پاسخ استاد رضا مختاری

روز ۱۶ آذر، روز دانشجو، روز قلم های سازنده، فکرهای خلاق و اندیشه های نو بر دانشجویان فرهیخته گروه مبارک

🏴 همایش خوانش تمدنی تاریخ و سیره حضرت زهرا (س) ✅ نشست دوم / ساعت ۱۰:۱۵ الی ۱۲ ☘️ موضوع و سخنران پنجم: 🔻 فاطمه (س) از اسوه تا اسطوره 🎙 حجت الاسلام دکتر علی راد 🗓 زمان: پنجشنبه ۲۳ آذرماه ۱۴۰۲، 🕌 مکان: قم، چهار راه شهدا- ابتدای خیابان صفائیه،سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی قم، سالن شیخ طوسی. 🔗 لینک ورود به جلسه مجازی https://www.skyroom.online/ch/scoaqr/qom •┈┈••••✾•🌿🌺🌿•✾•••┈┈

تصحیح احادیث مقلوبه به مثابه شیوه ای برای اختبار فقیه اعلم ؛ در کشاکش نفی و اثبات (بخش اول) ✍️علی راد حدیث مقلوب ( سهوی ) از اقسام حدیث ضعیف است و به دلیل وارونه شدن و جابجایی بخشی از سند یا متن حدیث با بخش¬های دیگری از همان حدیث به آن حدیث مقلوب گویند . حدیث مقلوب با توجه به تنوع مقسم به اقسام سندی - متنی و سهوی - عمدی تقسیم پذیر است ( غفاری , علی اکبر , دراسات في علم الدراية , ص 71 ؛ أبو الفضل حافظيان البابلي (إعداد) , رسائل في دراية الحديث , ج 1 , ص 204 – 205 ) و گونه هایی چون اغراب، اعلال، عکس، ترکیب و ابدال را دربر دارد. قلب عمدی سند و متن حدیث حرام است مگر اینکه از روی وهم راوی باشد ( ابن حجر , فتح الباری , ج 2 , ص 123 ) زیرا مستلزم دروغ راوی و سبب سقوط او از عدالت است ( عاملي , حسين بن عبد الصمد , وصول الأخيار إلى أصول الاخبار , ج 1 , ص 113 ) لذا فقیهان امامیه حدیث مقلوب سهوی را شایسته استناد ندانسته¬اند ( بجنوردی , محمد حسن , القواعد الفقهیة , ج 6 , ص 403 ) و محققان عامه نیز تلاش برای توجیه حدیث مقلوب را تکلف خواندند ( ابن حجر , فتح الباری , ج 2 , ص 123 ) و به تاویلات و کژ فهمی جاهلان در شماری از احادیث مقلوبه پاسخ داده اند ( قریشی , عمر بن عبد العزیز , احادیث مقلوبة بین تأویل الجاهلین و انتحال المبطلین ) . با توجه به حکم حرمت قلب حدیث هر گونه اقدام مستقیم یا مشارکت در اصل قلب حدیث به شیوه های مختلف آن حرام است . در عقاب اخروی قلب عمدی حدیث تردیدی وجود ندارد زیرا از مصادیق تنقیص سنّت و به سخره گرفتن حدیث است که با توجه به جایگاه قدسی و وحیانی سنّت در اندیشه اسلامی و حدیث به مثابه ترجمان آن در حرمت این عمل تردیدی وجود ندارد و در صورت اقتدار و آگاهی مومنان بایستی از وقوع و اشاعه آن جلوگیری نمایند . نمونه¬های اندکی از گونه مقلوب سهوی که برایند خطا یا وهم راوی یا ناسخ است در احادیث شیعه ( میرداماد ، سید محمدباقر ، الرواشح السماویة فی شرح الاحادیث الامامیه، ص۱۹۲ ؛ بروجردی , سید علی, طرائف المقال في معرفة طبقات الرجال , ج 2 , ص 254 ) و شماری در احادیث فقهی و کلامی اهل سنّت ( جرجانی , عبد الله, الکامل , ج 3 , ص 216 ؛ شهرزوري , عثمان بن عبد الرحمن , مقدمة ابن الصلاح , ص 82 ؛ عسقلانی , ابن حجر , الدراية في تخريج أحاديث الهداية , ج 2 , ص 49 ؛ عسقلانی , ابن حجر , فتح الباری , ج 2 , ص 123 ) گزارش شده است . برخی از محققان امامیه نقش و کارکرد احادیث مقلوب کلامی اهل سنّت در فضیلت سازی برای صحابه را اثبات کرده و بازتاب آن را در احادیث صحیح مسلم و بخاری نشان داده اند ( بنگرید : میلانی , سید علی , الاحادیث المقلوبة في مناقب الصحابة , سراسر اثر ) . تک نگاری های نیز برای بررسی احادیث مقلوب سندی و متنی توسط محققان اهل سنّت ( خطیب بغدادی , رفع الارتیاب فی المقلوب من الاسماء والالقاب ) تالیف شده است. در نگاشته های حدیثی- فقهی شیعه ظاهراً تنها کتابی که به طور مستقل به این موضوع پرداخته است کتاب الاحادیث المقلوبه وجواباتها از آیت الله العظمی سید حسین بروجردی است که تا کنون چندین بار منتشر شده است ( دار الحدیث: 1375 ش ؛ بوستان کتاب : ). درباره چرایی و فرایند تدوین کتاب الاحادیث المقلوبه وجواباتها چنین آمده است که آیت الله سید صادق بحر العلوم (1315 - 1399 ه‍ ) و شماری از فقیهان حوزه نجف پس از مرگ آیت الله سید ابو الحسن اصفهانی به منظور تشخیص اعلم فقهای معاصر شیعه برای تصدی مقام مرجعیت تعداد ده حدیث را دچار قلب در سند و متن نمودند و برای اختباری به برخی از فقهای در مظان مرجعیت از جمله آقایان بروجردی و حجت کوه کمری – و احتمالا اشخاص دیگری - ارسال داشتند . آیت الله بروجردی با مشاهده رساله حاوی احادیث مقلوبه در کمترین زمان ممکن به تصحیح اسناد و متن این احادیث پرداختند . ارسال کنندگان رساله از پاسخ سریع و تبحر ایشان در تشخیص طبقات راویان دچار بهت و حیرت شده و به اعلمیت آقای بروجردی اذعان نمودند و این چنین مرجعیت ایشان در حوزه نجف نیز مقبول واقع گردید ( جلالی , محمد رضا , المنهج الرجالي والعمل الرائد في الموسوعة الرجالية لسيد البروجردي , مكتب الإعلام الإسلامي , قم , 1378 ش , ص 249 ). ادامه بحث :👇👇 🆔@OstadRad

