به مناسبت دهه کرامت ( بخش پنجم) بازپژوهی داده های میراث رضوی در کتاب ذیل تاریخ بغداد (4 ) گفتمان کاوی تاریخی حدیث کفر انگاری مخلوق بودن قرآن (1) ✍️علی راد از دیگر اخبار ابن نجار بغدادی در کتاب ذیل تاریخ بغداد از امام رضا ( ع ) حدیث نفی انگاره مخلوق بودن قرآن کریم و تکفیر شخص باورمند به این انگاره است . این حدیث را حاکم نیشابوری از طریق مشایخ خود از ابوصلت هروی از امام رضا ( ع ) روایت کرده است . متن این حدیث چنین است : أخبرنا الحاكم أبو عبد الله ، حدثنا أبو أحمد إسحاق بن محمد بن علي بن خالد الهاشمي بالكوفة ، حدثنا القاسم بن أحمد العلوي الحسيني ، حدثني أبو الصلت عبدالسلام بن صالح ، حدثني علي بن موسى الرضا قال : من قال القرآن مخلوق فهو كافر ( ابن نجار بغدادی , ذیل تاریخ بغداد , ج 4 , ص 139 ) . یک. راوی و مسئله راوی این حدیث ابوالصلت هروی به تعبیر مزی , خادم علي بن موسى الرضى ، أديب , فقيه , عالم بود, او از مشایخ متعددی حدیث , فقه و کلام فرا گرفت و راویان متعددی نیز از او نقل حدیث کردند . شماری از اخبار دوران حضور امام رضا ( ع ) در خراسان از طریق وی گزارش شده است زیرا در این بازه زمانی در مرو حضور داشت . ابوالصلت هروی در روزگار مامون عباسی وارد مرو شد و مامون او را فراوان تکریم می کرد و از پیروزی او در مناظرات با متکلمان خرسند می شد . یکی از مسائل کلامی بسیار مهم و پُر از چالش و تنش روزگار اباصلت مسئله خلق قرآن بود . معتزله , جهمیه و .... بر حادث و مخلوق بودن قرآن اصرار داشتند ولی اهل حدیث به ویژه ابن حنبل به قدیم بودن و غیر مخلوق بودن قرآن اعتقاد داشتند. بر پایه برخی از داده های تاریخی اباصلت هروی به مخلوق بودن قرآن اعتقاد داشت ولی از اظهار آن اجتناب می ورزید زیرا جهمیه نیز بر همین اعتقاد بود و اهل حدیث نیز ایشان را تکفیر می کردند . دو. پیشینه مسئله دوران مامون تا واثق عباسی دوره اقتدار جریان فکری معتزله است که توانستند در سطح کلان اجتماعی برای خود گفتمان ویژه و موثری ایجاد کنند . معتزله مامون عباسی را در مسئله مخلوق بودن قرآن با خود هم رأی ساختند و این تا دوره واثق عباسی تداوم یافت و در واقع مذهب اعتزال به مذهب دولت عباسی تبدیل شد و عقاید مردم بر پایه معیارهای اعتزالی سنجیده می شد و مخالفت با آن پیامدهای جدی داشت . واثق عباسی پرداخت فدیه برای آزاد سازی اسیران مسلمان در جنگ با کفار را مشروط به کسانی دانست که به مخلوق بودن قرآن اعتقاد و اقرار داشته باشند. واثق عباسی به محمد بن ابی لیث قاضی مصر دستور داد تا از همه مردم مصر درباره خلق قرآن آزمون بعمل آورد و او نیز همه را به شرکت در آن فراخوان داد . شماری زیادی از مردم فرار کردند و مخالفان با آزمون به زندان افکنده شدند . قاضی مصر دستورداد که در تمامی مساجد مصر جمله « القرآن مخلوق » نوشته شود ولی فقهای مالکی و شافعی مردم را از حضور در مساجد منع کردند . به دنبال آن مردم بغداد علیه واثق شوریدند و احمد بن نصر خزاعی آنان را به عزل واثق تحریک و تشویق نمود لذا واثق خود او را در سامراء به قتل رساند و دستور داد مدتی جنازه او در سامراء و بغداد به همراه نوشته ای با موضوع جرم او در کنارش آویخته شد «هذا الرأس الکافر المشرک الضال .... » . دوره متوکل عباسی دوره واگرایی از اندیشه معتزله و پایان دادن به محنه خلق قرآن و تثبیت اندیشه اهل حدیث در این مسئله بود .👇👇 @OstadRad

