🔺 توقف برجام در ایستگاه اوکراین؟!
✍️ #صابر_گل_عنبری
🔺بحران اوکراین بالا گرفته است و آمریکا به گونهای سخن میگوید و موضع میگیرد انگار که جنگ حتمی است؛ به نحوی که حتی خود اوکراینیها نسبت به وقوع جنگ تردید دارند و از اطمینان آمریکا نسبت به رخ دادن آن متعجب هستند. به هر حال، هنوز دلیل این "اطمینان خاطر آمریکا" روشن نیست؛ این که آیا معطوف به اطلاعات امنیتی دقیق است یا اهداف دیگری از آن دنبال میشود.
🔺از اینها که بگذریم، در بحبوحه بالا گرفتن تنش میان غرب و روسیه، مسکو اخیرا در پروندههای خاورمیانه کدها و سیگنالهای "عجیبی" را مخابره میکند که قابل تامل هستند.
🔺این رفتارهای روسیه در دو پرونده مشهود است؛ نخست در مساله اسرائیل و دیگر در مساله برجام.
🔺در رابطه با اسرائیل، روسیه اخیرا در مرز جولان اشغالی و اسرائیل در اقدامی قابل توجه جنگندههای خود را مشترکا با سوریه به پرواز درآورده است که برای خود اسرائیلیها نیز مشکوک و پرسشبرانگیز بود و به نوعی حمل بر احتمال تغییر رویکرد روسیه در سوریه در قبال حملات اسرائیل شد.
🔺در کنار آن نیز طی روزهای اخیر کدهای ضد برجامی از روسیه مخابره شد. در حالی که مسکو حتی بیشتر از طرفهای غربی خود را نسبت به رسیدن به توافق در وین مشتاق نشان میداد و حتی با رویکرد دولت جدید در ازسرگیری مذاکرات از صفر مخالفت کرد و بر ضرورت مبنا قرار دادن پیشنویسهای دور ششم تاکید داشت، اما پالسهای اخیر روسیه حکایت از چیز دیگری دارد.
🔺چند روز قبل لاوروف در دیدار همتای انگلیسی خود اظهار داشت که تا احیای برجام راه درازی است. اگر قرار بر رسیدن به توافق برای احیای برجام ظرف چند هفته بود که کاربرد "راه طولانی" معنا و مفهومی ندارد و از این رو به احتمال زیاد منظور روسیه فراتر از این بازه زمانی است. در کنار آن نیز وزارت خارجه روسیه دیروز پنجشنبه بیانیهای قابل تامل و "مهم" صادر و در آن تاکید کرد که مسکو خود را ملزم به هیچ گونه ممنوعیتی در زمینه با همکاریهای نظامی-فنی با ایران نمیداند. این بیانیه میافزاید که روسیه و ایران به دنبال مکانیسمی مشترک برای محافظت از مبادلات تجاری و مالی خود در قبال خطرات تحریمهای غرب هستند.
🔺فارغ از محتوای بیانیه، پرسش اساسی درباره صدور آن در این بازه زمانی حساس است. این که چنین گزارههای مهمی که تهران چند سال است به دنبال تحقق آن در روابط با مسکو است، چرا کرملین در این بازه زمانی پرتنش با غرب و در بحبوبه مذاکرات وین مطرح میکند و نه در جریان سفر اخیر رئیس جمهور ایران که یقینا تهران به دنبال صدور چنین مواضعی جهت تاکید بر اهمیت سفر بود.