تصحیح احادیث مقلوبه به مثابه شیوه ای برای اختبار فقیه اعلم ؛ در کشاکش نفی و اثبات (بخش سوّم) ✍️ علی راد سابعاً : هیچ وقت در اشتهار و اعلمیت آقای بروجردی برای مقام مرجعیت به آزمون احادیث مقلوب فقهای نجف از ایشان استدلال یا استناد نشده است و اصل قصه و مستندات آن با تحقیق و انتشار این نسخه در سال 1416 قمری به مناسبت سی و پنجمین سال درگذرشت آیت الله بروجردی مطرح شد . ضمناً نسخه اولیه این رساله به زبان فارسی بود که پژوهشگر ارجمند جناب استاد محمد رضا جلالی آن را به عربی ترجمه و منتشر کردند و ظاهراً ایشان تنها شخصی است که این موضوع را از استادش آیت الله سید صادق بحر العلوم شنیده است و همین خبر سبب گردید که روش شناسی رجالی آیت الله بروجردی را در موسوعه رجالیه ایشان کاویده و در اثری منتشر سازد ( جلالی , محمد رضا , المنهج الرجالي والعمل الرائد في الموسوعة الرجالية لسيد البروجردي , ص 9 – 10 ) . ثامناً : روشن نیست که آیا اصل نسخه کتاب الاحادیث المقلوبه وجواباتها به تایید آیت الله بروجردی رسیده است یا خیر؟ آیا ایشان با انتشار آن موافق بودند یا خیر؟ آیا می توان این اثر را از تالیفات قلمی آیت الله بروجردی به شمار آورد یا حضرت ایشان با عنایت مقتضیات مقام پاسخ به سوال و فتوا نکاتی را بیان کرده اند ؟ آیا از این اثر می توان موافقت آیت الله بروجردی را با قلب حدیث برای اختبار فقیه اعلم را استنباط کرد ؟ به نظر می رسد اختبار فقیه از طریق تصحیح احادیث مقلوبه آیینی متروک در فقه و حدیث امامیه است و اقدام برخی از فقیهان نجف را بایستی به مثابه استثنای از اصل و رویه رایج در تاریخچه فقه و حدیث امامیه ارزیابی کرد. 🆔@OstadRad

