۵. تصحیف مثلاً گاهی مؤلفان «عمّن رواه» را «عن زرارة» خوانده‌اند (برای نمونه: قصص الأنبیاء، ص۱۰۹. قس: الکافی، ج۸، ص۳۹۲، ح۵۸۹؛ علل الشرائع، ج۱، ص۳۵، ح۵).   ۶. اختلالات فهرستی در سند ظاهراً صحیح مانند دفتر منفرد منسوب به ابن عقده از علی بن فضال از پدرش که احتمالاً در اجازات آن خللی رخ داده است، و برخی مطالب نادرست نیز به این طریق به ظاهر صحیح گزارش شده است (نگر: نجاشی، الرجال، ص258). تعلیق اسانید به اجازات، بدون وجود سماع متصل نیز اشکالات مرتبطی رقم می‌زند. یعنی اینکه اسناد ناقص را با اجازات متأخر متصل می‌کنند بدون اینکه سماعی در همۀ طبقات در کار باشد. این مورد در میان قدما خاصه تا نیمه قرن چهارم کم‌رنگ‌تر است. در حالی که از قرن ششم به بعد، علما با ترکیب اسناد و اجازات، اسناد زیادی ارائه داده‌اند و توجه نداشته‌اند که این ترکیب‌ها درست نیست.   ۷. امکان بازبینی برخی توثیقات هم‌چنانکه قدما در برخی از جرح و تعدیل‌ها اختلاف داشته‌اند، در رویکرد قرینه محور تاریخی، ممکن است قرائن برای اعتماد به وثاقت یک راوی که تنها کس خاصی از گذشتگان او را توثیق کرده است، کافی نباشد، بلکه گاهی حتی قرائنی تازه در عدم وثاقت یافت شود. (برای نمونه نقد استاد مددی بر توثیق «احمد بن زیاد بن جعفر الهمدانی» از سوی شیخ صدوق)   ۸. دس و جعل اسناد صحیح در نسخ (بدون ذکر نام جاعل در اسناد) این گونه از تولید اسناد اصطلاحاً صحیح، تفاوتی ماهوی با موارد پیشین دارد. نمونه‌ای شاخص از این دست، اسناد صحیحی است که میرلوحی به عنوان اسنادی در آثار مؤلفان متقدم نخستین ارائه داده، ولی نام خود او هم در بیشتر این آثار مجعول ادعایی نیست (عادلزاده، «نقش میرلوحی سبزواری در پیدایش «مختصر اثبات الرجعة منسوب به فضل بن شاذان»؛ «میرلوحی سبزواری و جعل دو کتابِ انیس المؤمنین و کفایة البرایا»). از نمونه‌های کهن، شاید از محتمل‌ترین نمونه‌ها، بسیاری از اسناد صحیح تفسیر منسوب به قمی باشد که مطالب منکر (مانند معاصی انبیا) را به بهترین اسناد نسبت می‌دهد، و با تخریج برخی از این متون منکر در دیگر منابع معلوم می‌شود این روایات در دیگر منابع اسناد ضعیفِ کاملاً متفاوتی دارند.   ▪️این نکته را باید در نظر داشت که همۀ این مشکلات علل الحدیثی لزوماً شایع و پرمثال نیستند، و چنین نیست که کارکرد روش سنتی در تصحیح اسناد به صورت حداکثری با مشکل مواجه شود. از جهت تاریخی قابل توجه است که روش اعتبارسنجی مکتب حله از سدۀ هفتم مبتنی بر محوریت جرح و تعدیل رجالیان قدیم دربارۀ رجال اسناد در عصر خود گامی رو به جلو بود که به اعتبارسنجی انضباط نسبی بخشید. در حالی که برای استنادات و گزینش‌های منابع حدیثی امامیه در قرن ششم و تا حدی پیش از آن، معیارهای اعتبارسنجی دقیق کم‌تر شناخته‌شده است. با این همه این رویکرد سندگرای گواهی‌محور کاستی‌های مهمی دارد که مهم‌ترین آن جای خالی بهره‌وری از ابزارهای اجتهادی سندی، متنی و مضمونی در اصالت‌سنجی است. گذشته از این کمبود، در نگاه تاریخی واقع‌گرا به قضاوت‌های این روش نیز نمی‌توان نگاه تأییدی مطلق داشت. باید دقت کرد که برخی محورها مانند کشف روش روایت‌گری راویان و فحص از قرائن موردی اخبار ضروری است، و نمی‌توان به تعبیر کلی صحت یا ضعف اصطلاحی سند اکتفا کرد. گفتار مرتبط: محدودیت‌های اعتبارسنجی راوی محور سنتی @Gholow

