❇️ به علمت عمل کن و گرنه فرار میکند
☀️امیرالمومنین علی علیه السلام میفرماید:
✨الْعِلْمُ مَقْرُونٌ بِالْعَمَلِ: فَمَنْ عَلِمَ عَمِلَ
وَ الْعِلْمُ یَهْتِفُ بِالْعَمَلِ: فَإِنْ أَجَابَهُ وَ إِلَّا ارْتَحَلَ عَنْهُ✨
🖌علم با عمل همراه است و هرکس (به راستی) عالم باشد عمل میکند.
علم، عمل را فرا می خواند اگر اجابت کرد و آمد، علم میماند و الّا کوچ میکند.
🔰 نهجالبلاغه، حکمت ۳۶۶.
✳️ کانال #معراج
✳️ @Merajnor
✍ توضیح حکمت ۳۶۶ نهجالبلاغه
🔻در توضیح این گفتار حکیمانه سه تفسیر وجود دارد:
✅ نخست این که این کلام جنبه انشائی دارد و مفهومش این است که علم باید با عمل مقرون باشد و هرکس هرچیزی که میداند باید به آن عمل کند.
این تفسیر برای دو جمله اول امکان پذیر است ولی جمله سوم خبر از یک واقعیت میدهد که نمی تواند جنبه انشائی داشته باشد.
✅ تفسیر دیگر این که این گفتار حکیمانه اشاره به علم صحیح مورد قبول پروردگار دارد یعنی علمی مقبول خداوند و دارای پاداش است که توأم با عمل باشد بنابراین عالمان باید در عمل بکوشند تا مشمول عنایات حق شوند.
این تفسیر نیز همان ایراد تفسیر سابق را دارد که هماهنگ با سومین جمله نیست.
✅ تفسیر سوم که مناسبترین تفسیر است این است که علم حقیقی با عمل توأم است و کسی که از عمق جان خود چیزی را بداند به آن عمل میکند، علم دعوت به عمل میکند زیرا تأثیر علم، عمل است اما اگر بر طبق آن عمل نشود علم به تدریج تبدیل به شک میگردد لذا بعضی از گنهکاران مثلاً شخص شرابخوار یا تارک الصلاه بعد از مدتی به خود میگویند: اصلاً چه کسی گفته شراب حرام است و نماز واجب؟
🔻در همین باره قرآن مجید میفرماید:
💎ثُمَّ کَانَ عَاقِبَةَ الَّذِینَ أَسَاءُوا السُّوأَی أَنْ کَذَّبُوا بِآیَاتِ اللّهِ وَ کَانُوا بِهَا یَسْتَهْزِئُون.
🔸سپس سرانجام کسانی که اعمال بد مرتکب شدند به جایی رسید که آیات خدا را تکذیب کردند و آن را مسخره نمودند. (۱)
🔻این آیه به وضوح میگوید:
گنهکاران در عاقبت، کارشان به جایی میرسد که آیات الهی را نیز تکذیب میکنند بلکه آن را به سخریه میگیرند.
✅ بنابراین اگر بخواهیم علم ما تبدیل به جهل نشود و در مبانی علمی خود تردید نکنیم باید به آنچه میدانیم جامه عمل بپوشانیم تا علم ما تبدیل به یک علم پایدار گردد.
اصولاً علم به خصوص در ارتباط با فروع دین و مسائل اخلاقی، جنبه مقدمیت دارد یعنی مقدّمهای است برای عمل و تکامل انسان از این طریق و میدانیم اگر تمام مقدمات برای انجام کاری آماده باشد و کار انجام نشود مقدمات ارزشی ندارد.
🔻امیر مؤمنان علیه السلام در خطبه ۱۱۰ میفرماید:
💎وَ إِنَّ الْعَالِمَ بِغَیرِ عِلْمِهِ کَالْجَاهِلِ الْحَائِرِ الَّذِی لَایسْتَفِیقُ مِنْ جَهْلِهِ بَلِ الْحُجَّةُ عَلَیهِ أعْظَمُ، وَ الحَسْرَةُ لَهُ أَلْزَمُ، وَ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَلْوَمُ.