🔺به نظر میرسد که مجموع رفتارهای خاورمیانهای اخیر روسیه با پرونده اوکراین ارتباط سیستماتیک باشد. در واقع روسیه، با پرواز جنگندههای خود در مرز جولان و همچنین تاکید بر عدم پایبندی به هر گونه تحریم فنی و نظامی علیه ایران با برگه «امنیت» اسرائیل باز میکند؛ به این معنا که از یک سو، این گونه به اسرائیل فشار میآورد که لابی خود در غرب را برای کاهش فشار به مسکو در مساله اوکراین به تکاپو بیندازد و از سوی دیگر، با توجه به حساسیت غرب نسبت به امنیت اسرائیل در خاورمیانه به نوعی این پیام را به غرب و آمریکا مخابره میکند که اگر در مساله اوکراین آن گونه که تهدید میکنند روسیه را اذیت کنند، او نیز میتواند در سوریه با ممانعت از حملات اسرائیل در آینده و در خاورمیانه با فروش تسلیحات به ایران به نوعی برای آنها و تلآویو دردسر ایجاد میکند. البته با توجه به جایگاه امنیت اسرائیل در دکترین خاورمیانهای روسیه به این رفتار صرفا میتوان یک نوع پیام هشدارگونه نگریست نه تغییر رویکرد.
🔺اما درباره کدهای برجامی نهفته در پیامهای اخیر روسیه نیز میتوان گفت که تاکید بر "راه دراز" احیای برجام در حقیقت حامل پیامی منفی به غرب است، به این معنا که مسکو میتواند مسیر احیای برجام را طولانی کند و آنگونه که میخواهند مذاکرات در فوریه به سرانجام برسد، نخواهد بود. در واقع مفهوم موافق این گزاره هم این است که مشکلی با شکست مذاکرات ندارد و اتفاقا میتواند با این شکست و به تبع آن رسیدن ایران به نقطه گریز هستهای، غرب را با چالشها و تبعات ناشی از آن در خاورمیانه درگیر کند. در عین حال نیز تاکید بر پیگیری کانالی برای مبادلات مالی و تجاری با ایران برای مقابله با تحریمها، میتواند با هدف تاثیرگذاری بر موضع تهران در جهت خودداری از دادن امتیازاتی برای رسیدن به توافق از طریق دادن تزریق این "اطمینان خاطر" باشد.
به هر حال، لب رفتار و مواضع خاورمیانهای اخیر مسکو رساندن این پیام به غرب است که اگر در مساله اوکراین از حد مشخصی فراتر روند با برگههای خاورمیانهای خود برای آنها در این منطقه چالشآفرینی کرد.
#سفیر_روشنگری
@safir_roshangari🇮🇷
🔴اروپا و ایران؛ چرایی تشدید تقابل؟
👤 #صابر_گل_عنبری
🔹تقابل اروپا و ایران رو به فزونی و وارد فازی کمسابقه شده است. تحریمهای اخیر اروپا از هواپیمایی تا کشتیرانی و همچنین تلاش برای تصویب قطعنامهای در شورای حکام و اقدامات دیگر نشان از عزم اروپا برای بالا بردن سطح این تقابل به شکل جدی است.
🔸طرح پیشنویس قطعنامه در شورای حکام علیه برنامه هستهای ایران منعکسکننده همین عزم و اراده اروپاییهاست. چنین قطعنامهای در صورت تصویب سفر گروسی به ایران را کان لم یکن و روند فعالسازی اسنپ بک را تسریع خواهد کرد.
✅به نظر میرسد که تهران با این سفر و بالا بردن سطح دیدارها با گروسی تلاش داشت که مانع تصویب این قطعنامه شود و تنش را کنترل کند. از این رو، هم گویا موافقت نهایی با تفاهماتی که با مدیر کل آژانس در سفرش مطرح شد، به سرنوشت نشست فردای شورای حکام منوط شده و قبل از آن چیزی رسانهای نشد.
🔹اما پرسش کانونی درباره علت یا علل این دور تند اروپا علیه ایران است. عوامل زیادی مطرح میشود که مهمترین آنها دریافت اروپاییها از نقش ایران در جنگ اوکراین به عنوان جنگی حیاتی برای امنیت و آینده این قاره است.
🔸واقعیت این است که همه این عوامل تاثیرگذار و مهم است؛ اما به نظر نگارنده نباید این رفتار اروپا صرفا در تصویری اروپایی ایرانی در قاب روابط و تنشهای دوجانبه دیده شود.
✅این رویکرد اروپا را میتوان تصمیمی غربی و نه صرفا اروپایی برای افزایش تقابل دیرینه غرب و جمهوری اسلامی ایران دانست.