«احمد بن محمد بن خالد برقی در آیینه المحاسن» قربانی زرین، لسان صدق، ش1، تابستان 1391ش در اين تحقيق پس از کاوشي درباره شخصيت احمد بن محمد بن خالد برقي و پدر وي محمد بن خالد در کتب رجال و فهرست و همچنين بررسي اسناد بخش بر جاي مانده از کتاب المحاسن در مقايسه با اسناد الکافي نتيجه گرفته مي شود که برقي پسر از جمله ثقات و معتمدين در امر حديث بوده است و نقل زياد او از ضعفاء حداقل در بخش بر جاي مانده از المحاسن بازتاب چنداني ندارد. همچنين مجموعه کتب المحاسن در زمره منابع معتبر حديثي بوده و کاهش يا نقصان منقول در آن به کمي يا زيادي تعداد کتابهاي آن ارتباط دارد و نه تغيير در متن آنها. از ديگر سو مقايسه ميزان نقل برقي از مشايخ در دو کتاب المحاسن و الکافي مي تواند نشانه اي بر اصالت بخش بر جاي مانده از المحاسن تلقی گردد. @Gholow

🌐 فهارس پایگاه جامع نسخه‌های خطی https://fahares.net/ جست‌وجو در فهرست نسخه‌های خطی و دسترسی به اطلاعات نسخ @gholow

https://eitaa.com/amir_al_momenin_majales_hadis مجالس حدیثی، حاوی جلسات حدیثی استاد سید محمدکاظم طباطبایی و استاد محمد کاظم رحمان ستایش

مواجهه اجتهادی با قرائن جرح و تعدیل بخش۱: قرائن گواهی‌محور 🎙عمیدرضا اکبری 01:02 مقایسه رویکردهای عملگرا و واقع‌گرا در اعتبارسنجی روایات 8:54 ضرورت واقع‌گرایی 13:51 ثمرات و لوازم رویکرد واقع‌گرا ترجیح: - فحص از جمیع جهات ضعف و قوت > اصول پیشینی - قرائن خاص > قرائن عام - قرائن موردی > تخصص قضاوت‌گر دربارۀ نمونه‌های کهن و معاصر> مصاحبت/صداقت/حسن مذهب و ظاهر/پرکاری قضاوت‌گر - نقش ادامه سند راوی (شامل الگوها و طبقات و شاخصه‌های اسناد و متون) > نقش راویان از او در ارزیابی حال او 47:06 قرائن گواهی‌محورتر در اعتبارسنجی مقدمه: تشابه جرح و تعدیل در اجتهادی بودن ← اهمیت قرائن و تخصص (تحلیل متن، فحص و سوگیری) - احادیث دربارۀ راویان (مزایا و چالش‌ها) - اقوال پیشینیان - شهرت (ریشه انواع و طبقه) - وجاهت، مباشرت، حسن/ سوء ظاهر عملی/ وکالت (حیطه و مدت) - روایت ثقات/ شیخوخت. @Gholow

مواجهه اجتهادی با قرائن جرح و تعدیل بخش۲: قرائن تحلیلی‌تر 🎙عمیدرضا اکبری 03:04 بررسی مضمونی کلامی |عرضه و غلبۀ کارکرد سلبی 15:57 نقد تاریخی 18:48 نقد توأمان اسناد-متن و مرور مختصر مبنای آن ← 25:25 پاسخ به برخی ابهامات ← 31:18 انواع کارکرد تشابه و اختلاف الفاظ روایات مرتبط در اصالت‌سنجی 39:34 الگوهای اسناد و مقایسۀ اسناد و منابع راوی 47:27 ابزارهای روایت‌شناسی 52:57 ابزارهای تحلیل نقش راویان در نحوۀ انتقال(شفاهی یا مکتوب) 54:37 نقدهای سیاقی 59:33 ابزارهای نقد شکل و فرم روایات 1:01:56 نقد زبانی 1:05:20 وجه استناد به تضعیفات رجالیان در نگاه واقع‌گرا @Gholow

رویکردهای کلی به اعتبارسنجی در دو سوی یک طیف @Gholow

تقطیع حدیث و پیامدهای آن 🎙استاد حیدر مسجدی ۱۲ آبان ۱۴۰۵ (با تشکر از جناب آقای تشت زر)