به مناسبت دهه کرامت ( بخش اوّل)
کرامت بانوان در اندیشه اسلامی
✍️ علی راد
در قانونگذاری و نوع تعامل با بانوان باید کرامتشان حفظ شود/ برخی حریمهای اجتماعی مختص زنان است
در قانونگذاریها و نوع تعامل با بانوان باید کرامت متناسب با جایگاه آنان و توانمندی آنان را در نظر بگیریم و نباید او را با مردان مقایسه کنیم. تأکید بر تساوی زنان و مردان در تمامی عرصههای اجتماعی ظلم به زن و نادرست است.
آموزه کرامت از آموزههای مورد تأکید در قرآن و احادیث است و آیات متعددی به کرامت انسانی اشاره دارد از جمله آیه ۷۰ سوره مبارک اسراء «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلًا» که انسان را به صورت مطلق دارای کرامت و تکریم شده میداند.
از منظر خداوند انسان موجودی تکریم شده است، کرامت یک مؤلفه وجودی دارد هر انسانی منهای هر گونه رنگ، نژاد، دارایی، علم، دانش و سن و وابستگی به ضمائم، وجودش، شایسته تکریم است؛ امام سجاد(ع) فرمودند که شما همه بندگان خدا را تکریم و احترام کنید، چه بسا انسانی که از نظر شما فرودست و در طبقه اجتماعی پایینتر است، از اولیاء الهی باشد. بُعد دوم کرامت بُعد جایگاهی و منزلتی است، تصریح کرد: از آیات قرآن برمیآید که انسان در نظام هستی فرادست است و برتر از او در آفرینش خلق نشده است و همین سبب کرامت اوست؛ بُعد دیگر کرامت انسان، مؤلفه کنشی و رفتاری است؛ در آیات و روایات در مواجهه با انسانهایی که به هر دلیل دچار خطا و اشتباه میشوند، نوع رفتار فرد را مذمت میکنند و نه اصل وجودی و شخصیت او را؛ اسلام روی رفتار و تکریم انسانها در افعال تأکید دارد.
کرامت انسانی تابع سطح و طبقه اجتماعی نیست
از نظر اسلام، اصل بر کرامت است؛ فرقی نمیکند که این فرد، مسلمان، یهودی و مسیحی باشد، ولی باید توجه کنیم که تداوم رفتار کریمانه با یک شهروند را خود او تعیین میکند.
اگر یک شهروند، قوانین حاکم بر جامعه را نقض کند به گونهای به دیگران این حق را میدهد که او را نقد کنند، خود فرد این اجازه را داده است، البته باز هم کسی حق ندارد کرامت وجودی او را نقض کند، ولی چون خود او نقض کرده طبق عرفیات و قانون میتوان با او برخورد کرد.
اگر کسی خودش، خود را شایسته کرامت وجودی بداند و آن را نقض نکند نباید کرامت او از سوی دیگران مخدوش شود،
کرامت رفتاری مهمتر از کرامت مالی
مفهوم کرمت، مفهومی عامتر است و بخشش مالی یکی از بخشهای آن است؛ کریم و کریمه کسی است که به نیازمندان میبخشد، ولی کرامت و کریم معنای عامتری از کرامت مالی دارد؛ کرامت رفتاری یکی از مصادیق است که به نظر بنده مهمتر از کرامت مالی است.
شخص کریم در مواجهه با فردی که خلق ناپسندی دارد و تندی و بدخلقی میکند، آنجا هم کریمانه برخورد میکند؛ قرآن کریم در این زمینه میفرماید: «وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا»(فرقان/۶۳) و در آیه دیگر میفرماید: «وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا کِراماً»(فرقان/۷۲) گرچه در میان عموم، بیشتر جنبه مالی مد نظر است؛ حتی کریم و کریمه به جایگاه و منزلت فرد هم اشاره و نشان از برتری یک فرد در یک قوم و آئین دارد، به گونهای که هر کسی که نزد فرد کریم و یا کریمه شرفیاب شود، دست خالی نخواهد رفت و یا بهره مالی و یا بهره علمی و اخلاقی خواهد گرفت. همنشینی و انس با کریمه و کریمه موجب تعالی وجودی و رشد انسان میشود.
