🖤 مراسم عزاداری شهادت حضرت رقیه سلام الله علیها (همراه با روایت حرم مطهر) 📆 سه‌شنبه 7 مرداد 1404 🕛 همزمان با نماز مغرب و عشا 📍 دانشگاه علوم اسلامی رضوی (صحن حیاط میرزاجعفر) 🔅 طلاب گرانقدری که ثبت نام نموده اند می توانند نیم ساعت قبل از نماز مغرب و عشاء به همراه خانواده هایشان در صحن میرزاجعفر حضور پیدا کنند. 🔺 نماز جماعت مغرب و عشاء در حیاط میرزا جعفر اقامه می‌شود. 🌹 منتظر قدوم مبارک عزیزان هستیم. ✅ معاونت فرهنگی مدرسه تابستانی دارالعلم

در جمع اساتید دار العلم مشهد

شماره ۲۱۲ آینه پژوهش (خرداد و تیر ۱۴۰۴) منتشر شد. همچنین می‌توانید آرشیو کامل و تمام‌متن این شماره نشریه و نیز ۲۱۱ شماره پیشین را به تفکیک مقالات در سایت jap.isca.ac.ir ببینید.

متن کامل آینه پژوهش شماره 212 تقدیم به محضر اعضای گروه طومار نقد

«... بارِ دیگَر نَکُنَد، گَر تو به رَفْتار آیی»‏: (مُراسَلَه‌ای دَر گُمانه‌زَنی حولِ تَصْحیحِ بیْتی از طَیِّباتِ سَعْدی) جویا جَهانْبَخْش سلسله‌مباحثِ نظری در باب تاریخ ادبیات، براساس آرای رِنِه وِلِک (1)‏: انواع تاریخ ادبیات امید طبیب‌زاده چاپ‌نوشت (۱9)‏: فهرست کتاب‌های چاپ ژلاتینی در کتابخانه‌های ایران مجید جلیسه نزهةالمجالس و علاءالدین فریبرز شروانشاه سیدعلی میرافضلی دیوِ صاحب نگین (جست‌وجوی خاتم سلیمان نبی در تاریخ و ادب) فرهاد طاهری به جُنگ‌ها چقدر می‌توان اعتماد کرد؟ راضیه آبادیان میرزا حسن رشدیه و مصائب فروش کتاب در عهد قاجار بهزاد کریمی، روجیار کابله¬سوری خراسانیات 5 دانشجوی دکتری دانشگاه تهران|امید حسینی‌نژاد از نگاه عربی: متفکران معاصر ایران و جهان عرب (1): داریوش شایگان: از خاطرۀ ازلی تا هویت چهل‌تکه عبدالجبار رفاعیمحمد سوری اشعار تازه‌یاب از شاعران دورۀ قاجار با استناد به نشریات آن عصر (4) رقیه فراهانی نوشتگان ۱3 دانشجوی دکتری دانشگاه علّامه طباطبائی|میلاد بیگدلو نسخه‌خوانی (41)‏ رسول جعفریان یادداشتهای شاهنامه (7)‌‌‏ سید احمد رضا قائم‌‎مقامی نگاهی به واژگان لغت فرسبه تصحیح استادان دکتر فتح‌الله مجتبایی و دکتر علی اشرف صادقی علی رواقی آینه‌های شکسته (9)‏ حیدر عیوضی طومار (11)‏: تحلیل انتقادی مصادر اسطوره حفظ کتاب شمائل البخاری ابوجعفر ورّاق (1) علی راد قیروانی (م‌386) و روایت سیره نبویبر اساس روایات مالک بن انس رسول جعفریان مکتب خدریه؛ مروری بر ابتذال کم‌سابقه در پژوهش سیدعلی موسوی ابوحفص عمرو بن علی بن بحر سقّاء بصری (م‌249)و برگی از تاریخ‌نگاری اسلامی در نیمۀ نخست قرن سوم هجری رسول جعفریان السلوه فی شرایط الخلوهموفق بن مجد خاصی مریم حسینی نسخه‌های خطی نویافته در کتابخانۀ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی مجید جلیسه گذری بر ترجمۀ قرآن دکتر حدّاد عادل اصغر ارشاد سرابی تحلیل نقادانه کتاب درسنامه مهارت‌های پژوهشی جواد آسه تأملی در تاریخ کتب درسی و نگاهی به یک فهرست‌نگاری سیدعلی کاشفی خوانساری نکته، حاشیه، یادداشت ذکر جمیل مرحوم رمضانعلی شاکری/ امید حسینی‌نژاد نامه ای به دفتر مجله آینه پژوهش/ علی لنگرودی آیا همه جا آسمانی آبی است؟ (درباره نامه های مجتبی مینوی و ایرج افشار)/ رحیم پاک نژاد درگذشتگان ناصرالدین انصاری پیوست آینه پژوهش منابع المبسوط فی فقه الإمامیه و رویکرد شیخ طوسی به آنها با تأکید بر کتاب الطهاره محمود رفاهی‌فرد گشت‌وگذاری در کارنامۀ قم‌پژوهی دکتر مدرسی طباطبایی شمحمدرضا رهبریان

#گزارش_نشست موضوع: بازشناسی جریان نقد قرآن 🎙 ارائه دهنده: حجت‌الاسلام و المسلمین دکتر راد 📅 شنبه 28 و 29 تیر ۱۴۰۴ | 🕒 ساعت 7:30 الی ۱۷:۳۰ ✅۱. انواع مواجهه با قرآن و تعریف جریان نقد مواجهه با قرآن دو گونه است: ۱. ایمان و تسلیم (رویکرد اخباری) ۲. مواجهه نقادانه که شامل پرسش و تحلیل معرفتی است (رویکرد معتزلی، امامی و نوگرایانه). 🔶جریان نقد قرآن با پنج رویکرد قابل بررسی است: نظری: امکان‌پذیری نقد قرآن و تعریف آن در مقام اصطلاح علمی تاریخی: پیگیری تحولات نقد از عصر نزول تا امروز روشی: سنخ‌شناسی روش‌های ناقدان (ادبی، تاریخی، کلامی...) تطبیقی: بررسی تطابق شبهات با علوم قرآنی آینده‌پژوهی: پیش‌بینی توسعه جریان نقد قرآن و راهبردهای پاسخ ✅۲. ملاحظات اصطلاحی و علمی درباره نقد قرآن اصطلاح «نقد قرآن» در نگاه سنتی با اشکال مواجه است، زیرا نقد، امری را بررسی می‌کند که احتمال خطا یا ناخالصی در آن باشد؛ در حالی که قرآن «لا رَیبَ فیه» معرفی شده است. با این حال، رویکردهای نو، نقد را به‌عنوان رهیافت پژوهشی و تحلیلی برای شناخت بهتر می‌پذیرند، نه به‌معنای رد یا نفی قرآن. ✅۳. جریان‌های نقادانه معاصر و شبهات غربی نقدهای قرآنی در دو طیف مطرح‌اند: 🌿نقدهای علمی (معرفتی): بررسی زبان، نظم، ناسخ و منسوخ، حقوق بشر، جایگاه زن و آزادی 🌿نقدهای ایدئولوژیک: با هدف تردیدافکنی و هویت‌زدایی از قرآن، بیشتر در فضای مجازی رواج دارند در فضای آکادمیک غرب، این نقدها عمدتاً سرریز نقد کتاب مقدس هستند که از ناکامی پاسخ‌های الهیاتی در مسیحیت نشأت گرفته‌اند. در این فضا، قرآن نیز مانند تورات و انجیل، تاریخی، دست‌کاری‌شده و اسطوره‌ای معرفی می‌شود. ✅۴. نظریه‌های خاص در نقد قرآن چند نظریه غربی مهم: 🍃نظریه نظم خطی ریچارد بل: قرآن فاقد نظم ساختاری است؛ در برابر این نظریه، مسلمانان بر نظم موسیقایی و بلاغی قرآن تأکید دارند. 🍃نظریه نامه‌های پراکنده: قرآن مجموعه‌ای از نامه‌های مسیحیان به پیامبر دانسته می‌شود؛ این نظریه نیز فاقد مبنای منطقی و تاریخی است. 