو و مدیریت تنش قابل تقدیر است. حضور یکی از ماموران برای تصویر برداری از تمام اتفاقات و مواجه آنها با مردم هم نقطه مثبتی است که از به وجود امدن چالش ها و شایعات بعدی جلوگیری میکند. قصه تجمعات و شعارهای ساختارشکنانه ـ که در ظاهر با مطالبات معیشتی آغاز شد ـ ظاهرا در روز نخست به پایان رسید؛ اما هیچ‌کس نمی‌تواند با قطعیت پیش‌بینی کند فردا چه رخ خواهد داد. 🖋️محمد درخشان اندیشه ورز اندیشکده ارگ https://eitaa.com/ARG_Thinktank

⚠️فراخوان دریافت « یادداشت های تحلیل راهبردی گیلان » در کانال اندیشکده ارگ ✅اندیشکده رصد راهبردی گیلان / ارگ در راستای توسعه درک راهبردی و تعمیق چشم انداز پیرامون موضوعات اساسی گیلان از اندیشه ورزان و صاحب نظران متعهد و انقلابی دعوت به نگارش یادداشت های راهبردی می نماید .‌ ❎این یادداشت ها پس از بررسی با ذکر نام نویسنده در کانال ارگ منتشر خواهد شد . ◀️متن های تحلیلی خود را به ای دی @h_behmanesh ارسال نمایید . 🇮🇷اندیشکده ارگ https://eitaa.com/ARG_Thinktank

❎ گیلان بیشترین خسارت را در اغتشاشات دید 🔹سخنگوی قوه‌قضائیه آخرین برآورد خسارت برخی استان‌ها در آشوب‌های دی‌ماه براساس گزارش مرکز وکلای قوه‌قضائیه را اعلام کرد. 🔹گیلان: ۱۰۰۰۰ میلیارد تومان 🔹اصفهان: ۳۳۰۰ میلیارد تومان 🔹البرز: ۲۵۰۰ میلیارد تومان 🔹شهر تهران: ۲۵۰۰ میلیارد تومان 🔹فارس: ۲۱۰۰ میلیارد تومان 🔹ایلام: ۲۰۰۰ میلیارد تومان 🔹مازندران: ۱۵۰۰ میلیارد تومان 🔹مرکزی: ۱۵۰۰ میلیارد تومان 🔹خوزستان: ۱۰۰۰ میلیارد تومان 🔹گلستان: ۱۰۰۰ میلیارد تومان 🔹همدان: ۱۰۰۰ میلیارد تومان 🔹برآورد اولیهٔ مجموع خسارات به زیرساخت شهری در ۲۱ شهر ۱۰۰۰۰ میلیارد تومان بوده و علاوه بر آن به ۷۴۹ کلانتری، ۷۵۰ شعبهٔ بانک، ۶۰۰ دستگاه خودپرداز، ۱۲۰ مرکز بسیج، ۳۵۰ آمبولانس و اتوبوس، ۵۰ خودروی آتش‌نشانی و ۲۵۳ ایستگاه اتوبوس هم خسارت وارد شده است. 🔹برآورد اولیهٔ خسارات واردشده به اماکن خصوصی هم شامل ۳۰۰ واحد مسکونی، ۷۰۰ فروشگاه محلی، ۸۰۰ خودروی شخصی و ۳۵۰ مسجد بوده است. ۴۱۴ ساختمان دولتی، ۷۴۹ کلانتری، ۷۵۰ شعبه بانک، ۶۰۰ دستگاه خودپرداز، ۲۵۳ دستگاه اتوبوس، ۳۵۰ آمبولانس و اتوبوس آمبولانس ، ۵۰ دستگاه خودرو آتش‌نشانی، ۳۵۰ مسجد و ۱۲۰ مرکز بسیج در آتش سوختند. ⭕️ خسارت به اموال و اماکن خصوصی: ۳۰۰ واحد مسکونی، ۷۰۰ فروشگاه محلی و ۸۰۰ خودرو شخصی نیز در این حوادث دچار آسیب شدند. 🔸 در تهران میزان خسارت وارده به شهرداری تهران حدود ۲.۵ همت است به نحوی که اماکن مذهبی، خدمات شهری و حمل و نقل هرکدام ۴۰۰ میلیارد تومان خسارت دیده‌اند. در مجموع ۹ میلیارد تومان خسارت وارد شده و و خسارت بخش های فنی شهرداری نیز ۵۰ میلیارد تومان برآورد شده است. 🇮🇷اندیشکده رصد راهبردی گیلان | ارگ https://eitaa.com/ARG_Thinktank