🔹به نظر میرسد که مجموعه غرب در یک سال اخیر به دلایل مختلف از انباشت تنش تاریخی گرفته تا جنگ اوکراین، جنگهای اخیر اسرائیل و تنشها در منطقه و غیره به این برآورد و جمعبندی رسیده است که باید دستکم در تاکتیکهای خود علیه تهران بازنگری کند و سیاست جدیدی را در پیش بگیرد و در این راستا هم میخواهند از همه ظرفیتهای موجود برای «فشار حداکثری» از جمله ظرفیت پرونده هستهای استفاده کنند.
🔸در یک کلام میتوان گفت که رویکرد جدید اروپا خروجی تصمیم هماهنگ «غرب سنتی» (با شمول آمریکای بایدن و اروپا با همکاری اسرائیل) است و بعید نیست در آینده هم اروپا چنان تند شود که چه بسا خود ترامپ نیز انگشت به دهان بماند و تعجب کند.
💢اما بازگشت ترامپ نیز میتواند به تلاقی رویکرد جدید «غرب سنتی» و «غرب ترامپی» علیه ایران کمک کند.
#سفیر_روشنگری
@safir_roshangari🇮🇷
🔴اسد و تضاد منافع متحدانش!
👤 #صابر_گل_عنبری
🔹یکی از عوامل مهم سرنگونی نظام بشار اسد تضاد منافعی بود که میان ایران و روسیه پس از «تثبیت موقت» نظام او به عنوان هدف و منفعت مشترک در جریان بحران فراگیر داخلی در این کشور ایجاد شد.
پس از حفظ نظام سوریه، منافع دو متحد او هیچ همپوشانی نداشت و تضاد منافع رفته رفته ابعاد مختلفی به خود گرفت.
🔸در حالی که ایران و متحدانش، سوریه را کانون و محور نفوذ سختافزاری و رکن رکین جبهه خود در شامات و به ویژه در تقابل با اسرائیل و کریدور تسلیح مستمر حزبالله میدیدند، روسیه هیچ نوع همدلی با این راهبرد ایران نداشت و هر چند قولا بر زبان نمیآورد، اما عملا مخالف آن بود و سوریهای میخواست که منافعش در شرق مدیترانه و خاورمیانه را با پاسداشت روابط راهبردیاش با اسرائیل حفظ کند.
✅بنابراین در کنار نگرانی از بسط نفوذ رقیب ایرانی در سوریه، تبدیل شدن این کشور به جبههای علیه اسرائیل را به نفع منافع خود نمیدانست و معتقد بود که پیشبرد منافعش در سوریه و منطقه با درافتادن با اسرائیل امکانپذیر نیست که قبلا خود را متعهد به تضمین امنیتش اعلام کرده بود. لاوروف در سال ۲۰۲۳ در پیامی به مناسبت سالگرد روابط روسیه و اسرائیل نوشت: «راهحلهای جامع مشکلات منطقه لزوما باید منافع امنیتی اسرائیل را در نظر بگیرد. این یک اصل است.»
🔹در این میان نیز اسد میان دو متحد خود و منافع ناهمگونشان گرفتار شده بود؛ ایران بر او فشار میآورد و سوریه را کاملا در جبههاش میخواست و طرح ارتباط ریلی شلمچه - بصره - لاذقیه (و بیروت) را دنبال و تشکیل جبههای علیه اسرائیل در جنوب سوریه مانند جنوب لبنان را پیگیری میکرد. در آن سو نیز روسیه فشار میآورد که مانع آن شود و مدام اسد را برحذر میداشت و آسمان سوریه را در اختیار اسرائیل گذاشت و در ده سال گذشته نیروهای ایران و متحدان آن مدام هدف حملات هوایی اسرائیل قرار گرفتند؛ بدون این که یک بار سیستمهای پدافندی پیشرفته روسیه و لو اشتباهی با این حملات مقابله کنند.
🔸خود اسد و ارتش سوریه نیز با وجود تعدی مستمر اسرائیل به خاک این کشور در این ده سال، چه از سر بیرغبتی چه توصیه روسیه، یک بار هم همین موشکها و جنگندههای خود را که اخیرا اسرائیل نابود کرد، علیه آن به کار نگرفت و واکنشی نشان نداد.