تصحیح احادیث مقلوبه به مثابه شیوه ای برای اختبار فقیه اعلم ؛ در کشاکش نفی و اثبات (بخش دوّم) ✍️ علی راد هیچ تردیدی در تبحر آیت الله بروجردی در دانش رجال و تسلط ایشان بر فقه امامیه نیست , نبوغ ویژه , اجازات اجتهاد و روایت, آثار گرانسنگ فقهی – اصولی , کتابهای فاخر حدیثی – رجالی , نظریات بدیع در فقه , اصول , حدیث , شاگردان برجسته سرآمد همگی بر وجاهت ایشان بر مقام مرجعیت و فقاهیت دلالتی آشکار دارند و به حق شایسته عنوان شکوه مرجعیت شیعی در روزگار خود بودند و اساساً مسئله این یادداشت پرداختن به این مهم نیست و در جای خود پژوهشگران بدان پرداخته اند. اما آنچه مهم است بحث و گفتگو , نقد و نظر , تحقیق و تفحص در اصالت و اعتبار شیوه احراز اعلمیت ایشان از سوی فقیهان نجف و رَوایی امتداد آن به مثابه یک رویه برای اختبار فقیهان اعلم امامیه در آینده است ؛ به بیان دیگر مسئله این است که آیا می توان از اختبار آیت الله سید صادق بحر العلوم و برخی از فقیهان نجف از آیت الله العظمی بروجردی از طریق تصحیح احادیث مقلوبه به مثابه یک روش و آیین در تشخیص اعلمیت فقیه در گفتمان نخبگان فقه و حدیث امامی یاد کرد یا خیر ؟ به نظر می رسد که استناد به رویه برخی از فقیهان نجف مذکور در کتاب الاحادیث المقلوبه وجواباتها برای مشروعیت آیین اختبار فقیه أعلم از طریق تصحیح احادیث مقلوبه با چالش های مبنایی و تاریخی ذیل روبرو است و نباید آن را به مثابه شیوه و رویه ای فراگیر در تاریخ فقه و حدیث امامیه به شمار آورد : اوّلا : آیین اختبار احادیث مقلوبه میان محدّثان و فقیهان امامیه از گذشته تا معاصر شناخته شده نیست . ثانیاً : برایند اختبار احادیث مقلوبه نیز الزاماً بیانگر تخصص و تبحر فرد در فقه و اصول و شایستگی برای مرجعیت و تقلید نیست زیرا فقه و حدیث قلمرو کاملاً متفاوت از یکدیگر هستند لذا الزاماً حفاظ برجسته حدیث, فقیهان سرآمد و شایسته تقلید در تاریخ فقه نبودند . ثالثاً : رویه قلب احادیث به منظور اختبار حفاظ حدیث رویه ای بسیار نادر در میان برخی از جریان های حدیثی عامه است و رویه ای فراگیر و شناخته شده نیست و مرجعیت و امامت فقیهان نامدار شیعه و اهل سنّت از این طریق احراز نشده است. رابعاً : مستندات تاریخی جواز قلب احادیث برای اختبار حفاظ حدیث در منابع عامه مخدوش است . خامساً : با توجه به اصل حرمت قلب حدیث و مخدوش بودن مستثنیات آن, به طور قطع آیت الله بروجرودی از روی عمد و اراده و به هدف اعلام تبحر و تخصص خود در فقه به بیان اشکال در طبقات راویان احادیث مقلوبه ارسال شده از سوی فقیهان نجف پاسخ نداند و پاسخ آیت الله بروجردی بیانگر نظر صریح ایشان در جواز قلب حدیث برای اختبار فقیه أعلم نیست. شاهد اینکه آیت الله حجت کوه کمره ای در حضور آیت الله بروجردی در پاسخ به ارسال کنندگان نامه از نجف چنین فرمودند : « ولی من گفتم اول ببرید این را اصلاح کنید، وقتی اصلاح کردید بیاورید جواب را بنویسم [ و خطاب به آقای بروجردی این جمله را دوبار فرمودند : « اینها واقعا ما را چه اندازه بی پایه حساب می کنند ] » (صحفه خاطراتی از اساتید در تار نمای : www. http://alemolana.ir/ بازیابی در مورخه : 12/ 09/ 1402 ؛ الوانساز , محمد , آیت الله العظمی حجت کوه کمری : فقیه مخلص , نشریه مبلغان , ش 143 , 1390 ش , ص 302 ) و آیت الله بروجردی با سکوت خود پاسخ ایشان را تایید کردند. شاهد دیگر اینکه از پاسخ آیت الله بروجردی به آیت الله حجت کوه کمری نیز این نکته قابل استنباط است که ایشان از اختبار خود از سوی فقیهان نجف از طریق قلب احادیث آگاهی نداشتند لذا مرقوم فرمودند که با توجه به اختلاف طبقات راویان از یکدیگر نقل آنها از همدیگر ممکن نیست و به همین مقدار بسنده کردند و روشن نیست که ایشان به تصحیح اسناد نیز پرداخته باشند و از ورود جدی به این چالش به مثابه آزمون و اختبار اجتناب ورزیدند زیرا خود آگاه بودند که اساساً اختبار فقیه اعلم از این طریق روش دقیق و استواری برای کشف اعلمیت فقیه اعلم نیست ولی از باب ارشاد و لزوم پاسخ به سوال نکاتی را مرقوم فرمودند. سادساً : اعلمیت و تبحر فقیه اعلم با نه حدیث مقلوب قابل احراز نیست . ‎ادامه بحث : 👇👇👇

تصحیح احادیث مقلوبه به مثابه شیوه ای برای اختبار فقیه اعلم ؛ در کشاکش نفی و اثبات 👇👇 قسمت اول : https://eitaa.com/OstadRad/496 قسمت دوم: https://eitaa.com/OstadRad/498 قسمت سوم: https://eitaa.com/OstadRad/497 ✍️علی راد 🆔 @OstadRad

الکافی کلینی و خاورشناسان ارائه : حجت الاسلام دکتر علی راد (دانشیار دانشگاه تهران). زمان : سه شنبه . 1402/09/21 ساعت : 18