به مناسبت دهه کرامت ( بخش ششم) بازپژوهی داده های میراث رضوی در کتاب ذیل تاریخ بغداد (4 ) گفتمان کاوی تاریخی حدیث کفر انگاری مخلوق بودن قرآن (2) ✍️علی راد سه. چالش ها و تعارضات حدیث اباصلت هروی روایت ابن نجار از امام رضا ( ع ) در کفر انگاری پنداره مخلوق بودن قرآن با چالش های تاریخی – کلامی مواجه است : یک . جریان تفتیش عقیده خلق قرآن در سال 218 هجری ( شانزده سال پس از شهادت امام رضا (ع) ) آغاز گردید روایت ابن نجار نمی تواند ناظر و در پیوند با موضع گیری حضرت رضا ( ع ) با محنة خلق قرآن تفسیر شود دو . دیدگاه کلامی مدرسه اهل بیت ( علیهم السلام ) مخلوق و حادیث بودن قرآن کریم است لذا ظاهر روایت امام رضا ( ع ) با این دیدگاه در تعارض است . سه . تعارض با دیگر روایات رضوی در تاکید بر مخلوق بودن ما سوی الله همانند حدیث « وليس الخالق إلا الله عز وجل وما سواه مخلوق » . چهار. راهکارهای حل تعارض و برون رفت از چالش برای برون رفت از این چالش ها فرضیه های ذیل مطرح است : یک. مخدوش بودن اعتبار صدوری روایت ابن نجار دو. صحت صدور روایت و تقیه امام رضا (ع) سه . معناشناسی تاریخی واژه مخلوق از لغت تا گفتمان پنج. نقد فرضیه ها و راهکارهای حل تعارض با توجه به مسند بودن روایت ابن نجار , وثاقت ابا صلت هروی , عدم تقیه امام رضا ( ع ) در مسئله قرآن به عنوان اصلی ترین رسالت نهاد امامت در حراست از قرآن , هم سویی با گفتمان غالب دو فرضیه اوّل و دوّم پذیرفتنی نیست . شایان گفتن است که پیشینه مسئله خلق قرآن بسی کهن تر از ظهور معتزله در عصر مامون است و روایت رضوی ناظر به گفتمان پیش از مامون عباسی و خارج از بوم کلامی – حدیثی خراسان است که توسط جعد بن درهم و جهم بن صفوان آغاز شده بود در مدارس فکری عراق و شام در حال نقد و نظر بود . شش. ادله رجحان فرضیه معناشنای تاریخی از این رو فرضیه سوّم از اتقان بیش تری برخوردار است ولی با این توضیح که مصطلح مخلوق در اندیشه اعتزالیون از اوصاف موجود حادث در تقابل با قدیم است و چنین معنایی از مخلوق درباره قرآن صادق نیست زیرا قدیم ازلی فقط خداوند است و ماسوی الله حادیث و مخلوق خداوند هستند. معنای لغوی مخلوق چیز مندرس , کهنه و زوال پذیر و ساختگی و دروغین است لذا فقیهان امامیه از مخلوق خواندن قرآن منع کردند : « كلام الله تعالى ، فعله ، وهو محدث ، وامتنع أصحابنا من تسميته بأنه مخلوق لما فيه من الإيهام بكونه منحولا » آن گونه که در حدیث امام صادق (ع ). آمده است : « فإنه سئل عن القرآن فقال : لا خالق ولا مخلوق ، ولكنه كلام الله تعالى ووحيه وتنزيله ». معنای لغوی مخلوق با ویژگی اعجاز لفظی و محتوایی قرآن در تناقض است لذا امام رضا ( ع ) باورمندی به این انگاره درباره قرآن را نیز نفی می کند و در دیگر احادیث خود به حقانیت , تازگی , طراوت , مانایی , فرا تاریخی و جاودانگی قرآن تاکید اکید دارد . باورمندی به مخلوق بودن قرآن به معنای اخیر اعتقاد به نفی معجزه صادق نبوت رسول خدا ( ص ) و نفی خاتمیت نبوت است لذا چنین باوری از مصادیق کفر است . از سوی دیگر امام رضا ( ع ) در حدیث « والقرآن كلام الله لا تجعل له اسما من عندك فتكون من الضالين » از وضع و جعل اسامی واوصاف برای قرآن به شدّت نهی می کند که از جمله این نام ها وصف مخلوق برای قرآن است که معتزله بدان اصرار داشتند ولی به کژتابی مفهوم آن التفات نداشتند. درباره پیشینه و دیرینه مسئله خلق قرآن یاد آوری این مهم ضروری است که این چالش ریشه در عصر اموی دارد و نباید آن را برایند اندیشه معتزله در عصر عباسی تاریخ گذاری کرد . جعد بن درهم ( ح 50 – 120 ق ) نخستین شخصی است که در دوران هشام بن عبدالملک اموی ( 72 – 125 ق ) در دمشق درباره خلق قرآن اظهار نظر کرد لذا به عنوان اولین نظریه پرداز در مسئله خلق قرآن شناخته می شود زیرا در انتساب صفت تکلم به خداوند تردید داشت و آن را نفی می کرد و به تاویل آیات قرآن کریم در موضوع مکالمه خداوند با پیامبرانی چون موسی و ابراهیم و دیگران بود که بر مذاق اهل حدیث و ظاهر گرایان بسیار سخت و تلخ نمود . اندیشه جعد بن درهم در انتساب صفت خلق و صنع برای انسان مورد نقد امام صادق ( ع ) قرار گرفت و او از پاسخ به ایرادت و اشکالات امام عاجز ماند و ناگزیر فرار نمود . جعد در کوفه اندیشه های خود را ترویج داد و در این شهر بود که جهم بن صفوان ترمذی ( 128 ق ) اندیشه خلق قرآن را از وی فرا گرفت و در نهایت جعد بن درهم در روز عید قربان به دست امیر کوفه به قتل رسید . پژوهشگران بن مایه های یهودیت گرایی از جمله باورمندی به خلق تورات در اندیشه های لبید بن اعصم یهودی - استاد استادان جعد - , گرایش به اندیشه های صابیئن حران و مانویان – زنادقه عراق را در اندیشه های جعد بن درهم مطرح کرده اند . 👇👇 @OstadRad

نتیجه بنا بر این گفتمان شناسی و تاریخی نگری ضرورت اجتناب ناپذیر فهم احادیث رضوی است و بدون آن نمی توان فقط با نص بسندگی به معنا و مدلول راستین احادیث ایشان پی برد و نباید حدیث ابن نجار از حضرت رضا ( ع ) را به دلیل زمان پریشی تاریخی , تضیف رجالی شخصیت اباصلت هروری و .... از مدار اعتبار بیرون گذاشت. @OstadRad

🎞 ویدئوی ماه نشست دانشکده الهیات منتشر شد... در این نشست که در 18 اردیبهشت ماه 1403 در تالار امام هادی (ع) دانشکده الهیات برگزار شد، دکتر سید محمدعلی دیباجی و دکتر علی راد، اعضای هیأت علمی دانشکده الهیات، پیرامون اصول و اخلاق حرفه ای در داوری پایان نامه ها و مقالات سخنرانی نمودند... اهم مباحث این نشست عبارتند از: 1. اخلاق حرفه ای در داوری 2. تمایز بین داوری، نقد و انتقاد 3. لزوم تدوین الگو و استاندارد برای داوری 4. لزوم تدوین روش برای تبدیل قضاوتهای داوری به ارزیابی 5. لزوم تدوین شرایط مدون برای قضاوت نسبت به رد بودن یک پژوهش 6. لزوم در نظر گرفتن شرایط روانشناختی و محیطی در داوری 7. لزوم تدوین شیوه نامه برای وزن شرایط صوری و محتوایی پژوهش 8. لزوم پایبندی به یک الگوی مدون نهاد علم در داوری 9. لزوم ترویج فرهنگ داوری و نقد در کشور 10. بیست اصل یک داوری خوب 👌ماه نشست یا همون گعده های صمیمی علمی؛ تجربه ای نو با امتیازات آموزشی و فرهنگی •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

به مناسبت دهه کرامت ( بخش هفتم) امام رضا ( ع ) ترجمان عدالتِ وحیانی (1) بازپژوهی عدالت در احادیث عیون اخبار الرضا(ع) ✍️علی راد عدالت به معنای حد وسط و گریز از افراط و تفریط و نهادن هر چیزی در جایگاه شایسته و بایسته خود از مفاهیم شناخته شده در میراث دینی و بشری است . عدالت چالش و مطالبه انسان در طول تاریخ بوده و هست از این رو ادیان و علوم ناگزیر از اهتمام به آن بوده اند . عدالت و عدالت‌گستری بیشترین فراوانی در گزاره ها و آموزه‌های ادیان ابراهیمی را دارد و از جایگاه مهم تر و برتری برخوردار است. دانشیان علوم انسانی و اجتماعی نیز هماره تاریخ علم به عدالت اندیشیده و درباره آن اظهار نظر کردند اما تا کنون نظریه فراگیر و جهان شمولی از عدالت ارائه نشده است . در ادیان ابراهیمی عدالت‌ستیزی و عدالت‌گریزی به عنوان یک جریان منحط و از اوصاف طاغوت است و تهی شدن جامعه از عدالت نشان‌دهنده ظلم فراگیر از سوی صاحبان قدرت و اندیشه است که به عنوان پیشران طاغوت ایفای نقش می کنند از این رو هماره عدالت قربانی جریان های زر , زور و تزویر بوده و هست که داعیه عدالت داشته ولی عدالت را در آستان قدرت نا مشروع به مسلخ برده اند . عدالت‌‌پژوهی امروزه در گفتمان علمی به یک گرایش مطالعاتی و پژوهشی تبدیل شده و مورد اهتمام جدی پژوهشگاه ها و اندیشکده های علمی در سطح جهان است لذا استخراج و تبیین نظریه عدالت اسلام شیعی ضرورت اجتناب ناپذیر گفتمان علمی معاصر است. نظریه عدالت اسلام شیعی , همان نظریه الهی – وحیانی است که در قرآن و سنّت اصیل و ناب نبوی منعکس شده است و ائمه شیعه در گفتار و رفتار خود آن را تبیین و تداوم بخشیده اند . این نظریه از طریق باز پژوهی میراث امامان شیعه میسور است به ویژه امامانی که فرصت بیشتری برای کنش گری اجتماعی یافته و با نهاد قدرت و سیاست در پیوند بودند که از جمله ایشان به امام رضا ( ع ) می توان اشاره کرد . استنباط نظریه عدالت در میراث امام رضا (ع) از دو شیوه تحلیل مضامین پایه و نظام مفاهیم عدالت در احادیث رضوی و استنطاق رفتار و عمل امام رضا (ع) برای اکتشاف مولفه های عدالت بهره جست . امام رضا (ع) به دلیل قرار گرفتن در موقعیت ولایتعهدی مامون , فرصت کم نظیری پیدا کرد تا سویه های از عدالت را در رفتار و گفتار خود تبیین نمایید ؛ بخش مهمی از گزاره های عدالت در بیان نظری و عملی امام رضا (ع) در کتاب عیون اخبار الرضا (ع ) بازتابیده است که حاوی تقریباً یک سوم از مجموعه احادیث حضرت رضا ( ع ) است . در این کتاب شیخ صدوق تلاش دارد تا احادیثی از امام رضا ( ع ) با معیارهای محتوایی چون علو مضمون و جامعیت در محتوا را آن حضرت را گزارش کند لذا عنوان عیون را بر تارک این کتاب نهاده است تا به برگزیدگی , برجستگی , غرر بودن و ممتار بودن احادیث منتخب او در این اثر اشاره نماید . •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