✅البته این رفتار اسد منعکسکننده این واقعیت هم بود که به مقاومت حسب تعریف و مفهوم ایران و حزبالله باوری نداشت که اگر داشت در این چند دهه در واکنش به ادامه اشغال جولان «رویکردی مقاومتی» را کلید میزد.
🔹اسد در دو سال اخیر به روسیه متمایل و از غایبان جنگ غزه شد؛ جنگی که «محور مقاومت» درگیر آن شد و یمن برای اولین بار به اسرائیل حمله کرد، اما سوریه اسد که از آن به عنوان ستون محور یاد میشد، ساکت بود و عربستان و اردن شدیدتر از او موضع میگرفتند.
🔸اما این سکوت و فاصله گرفتن تدریجی اسد از ایران کاملا غرض آمریکا و اسرائیل را برآورد نمیکرد و آنها خواستار قطع ارتباط با ایران و متحدانش بودند؛ امری که عملی کردنش برای اسد به این راحتی نبود.
✅ فشارها در دو ماه اخیر وارد فاز تهدید جانی خود اسد شد و وزیر امور راهبردی اسرائیل حدود یک ماه قبل به مسکو رفت و پیام شدیداللحن نتانیاهو را تحویل پوتین داد. مدتی بعد هم کرملین بشار اسد را فراخواند. از این که در دیدار او و پوتین چه گذشته است، اطلاعاتی در دست نیست، اما شروع شدن حمله مخالفان دو روز بعد از این سفر واجد دلالتی خاص در این رابطه است.
🔹 به نظر میرسد که سیاست بینالملل به این جمعبندی رسیده بود که دور کردن سریع ایران از سوریه در این شرایط مستلزم حذف اسد است و این سرنگونی را واجد دلالتها و پیامدهای بیشتری در تضعیف محور ایران و ایجاد هراس منطقهای نسبت به همکاری با ایران از جمله در عراق میدانست.
🔸 مخالفان که از ماهها قبل خود را برای یک حمله گسترده آماده کرده بودند، با دریافت چراغ سبز از ترکیه، این فرصت تاریخی را مغتنم شمرده و عملیات برقآسای خود در ۲۷ نوامبر را شروع و نیروهای روسیه هم همزمان با آن، عقبنشینی را آغاز کردند.
✅ارتش سوریه به سرعت از هم پاشید و جدا از این که در نتیجه بحران اقتصادی توانی برای جنگ نداشت و یا برخی فرماندهانش تبانی کردند، اما منابعی هم میگویند که برخی افسران در خطوط دفاعی تماسهایی مبنی بر عدم رویارویی و عقبنشینی دریافت کردهاند.
🔴بحران انرژی و مدیریت ستونی!
👤 #صابر_گل_عنبری
🔹ناترازی انرژی در ایران و خاموشی زمستانی در کشوری برخوردار از چهارمین ذخایر نفت و دومین ذخایر گاز در جهان در خارج از کشور نیز خیلیها را مات و مبهوت کرده است.
🔸دلایل زیادی برای این ناترازی و کمبود سوخت در کشوری سوختخیز مطرح میکنند؛ از فرسوده بودن میادین تولید نفت و گاز و نبود منابع کافی برای سرمایهگذاری و توسعه آنها تا سوء مدیریت و افزایش مصرف سوخت و «توجیهناپذیری» گستردگی شبکه توزیع گاز از لحاظ اقتصادی وغیره.
✅همه اینها درست! اما فارغ از نقش کانونی تحریمها، این کمبودها و خاموشیها در وهله اول محصول مدل مدیریت «از این ستون به آن ستون» است که شاخصه آن نبود چشماندازی منطقی و اصولی به عنوان لازمه مدیریت آیندهنگر است.
🔹اگر چنین مدیریتی وجود داشت که از چند دهه قبل به ویژه زمانی که خزانه هم به اندازه کافی پر بود، متناسب با رشد جمعیت و مصرف و نظر به چالشهای احتمالی این روزها، بحران ناترازی امروز را پیشبینی و با نیازسنجی نظاممند در حوزههای زیرساختی و بنیادین برای آن چارهاندیشی و برنامهریزی میکرد. اما این اتفاق نیفتاده است.