🍃نقد اسطوره‌ای: داستان‌هایی چون مسخ، نخل مریم و داستان آدم را برگرفته از اساطیر یونانی، عبری یا بابلی می‌دانند. در پاسخ، استنادهای قرآنی، شواهد تاریخی، و تأکید بر واقع‌بودگی (مثلاً مسخ یا نخل) توسط علامه طباطبایی و دیگر مفسران ارائه شده است. ✅۵. اشکالات خاورشناسان و پاسخ‌های قرآن‌پژوهان چالش‌هایی همچون: 🍀تفاوت قرائات 🍀اختلاف در مصاحف 🍀عدم تدوین نهایی در عصر پیامبر 🍀حذف اسم امام علی (علیه السلام) یا آیه تطهیر پاسخ‌هایی از منظر زبان‌شناسی، بلاغت، نظم درونی سوره‌ها، و تمایز مفهومی بین «قرآن» و «مصحف» ارائه شده‌اند. تأکید شده که پاسخ به این شبهات باید فرامذهبی و بین‌المللی باشد. ✅۶. نتیجه‌گیری و رسالت قرآنی نقد قرآن، اگر با هدف فهم بهتر و با رعایت چارچوب علمی باشد، می‌تواند بخشی از قرآن‌پژوهی مدرن باشد. در غیر این صورت، ابزاری در دست جریان‌های الحادی و لاییک خواهد بود. 🔆علما مسئولیت پالایش تحریفات و تأویلات نادرست را داشته‌اند. در همین مسیر، امروز نیز باید میان نقد علمی و شبه‌نقد ایدئولوژیک تفاوت قائل شد و در برابر شبهات، پاسخ‌های دقیق، چندرسانه‌ای و ناظر به ذهن مدرن ارائه کرد. تهیه کننده : مدرسه قرآن و حدیث دارالعلم

الازهر و اسطوره حفظ ✍️ علی راد اسطوره حفظ، به معنای یگانگی حافظه بخاری در حفظ حدیث و برترین حافظ حدیث در تاریخ اسلام, بر مجموعه‌ای از اخبار تاریخی استوار است. تداوم نقل این اخبار در برخی از منابع تاریخی قرن سوم تا قرن نهم هجری به تثبیت تصویر اسطوره ای از حافظه بخاری انجامید. با وجود تنوع و تعدد این اخبار، نکته مشترک و مرکزی آن‌ها تأکید بر بی‌مثال بودن حافظه بخاری در حفظ و کتابت حدیث است. عادل عزازی در کتاب «طعون و شبهات الشیعة الأمامیة حول صحیح البخاری و الرد علیها »، به بازگوکردن اخبار اسطوره حفظ بسنده کرده و از ارائه هرگونه تحلیل انتقادی یا ارزیابی محتوایی خودداری نموده است . این رویکرد نشان‌دهنده تمرکز وی بر ارائه مضمون این اخبار به صورت مستقیم و عدم دخل و تصرف در محتوای آنها است. بیان ساده و مستقیم این اخبار در کتاب عزازی بدون تحلیل انتقادی آنها ، فرصتی برای خواننده فراهم می‌آورد تا خود به بررسی و ارزیابی موضوع بپردازد. عزازی در جستار «ذکاوة و قوة حفظه»، دیدگاه خود را با صراحت بیان کرده و برتری بی‌چون‌وچرای حافظه بخاری در حفظ حدیث را به عنوان یک واقعیت انکارناپذیر مطرح می¬کند: « محمد بن اسماعیل از حافظه‌ای بسیار شگفت‌انگیز برخوردار بود و آنچه را که برای اولین‌بار می‌شنید حفظ می‌کرد. کسانی که با حال او آشنا بودند، حتی افراد باهوش و حافظان دقیق نیز از حافظه‌اش متحیر می‌شدند، چه برسد به دیگران! داستانش با الداخلی زمانی مطرح شد که او اسناد کتاب حدیث او را تصحیح کرد در حالی که سن بخاری یازده سال بیش تر نبود. و از جمله مواردی که در قوت حافظه‌اش مشهور است، داستانش با محدثان بغداد است که در کتاب‌هایی که به شرح حال او پرداخته‌اند، ذکر شده است » . عزازی, اخبار اسطوره حفظ را از کتاب