انسان به این دلیل کریم و کریمه است که گوهر وجودی و ارزشهایی را که خدا در نهادش قرار داده حفظ کند؛ چرا طلا قیمت بالا دارد و نگهداری ویژه از آن میکنیم، چون در گوهر آن چیزی هست که ارزشمند است؛ پس کرامت انسان هم دارای دلیل و فلسفه است.
میان کرامتهای زنانه و مردانه تفاوت وجود دارد،: این تفاوت هم به برخی ویژگیهای تکوینی در هر دو جنس بازمیگردد؛ زنان با توجه به لطایف وجودی، نیاز به تکریم ویژه و خاص متناسب با وجودشان دارند؛ مثلاً ما در نگهداری یک شیشه و بلور باید رعایت و احتیاط بیشتری داشته باشیم تا نشکند، در حدیث نبوی بیان شده که «رفقاً بالقواریر»؛ وجود زنان حساس، شکننده و بازتابدهنده است.
تأکید بر تساوی؛ مخالف کرامت بانوان
در قانونگذاریها و نوع تعامل با بانوان باید کرامت متناسب با جایگاه آنان و توانمندی آنان را درنظر بگیریم و نباید او را با مردان مقایسه کنیم، بحث تأکید بر تساوی زنان و مردان در تمامی عرصههای اجتماعی ظلم به زن و کار نادرستی است. اگر وجود زن تفاوت دارد، نوع تکریم زن هم متفاوت از تکریم مردان است؛ همچنین شاخصههای تکریم زنان در مقایسه با مردان نه در اصل تکریم بلکه در نوع و روش تکریم، متفاوت است. 👇
@OstadRad
یکی از مهمترین مؤلفهها و مصادیقی که در روایات و آیات برای کرامت وجودی زن مطرح شده است؛ بحث عفاف است؛ زیرا عفاف سبب میشود تا مردان هم با زن، عفیفانه برخورد کنند؛ اگر بانویی عفاف را کنار بگذارد، کرامت خودش را نادیده گرفته است؛ البته عفاف فراتر از حجاب است و چه بسا بانویی مثلاً چادری نباشد، ولی عفیف باشد و یا بر عکس. نباید در حریمهای خاص بانوان مداخله و یا حضور پیدا کنیم؛ برخی حریمهای اجتماعی مختص زنان و برخی مختص مردان است؛ اینکه برخی فشار میآورند که آقا جلوی اختلاط را نگیرید و بگذارید محیطهای مشترک وجود داشته باشد، به نظر بنده این نگاه دقیق و علمی و دینی نیست. از این رو برخی ورزشها هیچ سنخیتی با جسم و جنس زنان ندارد؛. به نظر بنده برخی افرادی که بر التقاط حریمها اصرار دارند ناقض کرامت بانوان هستند.
@OstadRad
به مناسبت دهه کرامت ( بخش دوّم)
بازپژوهی داده های میراث رضوی در کتاب ذیل تاریخ بغداد ( 1)
مضامین اخلاقی در اشعار منسوب به امام رضا ( ع )
✍️علی راد
کتاب ذیل تاریخ بغداد از ابن نجار بغدادی , در مدخل شرح و حال نگاری امام رضا ( ع ) افزون بر داده های تاریخی مهم در بازشناسی تاریخ , سیره و فقه رضوی از منظر ادب رضوی نیز شایسته بررسی و ارزیابی است . در این کتاب از مجالس امام هشتم در خراسان بزرگ یاد شده است که اقشار مختلف مردم در آن حضور می یافتند و با حضرت گفت وگو حتی از احوالات شخصی خود نزد حضرت سخن می گفتند و از ایشان راهکار جویا می شدند . در یکی از این مجالس مردی از کم مهری برادرش – به احتمال قوی برادر نسبی – نزد امام رضا ( ع ) گلایه کرد و امام به قصد تسکین قلب وی اشعاری را برای او واگویه نمود . أبو الحسين كاتب فياض روایت می کند که پدرش در این مجلس حاضر بود و گفتگوی این مرد خراسانی را شنید و چنین روایت کرد :
عن أبي الحسين كاتب الفياض ، عن أبيه قال : حضرنا مجلس الرضا فشكى رجل أخاه فأنشأ الرضا يقول :
أعذر أخاك على ذنوبه * واستر وغط على عيوبه
واصبر على بهت السفيه * وللزمان على خطوبه
ودع الجواب تفضلا * وكل الظلوم إلى حسيبه
( ابن نجار بغدادی , ذیل تاریخ بغداد , ج 4 , ص 137 ) .