🔸ای کاش دستاندرکاران از قبل اندکی وقت میگذاشتند و نگاهی به دور و بر ایران میانداختند که شاید غیرت و حمیت آنها را بر میداشت و طرحی نو میانداختند. در حالی که ایران با این همه منابع دچار بحران انرژی است و هنوز در تولید انرژی ناپاک و تجدیدناپذیر مشکل دارد که همسایگان جنوب در چارچوب چشماندازهای کلان تعریف شده به سرعت در حال حرکت به سمت انرژی پاک و سبز هستند.
✅به عنوان مثال، عربستان در چارچوب اقتصاد چرخشی بدون کربن در راستای چشمانداز 2030، قرار است تا این سال 266 میلیارد دلار برای تولید انرژی پاک و سبز سرمایهگذاری کند؛ به نحوی که تا سال 2030 سالیانه 20 گیگاوات (20 هزار مگاوات) و در مجموع 130 گیگاوات (130 هزار مگاوات) انرژی تجدیدپذیر تولید کند؛ یعنی حدود دو برابر تولید برق ایران.
🔹البته از 2012 هم با برنامه «بازده انرژی» (SEEP) از هدر رفت روزانه 492 هزار بشکه نفت جلوگیری کرده و آن را به صادرات خود افزوده است.
🔸هم اکنون هم تولید برق آن با ده میلیون مشترک (یعنی یک سوم مشترکین ایران 39 میلیون مشترک) 422.9 تراوات ساعت برق تولید میکند که 55 تراوات بیشتر از برق تولیدی ایران است.
✅همين تابستان گذشته هم وزیر انرژی عربستان از بزرگترین پیمایش سرزمینی جهان در کشورش در چارچوب برنامه ملی انرژی تجدیدپذیر برای شناسایی بهترین نقاط برای اجرای ابرپروژههای تولید این انرژی خبر داد که 850 هزار کیلومتر مربع را شامل میشود؛ یعنی معادل مساحت کل انگلیس و فرانسه با هم و یا آلمان و اسپانیا.
💢ایران هم اگر میخواهد بیش از این از قافله عقب نماند و قبل از انفجار بحرانها باید چارهای ریشهای بیندیشد.
#سفیر_روشنگری
@safir_roshangari🇮🇷
🔴اسرائیل و چالش یمن!
👤 #صابر_گل_عنبری
🔹بعد از آتشبس «یک طرفه» در لبنان و توقف حملات از عراق، یمن تنها طرف منطقهای از بلوک معروف به «محور مقاومت» است که همچنان به حملات خود به اسرائیل ادامه میدهد. البته این حملات موشکی هم تلفات خاصی ندارد؛ اما اخیرا در نیمههای شب انجام میشود که اسرائیلیها در خواب هستند و با صدای ممتد آژیر خطر یکباره میلیونها نفر در مرکز اسرائیل از خواب بیدار شده و به پناهگاهها میروند و بعضا هم برای چند ساعتی فرودگاه بن گوریون تنها فرودگاه بینالمللی اسرائیل تعطیل میشود.
🔸اما همین بیدار باش نیمه شبی و گسیل شدن به پناهگاهها با شلیک یکی دو موشک فشار روانی سنگینی بر اسرائیلیها وارد کرده و بر حرفهای نتانیاهو درباره منطقه سایه افکنده است.
✅ناگفته هم نماند که حملات موشکی «انصارالله» با موشکهای هایپرسونیک نوعی سنجهسنجی و تمرین ایران هم برای مواجهه احتمالی نظامی با اسرائیل نیز هست؛ به ویژه که حملات اخیر شاهد کاربرد انواعی از این موشکها با کلاهکهای جنگی سبک و سنگین است که هر کدام در سرعت و دقت آنها اثرگذار است.