شخصی به نام ابوجعفر ورّاق گزارش کرده است, و با استناد به مفاد اخبار او, نبوغ بخاری در حفظ حدیث را چنین استتناج می کند: «و هذا یدل علی ان البخاری ابتدأ طلبه للحدیث فی سن مبکر من عمره فکان اول سماعه فی سنة خمس و مئتین و عمره اذ ذاک احد عشر عاماً و قد ظهرت نباغته منذ بدایة طلبه : این نشان می‌دهد که بخاری طلب حدیث را در سنین پایین عمر خود آغاز کرده است، به طوری که اولین استماع حدیث او از مشایخ در سال دویست و پنج هجری قمری بود و در آن زمان یازده سال داشت و نبوغ او از همان ابتدای طلب حدیث آشکار شد.» . شایان گفتن است کتاب عزازی به عنوان پژوهش برتر مقطع دکتری در دانشگاه الأزهر مصر در رشته علوم حدیث در چهار جلد منتشر شده است (عزّازی, عادل, طعون و شبهات الشیعة الأمامیة, دار اللولوة, قاهره , 1443ق, 4ج ). عزازی در این کتاب تلاش می¬کند به نقدهای نویسندگان شیعی علیه شخصیت علمی محمد بن اسماعیل بخاری(256- 194ق) وکتاب الجامع الصحیح او پاسخ دهد. عزازی در جلد نخست از کتاب خود جایگاه بخاری را بسیار فرازمند و پیراسته از نقدهای منتقدان به تصویر می کشد, شخصیت علمی بخاری را با آمیزه ای از غلو و اغراق , فراتر از تصور, غیر قابل مقایسه با دیگران و در تراز اسطوره ای تکرار ناپذیر در تاریخ حفّاظ و محدّثان برتر تاریخ حدیث معرفی می کند (بنگرید: راد, علی, «در امتداد اسطوره و سراب», ص 247-283 ؛ راد, علی, «اسطوره بخارا», ص 295 – 322 ) . •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

امتداد اسطوره حفظ از عبد الخالق تا عزازی ✍️علی راد ادعای اسطوره بودن بخاری در حفظ حدیث, اختصاص به عزازی ندارد, این ادعا, پیش از کتاب عزّازی, از دیرباز در آثار مدافعان بخاری به شدت مورد تأکید قرار گرفته بود. مولفان این منابع, یکصدا معتقد بودندکه حافظه حدیثی بخاری چنان شگفت‌انگیز و خارق‌العاده بود که در تاریخ حافظان حدیث, نمونه‌ای همانند او وجود ندارد, و بخاری ضرب‌المثل نبوغ و کمال در حفظ حدیث شناخته می‌شود . در نگاه مدافعان بخاری, او قادر بود فقط با یک بار نگاه کردن به صفحات کتاب حدیث، تمامی اسناد و متون احادیث آن را به خاطر بسپرد و در بازخوانی آنها از حافظه¬اش هیچ خطا و اشتباهی نداشته باشد. بخاری با دقت و ظرافت مثال‌زدنی در حفظ جزئیات احادیث، جایگاه ویژه‌ای در میان حافظان حدیث کسب کرد و به الگویی بی‌مانند در این زمینه تبدیل شد. این استعداد استثنایی بخاری در حفظ حدیث، جایگاه او را به عنوان یکی از بزرگ‌ترین و معتبرترین حافظان حدیث تثبیت کرد. به همین دلیل، حافظه فوق‌العاده و اعجازگونه او همچنان الگوی ممتاز و بدیع برای حدیث پژوهان به شمار می‌آید. ✳️ عبد الغنی عبدالخالق در توضیح ابعاد و گستره حافظه ممتاز بخاری چنین می نویسد: «و بخاری, نادره‌ دوران خویش و شگفتی دوستانش در سرعت حفظ و درک درست