@OstadRad
به مناسبت دهه کرامت ( بخش سوّم)
بازپژوهی داده های میراث رضوی در کتاب ذیل تاریخ بغداد ( 2 )
احادیث فقهی حضرت رضا ( ع ) به روایت کارگزاران مرو و خراسان
✍️علی راد
خالد بن أحمد ( 270 ق – بغداد ) بر پایه نسب نامه وی « خالد بن أحمد بن خالد بن حماد بن عمرو بن مجالد بن مالك - وهو الخمخام » از تبار صحابی نامدار خمخام بن حارث ذهلي بود , او بود که محمد بن اسماعیل بخاری را به دلیل اندیشه های ساختار شکن از بخارا اخراج کرد . پدر خالد , احمد ملّقب به حمران با کنیه ابومحمد , از جمله کارگزاران دولت عباسی و حاکم مرو بود , پس از عمری طولانی در آخر محرم الحرام سال 249 قمری در نیشابور از دنیا رفت. ذهبی از وی به أحمد بن حماد ذهلي خراساني مروزي أمير نیز یاد می کند که به ترتیب این اوصاف به تبار, محل سکونت و خدمت و تصدی گری امارت مرو از سوی احمد دلالت دارند. احمد افزون بر سیاست در دانش حدیث و فقه از جمله نامداران بود . مؤرج بن عمرو , نضر بن شميل , سعيد بن سلم بن قتيبة , ابن مبارک مروزی , حسین بن واقد , ... , از جمله استادان او بودند , پسرش خالد , محمد بن عمر بن أحمد ذهلي , محمد بن عمرو بن جنيد , محمد بن عبدة مروزي و دیگران از جمله راویان و شاگردان او بودند .
احمد بن خالد حدیث مسند « أن النبي صلى الله عليه وسلم قضى باليمين مع الشاهد » را از شخص علی بن موسی الرضا ( ع ) و با اسناد ایشان به جابر از رسول خدا ( ص ) شنید و سپس نسبت به روایت آن اهتمام ورزید ( نک : ابن حبان , المجروحین , ج 1 , ص 160؛ ابن حبان , طبقات المحدثين بأصبهان ج4 , ص 112 ) . هم چنین احمد بن خالد در نماز حضرت رضا ( ع ) در نیشابور حضور یافت و چرایی جهر بسمله در نماز آن حضرت را از ایشان جویا شد , حضرت رضا ( ع ) چنین پاسخ داد که جهر بسمله از جمله سنن و سیره ثابت رسول خدا ( ص ) است , احمد در روایت این سنّت رسول خدا ( ص ) با استناد به اسناد امام رضا ( ع ) بسیار کوشا بود :
« أنبأنا عبد الوهاب بن علي الأمين قال : كتب إلى أبو الغنائم هبة الله بن حمزة العلوي ، أنبأنا أبو عبد الرحمن الشاذياخي قراءة عليه ، أنبأنا أبو عبد الله محمد بن عبد الله الحاكم النيسابوري ، أنبأنا أبو علي الحسين بن محمد بن سورة الصغاني بمرو ، حدثنا أحمد بن محمد بن عمرو الفقيه ، حدثنا خالد بن أحمد بن خالد الذهلي ، حدثنا أبي قال : صليت خلف علي بن موسى الرضا بنيسابور ، فجهر " بسم الله الرحمن الرحيم " في كل سورة ويذكر أن رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم كان يجهر " بسم الله الرحمن الرحيم " . » ( ابن نجار بغدادی , ذیل تاریخ بغداد , ج 4 , ص 138 ) .
احادیث دیگری نیز از احمد بن خالد در منابع تاریخی و حدیثی گزارش شده است که از شهرت و اعتبار جایگاه حدیثی وی حکایت دارد . روایات احمد از حضرت رضا ( ع ) نشان از تمایل وی به حدیث و فقه اهل بیت ( ع ) است که متاثر از رویکرد دانشیان خراسان و ماوراء النهر به شخصیت و میراث امامان شیعه در قرن سوم هجری است و البته جایگاه اجتماعی – سیاسی امام رضا ( ع ) در مرو نیز در این میان نقش آفرین بود ؛ بدون شک اهتمام احمد بن خالد به مدرسه اهل بیت ( ع ) در هم گرایی و گرایش مثبت پسرش خالد بن احمد نیز تاثیر گذار بود و می توان حدس زد که میراث رضوی نزد خالد بن احمد شناخته شده بود لذا از خالد بن احمد ذهلی در شمار کسانی یاد شده است که از امام رضا ( ع ) فتوا اخذ کردند ( سبحانی , جعفر , موسوعة طبقات الفقهاء , ج 2 , ص 146 ) .
@OstadRad
به مناسبت دهه کرامت ( بخش چهارم)
بازپژوهی داده های میراث رضوی در کتاب ذیل تاریخ بغداد (3 )
حضرت رضا ( ع ) و پاسخ به پرسشهای اعتقادی در عنفوان جوانی در مدینه
✍️علی راد
ابن نجار با استناد به روایت حاکم نیشابوری , تصریح دارد که امام رضا ( ع ) در دوران جوانی خود با پوشش ویژه ای در مسجد النبی در مدینه در ناحیه روضه شریفه ( حد فاصل میان منبر و مرقد نبوی ) به طور مستمر در روزها می نشست و به پرسش های پیچیده اعتقادی رایج در قرن دوم هجری پاسخ می داد. بر پایه این روایت تاریخی عموم مردم و مشایخ نامدار مدینه در این جلسات علمی حضرت رضا ( ع ) حضور می یافتند و پرسش های خود را از آن حضرت جویا می شدند و ایشان نیز با استناد به آیات قرآن , احادیث امام علی ( ع) و ادله عقلی به هر یک از آن پاسخ می داد . متن ذیل برخی از این پرسش ها و پاسخ های حضرت رضا ( ع ) را روایت می کند :
حدثنا أبو عبد الله الحافظ قال : سمعت أبا الحسن عبد الله بن محمد بن علي بن الحسين بن جعفر بن موسى بن جعفر بمدينة رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم في الروضة يقول : سمعت أبي يذكر عن آبائه : أن علي بن موسى كان يقعد في الروضة وهو شاب ملتحف بمطرف خز فتسأله الناس ومشايخ العلماء في المسجد فسئل عن القدر فقال : قال الله عز وجل : * ( إن المجرمين في ضلال وسعر * يوم يسحبون في النار على وجوههم الله عز وجل : * ( إن المجرمين في ضلال وسعر * يوم يسحبون في النار على وجوههم ذوقوا مس سقر * إنا كل شئ خلقناه بقدر ) * [ القمر : 47 ، 48 ] [ قال علي ] الرضا : كان أبي يذكر عن آبائه : أن أمير المؤمنين علي بن أبي طالب يقول : الله تعالى خلق كل شئ بقدر حتى العجز والكيس ، وإليه [ . . . ] وبه الحول والقوة . ( ابن نجار بغدادی , ذیل تاریخ بغداد , ج 4 , ص 139 )
این روایت مرجعیت علمی و دینی حضرت رضا ( ع ) را در دوران جوانی ایشان گزارش می کند و به نظر می رسد به دوره حیات پدر بزرگوارشان وبه پیش از به امامت رسیدن ایشان در سال 183 هجری اشاره دارد .
@OstadRad
درنگی کوتاه در فتوای حضرت آیت الله علامه جوادی آملی در موضوع جواز شرعی تعطیلی شنبه ها در ایران اسلامی ( بخش اوّل ).
✍️علی راد
تصویر فتوای منسوب به دفتر ایشان ( علی الظاهر ) در شبکه های اجتماعی در حال انتشار است .