🔸به یقین، عالمی که به غیر علمش عمل میکند، همچون جاهل سرگردانی است که هرگز از جهل خویش بیرون نمی آید بلکه حجّت بر او عظیم تر، حسرتش پایدارتر
و سرزنش او در پیشگاه خدا سزاوارتر است.
♻️نکته
علم مراتبی دارد در مرحله سطحی ممکن است آثار عملی از خود نشان ندهد ولی اگر به مرحله یقین قطعی که در درون جان انسان نفوذ دارد برسد توأم با عمل است. آیا کسی که یقین به سوزندگی آتش دارد هرگز دست خود را در آن فرو میکند؟ و یا کسی که یقین به مسموم بودن غذایی دارد آن را تناول میکند؟
🔻امیر مؤمنان علی علیه السلام در حکمت ۹۲ میفرماید:
💎أَوْضَعُ الْعِلْمِ مَا وُقِفَ عَلَی اللِّسَانِ وَ أَرْفَعُهُ مَا ظَهَرَ فِی الْجَوَارِحِ وَ الْأَرْکَانِ.
🔸پست ترین مرحله علم آن است که تنها بر زبان باشد و برترین آن، آن است که در اعضا و ارکان وجود انسان آشکار گردد.
♻️نکته دیگر این که عمل به علم گاه سبب توسعه علم میشود مثلاً تواضع در برابر استاد.
✅ همچنین کسی که میداند عبادات واجب الهی لازم العمل است و به آن عمل میکند نورانیت علم در قلب او فزون تر میشود.
🔻رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:
💎مَنْ عَمِلَ بِمَا یعْلَمُ وَرَّثَهُ اللَّهُ عِلْمَ مَا لَمْ یعْلَمْ.
🔸کسی که عمل کند به چیزی که میداند خداوند دانشی را که نمی داند به او تعلیم میکند. (۲)
🔻راغب اصفهانی در مقدمه تفسیر خود حدیثی از امیرمؤمنان علی علیه السلام به این صورت نقل میکند:
💎قالتِ الحکمهُ: مَن أرادَنی فَلْیَعملْ بأحسَنِ ما عَلِمَ، ثمّ تَلا « الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ ».
🔸دانش میگوید هرکس طالب من است به بهترین چیزهایی که میداند عمل کند.
سپس امام علیه السلام این آیه را تلاوت فرمود:
بندگان حقیقی من همان کسانی هستند که سخنان را میشنوند و از نیکوترین آنها پیروی میکنند. (۳)
🔻حضرت مسیح علیه السلام فرمود:
💎لَیْسَ بِنافِعِکَ أن تَعْلَمَ ما لَمْ تَعْمَلْ إنَّ کثرةَ العِلمِ لا یَزیدُکَ إلّا جَهلاً إذا لَمْ تعمَلْ بِه.
🔸علمی که با آن عمل نباشد برای تو سودمند نیست و کثرت علم در صورتی که خالی از عمل باشد چیزی جز بر جهل تو نمی افزاید. (۴)
📚منابع
۱) سوره روم، آیه۱۰.
۲) بحارالانوار، ج۴۰، ص۱۲۸.
۳) سوره زمر، آیه۱۸.
۴) مجموعه ورّام، ج۱، ص۶۴.
✳️ کانال #معراج
✳️ @Merajnor
💠 تنبلی در تحصیل علم
💬 سؤال:
سستی و تنبلی در تحصیل علم و تلف کردن وقت چه حکمی دارد؟
✅ پاسخ:
🔹 تضییع وقت به بطالت و بیکاری دارای اشکال است و دانشجو تا وقتی که از مزایای مخصوص دانشجویی استفاده میکند باید از برنامههای درسی مخصوص دانشجویان متابعت کند و الا استفاده از آن مزایا از قبیل شهریه و کمک هزینه و غیره برای او جایز نیست.
📚 پینوشت:
بخش استفتائات پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله خامنهای
✳️ کانال #معراج
✳️ @Merajnor