و سیالی ذهن بود؛ به‌گونه‌ای که نظیرش را در حفظ احادیث به همران اسنادشان ندیده بودند, بخاری صاحب نظری صائب در تشخیص آسیبهای و علل موجود در احادیث, متبحر در تشخیص احادیث صحیح از نوع مقلوب(وارونه شده), معلول(آسیب دیده در سند و متن), دخیل (ساختگی و مجعول) و اصیل (صحیح و معتبر) بود. همچنین بخاری سرآمد در هوش بود و مثال آشکار زیرکی بود!... گفته‌اند که با یک بار نگاه به کتاب حدیث آن را حفظ می‌کرد» . ❇️ از دیدگاه عبدالسلام مبارکفوری، رسیدن یک حدیث پژوه به رتبه ای از تبحر در نقد حدیث که بتواند بدون درنگ حدیث سَره از ناسَره را تشخیص دهد، امری بس دشوار و پیچیده است و نیازمند تسلط بر علوم و فنونی گسترده و متنوع است, این رتبه ممتاز در علم حدیث فقط با آگاهی گسترده و ژرف از تاریخ اسلام، انساب، موالید و وفیات راویان، تبحر در شناسایی آسیب‌های پنهان در سند و متن احادیث، تخصص در معیارهای نظری و قواعد کاربردی جرح و تعدیل راویان و همچنین رسیدن به عالیترین رتبه اجتهاد, امکان پذیر است. در این میان، بخاری نمونه‌ای بارز از کسانی بود که به همه این اوصاف و مراتب علمی نائل شد و به حکم حافظه‌ای قوی و موهبتی الهی، به جایگاهی رسید که استادان بزرگ و صاحب‌نام، در حضور وی به هراس و ترس دچار می شدند . ✳️ عبد السلام مبارکفوری در کتاب سیرة الامام البخاری ذیل جستار «قوة الحفظ و الذاکرة» با اشاره به اخبار فراوان درباره حافظه شگفت‌انگیز بخاری ، تأکید می‌کند که بزرگان و استادان برجسته حدیث همچون علی بن مدینی، محمد بن سلام و ابوعمر خفاف به دلیل وسعت و دقت حافظه بخاری، در محضر وی احساس ترس و واهمه می‌کردند؛ زیرا بیم داشتند که کوچک‌ترین اشتباهی از جانب آنان موجب سرافکندگی و خدشه‌دار شدن اعتبار علمی ایشان شود . این حس احترام و هراس در میان محدّثان بزرگ, نشان‌دهنده جایگاه رفیع و اعتبار بی‌نظیر بخاری در حفظ حدیث بود, احساس تواضع و ترس از حضور بخاری قاعده‌ای شناخته شده نزد ایشان بود. ذهبی این قاعده و رویه را چنین گزارش کرده است : « و از ابراهیم بن محمد بن سلام شنیدم که می‌گفت: شخصیتهای برجسته از اصحاب حدیث، مانند سعید بن ابی مریم، نعیم بن حماد، حُمیدی، حجاج بن منهال، اسماعیل بن ابی اویس، عدنی، حسن خلال در مکه، محمد بن میمون شاگرد ابن عیینه، محمد بن علاء، اشج، ابراهیم بن منذر خزامی و ابراهیم بن موسی فراء، از محمد بن اسماعیل بیم داشتند و در شناخت و نقد حدیث، او را بر خود مقدم می‌داشتند» . 💹 عبد الستار شیخ نیز در کتاب الامام البخاری, گفتار «نبوغ زودرس و هوش فوق‌العاده بخاری» را به بحث از حافظه بی نظیر بخاری اختصاص داده است . او همانند عبد الخالق به اخباری استناد جسته است بر نبوغ بدیع و قدرت ممتاز بخاری در حفظ حدیث دلالت دارند . ┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad