*یادداشت: چرا فلاسفه تحلیلی جدید اقبال زیادی به ابن‌سینا دارند؟ به قلم دکتر رضا یعقوبی درست است كه فلسفه تحلیلی به عنوان یك مكتب مستقل در قرن بیستم شكل گرفت و نام فلسفه تحلیلی بر آن گذاشته شد. اما ریشه و تاریخ این سبك و روش فلسفه‌ورزی به همان یونان باستان و آثار افلاطون و ارسطو برمی‌گردد. شیوه غالب در فلسفه تحلیلی این است كه مفاهیم پیچیده را به مفاهیم ساده‌تر و واضح‌تر تحلیل(تجزیه) كنند و بعد از وضوح و روشن‌سازی(clarification) كافی، به مسئله برگردند و آن را حل كنند. این روش در آثار افلاطون و ارسطو فراوان یافت می‌شود. تحلیل‌های دقیق و موشكافانه ابن‌سینا در كتاب برهان و كتاب‌الحدود پیشتاز پژوهش‌های زبانی فلاسفه تحلیل زبانی است. به همین دلیل است كه فلاسفه تحلیلی جدید اقبال زیادی به ابن‌سینا و پیروانش مثل توماس آكویناس نشان می‌دهند و جنبش توماس‌گرایی تحلیلی را بنا نهاده‌اند. دكتر ضیا موحد در كتاب تاملاتی در منطق ابن‌سینا و سهروردی، ابن‌سینا را در كشف فرمول‌های بوریدان و باركن مقدم می‌داند و معتقد است قبل از سول كریپكی، ابن‌سینا نظریه او را در باب دلالت‌شناسی اسم‌های خاص ابداع كرده است(چون ابن‌سینا هم معتقد است كه اسامی خاص حد(تعریف) ندارند). همچنین تیموتی ویلیامسون در كتاب فلسفه‌ورزی(doing philosophy) ابن‌سینا را در كنار كارناپ، كریپكی، باركان ماركوس از پیشگامان منطق موجهات محمولی(Quantified Modal Logic) دانسته است. در كتاب «منطق موجهات به عنوان مابعدالطبیعه»(modal logic as metaphysics) در همین باره عنوانی مجزا به ابن‌سینا اختصاص داده است و می‌گوید نظریه باركان ماركوس 9 قرن پیش

........ توسط فیلسوف ایرانی، ابن‌سینا بیان شده است. آنگاه به عنوان شاهد، عبارتی از فن سوم منطق شفا را نقل می‌كند «و اما قولنا "بعض الناس یمكن ان لا یكون كاتبا"، فانه قد یساوی من جهت قولنا "یمكن ان لا یكون بعض الناس كاتبا" و قد یخالفه و ان لازمه...». نكته پایانی اینكه كسی كه موشكافی‌های خواجه نصیر در اساس‌الاقتباس را دیده باشد كه تقسیم‌بندی قضایا به هلیه بسیطه و هلیه مركبه فقط یك رقم از آن‌هاست، خواهد دید كه این قضایا در اروپا و نزد كسانی چون كانت و راسل و فرگه چگونه موضوعیت یافته‌اند و تاریخ فلسفه تحلیلی را به قرن بیستم محدود نخواهد كرد. حسن ختام این یادداشت نام بردن از كتابی است كه نوآوری بدیع و زیبایی برای شكوفایی دوباره و تازه فلسفه اسلامی در جهان امروز و در چارچوب فلسفه تحلیلی است. كتاب «فلسفه اسلامی تحلیلی»(Analytic Islamic Philosophy) نوشته آنتونی رابرت بوث(Anthony Robert Booth) است كه با رویكرد تحلیلی و منطقی فلاسفه اسلامی را تفسیر كرده و مدعی است رویكرد تطبیقی ندارد و عملا در این كتاب فلسفه‌روزی تحلیلی اسلامی را از سر گرفته است. آنتونی كنی هم در جلد دوم تاریخ فلسفه غرب كه به ترجمه این حقیر در دست چاپ است ابن‌سینا را بزرگ‌ترین مابعدالطبیعه‌پرداز هزاره اول میلادی می‌داند و حسرت می‌خورد كه چرا عربی بلد نیست تا بتواند آثار ابن سینا را به زبان اصلی بخواند. بالاتر از آن در پیامی كه برای قرائت در جشن رونمایی از ترجمه تاریخ فلسفه غرب فرستاد، اظهار داشت: «ابن سینا در طول قرون وسطی و بعد از آن بی تردید تاثیرگذارترین فیلسوف بعد از افلاطون و ارسطو بوده است و امیدوارم فلسفه ایران در عصر حاضر به همان شکوفاییاش در عصر ابن سینا برسد.»

ساختارشناسی پروپوزال(قسمت سوم) 5- اهداف تحقيق : در اجراي پژوهش هاي علمي پس از بيان مساله تحقيق ، پژوهشگر قصد خود را به صورت عملياتي كه از طريق مشاهده هاي عيني قابل دستيابي است بيان مي كند . در برخي از پژوهشها محقق به جاي طرح سئوال هاي پژوهشي يا فرضيه ، فقط به بيان هدف مي پردازد. براي مثال ، هدف يك تحقيق را مي توان به صورت زير بيان نمود :‌مشخص كردن سير تحول آموزش فني – حرفه اي در ايران . براي بيان هدف بايد از يك فعل كنشي استفاده كرد . در مثال فوق «مشخص كردن » به عنوان فعل كنشي به كار رفته است . اما هدف بالا بايد در اهداف جزيي متبلور شود به طور مثال مي توان با توجه به ابعاد مساله، اهداف جزيي ذيل را در نظر گرفت : 1- چگونگي پديد آمدن آموزش و پرورش در ايران . 2- رابطه آموزش فني – حرفه اي با ساير آموزش هاي رسمي كشور . 6- سئوالات تحقيق: مساله ي تحقيق مي تواند در مطالعات كيفي و كمي بصورت سئوال بيان شود و غالباً شكل سئوالي بيان مساله ارجح است چرا كه ساده و گويا است و پژوهشگر را به سمت پاسخح دادن به اين سئوالات سوق مي دهد . سئوالات تحقيق را مي توان به سه دسته تقسيم كرد : الف – توصيفي ب- رابطه اي ج- تفاوتي الف – سئوالات توصيفي : در اين سئوالات از كلمات پرسشي « چه مي باشد؟» ، « چيست ؟» ، «چگونه است ؟» و ... استفاده مي شود . براي مثال ، در مساله ، پيشرفت تحصيلي دانش آموزان سوم راهنمايي مناطق تابعه شهرستانهاي استان تهران شركت كنندگان در آزمون پيشرفت تحصيلي ، مي توان نوشت : سطح پيشرفت تحصيلي دانش آموزان سوم راهنمايي مناطق تابعه شهرستانهاي استان تهران شركت كنندگان در آزمون پيشرفت تحصيلي چگونه است ؟ ب- سئوالات رابطه اي :در اين دسته سئوالات ، چگونگي رابطه ي دو يا چند متغيير مورد نظر قرار مي گيرد . براي مثال ، چه رابطه اي بين مفهوم خود و پيشرفت تحصيلي وجود دارد ؟ ج- سئوالات تفاوتي : اين سئوال ها با تفاوت سطوح متغييرها سروكار دارد و معمولاً به شكل زير بيان مي شود : آيا بين پيشرفت تحصيلي دختران و پسران پايه سوم راهنمايي تفاوتي وجود دارد ؟

*در حال پذیرش مقاله

*ساختار شناسی پروپوزال(قسمت چهارم) 7- فرضيات تحقيق : فرضيات تحقيق حدس و گمان هاي خردمندانه اي است كه پژوهشگر در مورد روابط دو يا چند متغيير تحقيق خود دارد . فرضيات تحقيق بايد بصورت خبري بيان شود و نشان دهنده نتايج مورد انتظار از تحقيق باشد، بطور مثال :«بين مفهوم خود و پيشرفت تحصيلي رابطه مثبتي وجود دارد» يك فرضيه هيچگاه اثبات يا ابطال نمي شود ، بلكه براساس داده هاي بدست آمده فقط تاييد يا رد مي شود . فرضيه ها بطور منطقي حدس ، گمان واحتمالي هستند و شواهد تجربي پژوهشگر را قادر مي سازد تا به نتيجه برسد كه بيان آن از نظر احتمالي صحيح است و بطور منطقي مي توان آنرا قبول كرد . هرچند در بالا گفته شد كه فرضيات براساس حدس و گمان و احتمال پژوهشگر بيان مي گردند اما لازم به توضيح است كه اين حدس و گمان بايد بر اساس مفاهيم و يا نظريه هاي مرتبط با مساله و مشاهده هاي تجربي ناشي از تحقيقات قبلي باشد . 8- پيشينه تحقيق: بطور كلي مي توان گفت پيشينه تحقيق نقد و بررسي دانش و اطلاعات موجود درباره موضوع تحقيق مورد نظر است . اگر اين نقد و بررسي درست انجام شود به بيان مساله كمك شاياني خواهد نمود. در اينجا از اهداف نوشتن پيشينه تحقيق مي توان به 4 مورد ذيل اشاره نمود: الف – تعريف و تحديد مساله : پژوهشگر مي تواند با مطالعه تحقيق هاي پيشين با گستره موضوع مورد مطالعه آشنا شود و با توجه به مفهومي كه در اين باره يافته است موضوع هاي فرعي آنرا مشخص كرده و مساله تحقيق را محدودتر كند. ب- قرار دادن يافته هاي تحقيق در چارچوب تحقيقات قبلي : يعني پژوهشگر بيان مي كند كه تحقيقات قبلي چه سهمي در روشن شدن مساله مورد بررسي داشته اند و تحقيق خود چه نقشي در گسترش دانش درباره مساله مورد مطاله و بررسي خواهد داشت . ج- اجتناب از دوباره كاري : پيشينه تحقيق مي تواند به پژوهشگر كمك كند تا از تكرارهاي ناخواسته خودداري نمايد و اگر تحقيق مشابهي انجام شده شايد پژوهشگر بخواهد عمداً تحقيق را براي اطمينان از نتايج آن تكرار كند. د- انتخاب روش ها و ابزار اندازه گيري دقيق تر: با بررسي پيشينه تحقيق مي توان از ابزار اندازه گيري ، روش نمونه گيري و امثال آن آگاه شد و به نقاط قوت و ضعف آن پي برد و براي تحقيق موجود طرح تحقيق مناسبي را در نظر بگيرد. براي پيشينه تحقيق مي توان از منابعي مانند: مطالعات ، نوشته هاي يك نظريه پرداز و محقق ، گزارش يك نظريه يا ناظر ، مطالعات تجربي منتشر شده در مجلات(علمي و فصلنامه ها)، نمايه ها و چكيده ها ، گزارش هاي تحقيق و پايان نامه ها ، كتابها ، مقالات منتشرشده استفاده نمود.