🔹در واکنش به این حملات اسرائیل تا به حال چندین بار حمله سنگین هوایی به یمن در فاصله 2000 کیلومتری انجام داده است و قبل از آن هم آمریکا و انگلیس حملات مشابهی انجام دادهاند. البته حمله اخیر اسرائیل گستردهتر و تاسیسات حیاتی و زیرساختی مثل فرودگاه صنعا را نیز در بر گرفت.
🔸این دست حملات هم واقعا برای یمنی که آه در بساط ندارد، بسیار زیانبار است و خسارتهای اقتصادی جبرانناپذیری را در این شرایط سخت تحمیل میکند. اما با این حال «انصارالله» همچنان بر حملات خود به اسرائیل اصرار دارد و همین هم موجب تعجب و بهت ناظران از جمله خود اسرائیلیها شده است.
✅واقعیت این است که اسرائیل در پرونده یمن با چالشهای جدی روبرو است که در لبنان و جبهههای دیگری در منطقه وجود نداشت؛ چالش نخست این است که اساسا یمن از قبل هم جزو بانک کشورهای اولویتدار برای کار اطلاعاتی و امنیتی اسرائیل نبوده است و به همین علت هم اطلاعات امنیتی کافی از آنجا و نفوذ امنیتی ندارد. از این رو هم تاکنون نتوانسته است دست به ترورهای مشابه لبنان و غیره در یمن بزند.
🔹این اتفاق در آینده بعید نیست اما همین نبود اطلاعات -چه برای این ترورها چه اماکن ساخت و اختفای موشکها و ...- یک معضل برای حملات هوایی موثر و دقیق است و همین هم باعث شده است که اسرائیل به بمباران زیرساختها برای فشار بر صنعا جهت توقف حملات خود روی آورد.
🔸اما چالش دوم دوری مسافت میان اسرائیل و یمن است و همین هم حملات هوایی مستمر و روزانه مانند لبنان را علیه یمن دشوار ساخته است و این حملات پیاپی از این مسافت دور مشکلات خاص خود را دارد.
✅چالش سوم نیز این است که حملات هوایی بدون پیوست زمینی قوی، اساسا نتیجه مطلوب را ندارد؛ به ویژه که صنعا و دیگر مناطق تحت کنترل حوثیها به چنین حملاتی از سال 2015 از جانب عربستان و امارات عادت دارد و مساله دیگر این که میتوان گفت که یمنیها به صورت کلی چه طرفداران حوثیها چه مخالفانشان «اسرائیل ستیزترین» مردمان منطقه هستند و همین هم حوثیها را در ادامه این حملات و تحمل پیامدهای سنگین آن مستظهر به یک جبهه داخلی متحد کرده است. مساله دیگر این است که یمنیها ذاتا در این چنین کشمکشها و درگیریهایی «عناد» (لجات) خاصی دارند و به این سادگی کوتاه نمیآیند.
🔹اما بنا به رسانههای عبری، در نهادهای امنیتی و نظامی اسرائیل در مواجهه با این معضل در کنار حملات هوایی شیوهها و پیشنهادهای متعددی برای توقف حملات حوثیها مطرح شده است؛ از جمله طرح حمله نظامی به نقاطی در ایران تا محاصره دریایی یمن.
💢البته بعید نیست در آینده هم آمریکا به سمت تقویت جدی مخالفان حکومت صنعا با هدف پایان دادن به این حکومت حرکت کند؛ اما چنین طرحی به مداخله دوباره عربستان و همچنین امارات نیاز دارد و بعید است که ریاض -که اکنون بر پیشبرد چشمانداز کلان اقتصادی خود متمرکز است- دوباره خود را درگیر پرونده یمن کند؛ به ویژه که این حملات موشکی مستمر به اسرائیل پژواک نگرانکنندهای هم در عربستان و امارات نسبت به حملات مشابهی در صورت بازگشت به راهکار نظامی دارد.