قسمت چهارم آخرین نفس‌های چهارشنبه ۱۷ دی‌ماه ماجرای اعتراض، ناآرامی و آشوب که از اوایل دی‌ به‌صورت تدریجی در برخی شهرهای کشور آغاز شده بود، گویا قرار بود در همین چهارشنبه، در گیلان، به اوج برسد. غروب چهارشنبه، در پیاده‌راه شهرداری، گروه‌هایی از مردم دیده می‌شدند که به جای شعاردهی و فحاشی، حلقه‌وار ایستاده و مشغول گفت‌وگو بودند. محور اصلی گفت‌وگوها مطالبات معیشتی و اقتصادی است و می‌گویند حرکت‌های رادیکال اصل مطالبه را به حاشیه می‌برد و مسیر رسیدن به نتیجه را دشوار می‌کند. در این میان، افرادی نیز دیده می‌شوند که تلاش دارند فضا را به سمت تنش و خشونت سوق دهند؛ اما انصافاً هسته‌های اصلی گفت‌وگو، به این تلاش‌ها بی‌اعتنا هستند و مسیر بحث را حفظ می‌کنند. جمع‌هایی از نیروهای بسیجی جوان نیز حضور دارند که تلاش دارند با جهت‌دهی به گفت‌وگو و رفع سوءتفاهم‌ها، از تشدید اختلاف‌ جلوگیری کنند. در این میان، یکی از مسئولان شهری، وارد یکی از حلقه‌های گفت‌وگو شد؛ اما سخنانش آن‌قدر نامرتبط و با صدای بلند و هیجانی بود که خودش هم متوجه نشد چه می‌خواست بگوید. البته چاره‌ای جز گفت‌وگو نیست؛ نمی‌توان حل مشکلات را به گذر زمان سپرد و انتظار داشت خودبه‌خود برطرف شوند، ای‌کاش سایر مسئولان نیز به میدان می‌آمدند و مستقیم با مردم سخن می‌گفتند. بخش قابل‌توجهی از حلقه‌های گفت‌وگو را بانوان تشکیل می‌دادند و به‌تدریج آقایان به آنان می‌پیوستند. برخلاف گروه‌های شعاردهنده، این افراد عمدتاً میان‌سال بودند؛ کسانی که شاید مسیرهای دیگر را آزموده و اکنون تصمیم گرفته بودند راه گفت‌وگو را انتخاب کنند. چهارشنبه رو به پایان بود که خبری عجیب درکانال‌های خبری پیچید: عده‌ای به حوزه بسیج خشکبیجار حمله کرده و قصد ورود به آن را داشته‌اند، تصاویر حاکی از تخریب و خشونت مفرط توسط مهاجمان است. حوزه بسیج، یک مقر نظامی است و مانند دیگر مراکز نظامی، دارای تجهیزات و تسلیحات مربوط به خود است. رسانه‌ها گزارش دادند هدف دسترسی به زاغه مهمات بوده و تعدادی از نیروهای بسیجی، مردمی و مهاجمان آسیب دیده‌اند. خشکبیجار شهری کم‌حاشیه است که در ناآرامی‌های گذشته خیلی درگیر نبوده است و اغلب مردم شهر یکدیگر را می‌شناسند. عملکرد این حوزه نیز بیشتر معطوف به فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی بوده و سایر مراکز نظامی و اداری شهر در نزدیکی آن قرار دارند. به نظر می رسد این اقدام شوک آور ، بیش از آن‌که یک اتفاق ساده باشد، نشانه‌ای از پیچیدگی ماجراست و البته اثر پروانه‌ای رسانه‌ها را نیز نمی‌توان نادیده گرفت. البته هنوز پنجشنبه آغاز نشده است… 🖋️محمد درخشان اندیشه ورز اندیشکده ارگ 🆔 https://eitaa.com/ARG_Thinktank