برخی از فرهیختگان ابهامات و پرسش هایی درباره این فتوا از جمله اطلاق آن داشتند .
به نظر می رسد که فتوای معظم له از اطلاق برخودار نیست و حداقل مقید به چهار قید در متن فتوا است که هر کدام منفردا در اعتبار جواز بیان شده دخیل و موثرند و به انتقای هر کدام منفردا یا جمیعا حکم جواز منتفی خواهد شد از این رو به نظر می رسد معظم له با توجه به شرایط حاکم بر ایران و با توجه به این قیود , فتوای به عدم منع تعطیلی روز شنبه را اعلام کردند و فتوای ایشان از اطلاق زمانی برخودار نیست.
این قیود عبارتند از : 1 - لزوم هماهنگی با عرف جهانی در داد و ستد 2 - اثر گذاری آشکار در حل مشکلات اقتصادی 3 - اثر گذاری آشکار در مهار تورم رایج در ایران 4 - منتفی بودن قصد قانون گذار در تشبه به مخالفان .
البته تفسیر فتوا از سوی دفتر معظم له مبانی عمیق این فقیه و مرجع نامدار شیعه را بیشتر و دقیق تر روشن خواهد نمود.
@OstadRad
هدایت شده از اجتهاد
💢درنگی کوتاه در فتوای آیتالله جوادی آملی در موضوع جواز شرعی تعطیلی شنبهها در ایران اسلامی
✍️ حجتالاسلام علی راد
تصویر فتوای منسوب به دفتر ایشان (علی الظاهر) در شبکههای اجتماعی در حال انتشار است. برخی از فرهیختگان ابهامات و پرسشهایی درباره این فتوا از جمله اطلاق آن داشتند.
به نظر میرسد که فتوای معظمله از اطلاق برخودار نیست و حداقل مقید به چهار قید در متن فتوا است که هر کدام منفردا در اعتبار جواز بیان شده دخیل و موثرند و به انتقای هر کدام منفردا یا جمیعا حکم جواز منتفی خواهد شد از این رو به نظر میرسد معظمله با توجه به شرایط حاکم بر ایران و با توجه به این قیود، فتوای به عدم منع تعطیلی روز شنبه را اعلام کردند و فتوای ایشان از اطلاق زمانی برخودار نیست.
این قیود عبارتنداز:
۱- لزوم هماهنگی با عرف جهانی در داد و ستد
۲- اثر گذاری آشکار در حل مشکلات اقتصادی
۳- اثر گذاری آشکار در مهار تورم رایج در ایران
۴- منتفی بودن قصد قانون گذار در تشبه به مخالفان
البته تفسیر فتوا از سوی دفتر معظمله مبانی عمیق این فقیه و مرجع نامدار شیعه را بیشتر و دقیق تر روشن خواهد نمود.
🆔 https://eitaa.com/ijtihad
💠 نشست علمی اصول و اخلاق حرفه ای در داوری در دانشکده الهیات دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران برگزار شد...
در این نشست که در 18 اردیبهشت ماه 1403 در تالار امام هادی (ع) دانشکده الهیات برگزار شد، دکتر سید محمدعلی دیباجی و دکتر علی راد، اعضای هیأت علمی دانشکده الهیات، پیرامون اصول و اخلاق حرفه ای در داوری پایان نامه ها و مقالات سخنرانی نمودند...
در این نشست حجت الاسلام دکتر علی راد ضمن اشاره به جایگاه نه چندان مقبول و مطلوب وضعیت داوری و نقد در حوزه و دانشگاه , لزوم تفکیک نقد علمی از شبه نقد , به تبیین ادوار تاریخی توجه به نقد علمی در سده اخیر در ایران پرداخت و جریان های موثر در رشد نقد و داوری علمی را برشمرد. ایشان در بخش دوم از سخنرانی به تقریر 20 اصل بنیادین در داوری علمی به عنوان اصول نقد علمی و روشمند پرداخت و به دو پرسش نسبیت اخلاقی در نقد و التفات تاریخی به وضعیت نقد در ایران معاصر پاسخ داد.
@OstadRad