به مناسبت دهه کرامت ( بخش هشتم) امام رضا ( ع ) ترجمان عدالتِ وحیانی (2) بازپژوهی عدالت در احادیث عیون اخبار الرضا(ع) ✍️علی راد احادیث کتاب عیون اخبار الرضا (ع ) در استنباط نظریه عدالت در رهیافت امام رضا ( ع ) از اهمیت ویژه ای برخوردار است و پیش فرض این پژوهش این است که تئوری عدالت از نظریه تا عمل در کتاب عیون اخبارالرضا(ع) استنباط پذیر است . برای این مهم احادیث کتاب عیون اخبار الرضا(ع) بازخوانی شد , مفاهیم مربوط به عدالت از آنها استخراج گردید . سه وجه و سویه از عدالت در احادیث کتاب عیون اخبار الرضا(ع) مورد تاکید است : عدالت در باور و اعتقاد، عدالت اخلاقی و عدالت اقتصادی . برایند این سویه ها ترجمان عدالت در نگاه امام رضا ( ع ) است که می توان آن را عدالت وحیانی نام نهاد زیرا بر بنیان های وحیانی استوار است و از هر گونه خوانش انسان گرایی محض و عقلانیت خود بنیاد پیراسته است و رویکرد جامع به عدالت برای انسان فارغ از هر گونه رنگ و نژاد و طبقه اجتماعی او دارد و از گزند اعتباریات برساخته ذهن بشر مصون است . سویه نظری عدالت وحیانی در احادیث رضوی نه فقط یک فضیلت برتر و نه آرمانی دست نیافتنی بلکه ضرورتی اجتناب ناپذیر برای حیات بشری است و عیاری برای سنجش التزام انسان به فطرت , عقل و اخلاق و به مثابه منبعی برای استخراج اصول و موازین تعامل انسان با خود و دیگران است , اصل اساسی و بنیادین در اسلام شیعی است . هم چنین عدالت وحیانی به مثابه یک فرا نظریه , دارای بنیادهای هستی شناختی و معرفت شناسی است , با نهاد امامت پیوندی ناگسستنی و دو سویه دارد , نوعی باهم آیی معنایی و مفهومی میان عدالت با امامت وجود دارد و از یاد کرد هر کدام دیگری در ذهن تداعی می گردد. این با هم آیی در بنیان ها و غایت¬ها مشترک عدالت با امامت ریشه دارد . سویه¬هایی از این وحدت و اشتراک عدالت با امامت , در نظریه امامت سیاسی در اندیشه شیعه آشکار است. در تحلیلی ژرف از امامتِ سیاسی به مثابه کلان پارادایم راهبری انسان در جهان , امامت در صفات عدل و ربوبیت خداوند ریشه¬ دارد . آفرینش هستی و انسان بر پایه عدال و عدالت الهی استوار است لذا راهبری حیات انسان در جهان نیز باید بر عدالت الهی , موازین و سنن عدل وحیانی استوار باشد تا انسان در پرتو آن بتواند به غرض و کمال از آفرینش خود دست یابد و بهره وری او از خود , دیگران و محیط زیست مشروعیت بیاید , ظلم و فقر بر انسان تحمیل نگردد و در نهایت غرض از آفرینش را تحقق باشد. بر پایه صفت ربوبیت الهی , انسان سازه قدرت و علم خداوند است و غیر از خداوند, شخص دیگری از نیازها , غرض آفرینش و چالش های حیات انسان شناخت درست و کامل ندارد ؛ تناقضات موجود در مکاتب انسان شناسی بشر بنیان در تعریف و تبیین ماهیت انسان و غرض او از زیست در این دنیا شاهد استواری بر ناکامی عقل و علم خود بنیاد بشری در شناخت زوایای پیچیده وجود انسان است که بر ضرورت انسان شناسی وحیانی در ارائه هر نظریه راهبری انسان در دنیا تاکید دارد لذا بدون شناخت اصیل انسان , راهبری و هدایت او میسور نخواهد بود . هر نظریه عدالت محوری که بر انسان شناسی وحیانی استوار نباشد در مقام نظر از اقناع و کفایت نظری و در عمل از توفیق و کمال لازم برخوردار نخواهد بود و مسیر آزمون و خطا را برای دستیابی احتمالی به نظریه اصیل تجربه خواهد کرد و البته این تجربه بسیار تلخ , شکننده بوده و آسیب های زیاد را با خود همراه داشته و دارد . جنگ ها , غارت ها , فقر تحمیلی, استثمار انسان ..... در تاریخ گواه راستین ناکامی عقل خود بنیاد بشر در انسان شناسی و دستیابی به عدالت فراگیر حتی در سطح نظریه و تئوری است و دست آلوده جریان های استعمار و استکبار هماره در تئوری های عدالت آشکار است لذا جهان تا کنون هیچ دوره و مقطعی از عدالت فراگیر را تجربه نکرده است و حتی اکنون بشر آزاد ترین مقطع تفکر را تجربه می کند , نظریه عدالت به تکثر گرایی دچار گردیده و برخی از تئوری های عدالت گرا , به خود ستیزی گرویده و عدالت علیه عدالت را تبیین و ترویج می کنند زیرا به دلیل خطاهای شناختی از انسان , عدالت معطوف به انسان را در تحقیر و استثمار گروهی از انسانها به نفع گروهی دیگر تفسیر کرده و آن را به عدالت تفسیر می کنند لذا دوره معاصر را می توان دوره سوگ عدالت نیز نامید زیرا در چنبره فرضیه ها و تئوری ها عقل خود بنیاد بشری , انسان گرایی افراطی و خطاهای شناختی در تعریف انسان به دام افتاده است 👇👇. •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

به مناسبت دهه کرامت ( بخش هشتم) امام رضا ( ع ) ترجمان عدالتِ وحیانی (2) بازپژوهی عدالت در احادیث عیون اخبار الرضا(ع) ✍️علی راد دستاورد بدون التزام به عدالت الهی از نظریه تا عمل , نظم حیات بشری در جهان به اختلال و اختلاف می انجامد , استعدادهای انسان به رشد و کمال نمی رسد , توزیع ثروت و امکانات اعطایی خداوند به انسان به درستی و شایستگی صورت نمی پذیرد و روند حیات و حرکت انسان در مسیر تاریخ متوقف یا به قهقرا می انجامد از این رو عدالت را نباید گسسته از پیوندهای آن با امامت و اوصاف هادی و ربوبیت خداوند تحلیل نمود و به همین سان امامت در اندیشه شیعه را نباید بدون پیوندهای آن با عدالت الهی تفسیر کرد و به مثابه یک نظریه سیاسی در شمار دیگر نظریه های حکمرانی در جهان سیاست تبیین نمود . بنا بر این در فرا نظریه عدالت وحیانی , عدالت فقط یک فضیلت نیست بلکه ضرورتی اجتناب ناپذیر برای حیات انسان در تاریخ است و بدون التزام به عدالت وحیانی از نظریه تا عمل , راهبری و حمکرانی مطلوب بر حیات انسانی با چالش های اساسی روبرو خواهد بود و خورشید عدالت بر حیات انسان نخواهد تابید . بنا براین نهاد امامت متولی اجرای عدالت در میان امت و شخص امام نیز تبلور عدالت در گفتار و رفتار است . •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

•┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

آذربایجان در اضطراب و التهاب دعاگوی خادمان خود بوده و هست. @OstadRad