#سفیر_روشنگری
@safir_roshangari🇮🇷
🔴چرا حماس نابود نشد؟
👤 #صابر_گل_عنبری
🔹گفته شد که علت این که غزه سقوط نکرده این است که حماس به عنوان طرف حاکم بر این منطقه هنوز وجود دارد. اما چرا حماس به عنوان طرف ضعیف جنگ کنونی با وجود کاربست این حجم از خشونت و تخریب نابود نشده است و همچنان بر 65 درصد مساحت غزه بدون حضور فیزیکی ارتش اسرائیل با امکانات ناچیز کنترل دارد و در بقیه مناطق هم با نظامیان اسرائیلی درگیر است؟
🔸۱. جبهه داخلی غزه
مهمترین عامل تداوم حیات حماس تابآوری تاریخی جبهه داخلی غزه است.
✅فهم جامعه غزه ظرافت و دقت خاصی را میطلبد. این جامعه مانند کل فلسطین متکثر است و همه طرفدار حماس نیستند و قبل از جنگ حدود 40 درصد از مردم هوادار احزاب دیگر و یا حتی مستقل از آنها بودند. اما در مجموع شاهد نوعی همراهی جامعه غزه با حماس در این جنگ هستیم که لزوما به معنای تایید خود حماس و یا حتی واقعه هفتم اکتبر نیست!
🔹طیفی مردمی و برخی از جریانهای سیاسی غزه از این تصمیم حمایت نمیکنند؛ اما این هم بدان معنا نیست که حاضر باشند با اسرائیل علیه حماس کار کنند؛ بلکه برعکس در کنار پایگاه اجتماعی سنتی حماس چتر حمایتی مستحکمی را برای این تشکیلات در مقابل اسرائیل خلق کردند که در مخالفت با کوچ اجباری از این منطقه و عدم شورش علیه حماس و غیره با وجود این همه مصیبت و گرفتاری در این یک سال و نیم نمود یافته است.
✅در واقع اگر سیل شورش به راه میافتاد، حماس هرگز قادر به ادامه جنگ نبود. واقعیت این که مردم بیخانمان غزه جنگ را نه فقط علیه یک گروه بلکه علیه انسان فلسطینی و حق خود بر سرزمینشان میدانند و با وجود از دست دادن خیلی چیزها، اما باورمند به آرمان خود، نمیخواهند سرزمینشان را از دست بدهند.
🔹البته کشته شدن رهبران حماس و بسیاری از اعضای خانوادههای آنها در این جنگ و فراگیری تیغ نسلکشی هم در تحملپذیر کردن این فاجعه برای ساکنان غزه تاثیر داشته است.
🔸۲. ساختار حماس
عامل دیگر به ساختار خود حماس باز میگردد که آن را از دیگر احزاب و تشکلهای اسلامگرا در منطقه متمایز ساخته است. ساختار تشکیلاتی حماس متکی به زعامت یک فرد و متمرکز نیست و بلکه سیستمی شورایی با نهادهای متعدد است و رهبری آن بیش از دو دوره چهار ساله نمیتواند رئیس دفتر سیاسیاش شود؛ به همین خاطر وقتی هنیه رییس این دفتر شد که دو رهبر پیشین آن (خالد مشعل و ابومرزوق) حضور داشتند. به همین علت وقتی هنیه و معاونش و سپس سنوار کشته شدند، خلا و خللی عمده در ساختار حماس ایجاد نشد و به کار خود ادامه داد.
✅در واقع همین ساختار تاکنون مانع انشقاق حماس مانند دیگر احزاب فلسطینی شده است؛ در حالی که بیش از بقیه عوامل بالقوه انشقاق را در خود دارد که یکی از آنها چندپارگی جغرافیایی و پراکندگی در سه جغرافیای منفصل غزه، کرانه باختری و خارج از فلسطین است. همین عامل جغرافیایی بزرگترین چالش و تهدید و خود مولد انشقاق است؛ اما ساختار تاکنون آن را هضم کرده است. در همین حال نیز حماس گرایشهای فکری متفاوتی را در خود جای داده است؛ از نوعی سلفیت گرفته تا لیبرال مسلکی.
🔹۳. نظام بسته امنیتی
دیگر نقطه قوت حماس را میتوان نظام بسته امنیتی آن دانست که ابتدا با اصل غافلگیری در حمله هفتم اکتبر و بعدا هم در طول جنگ در حفظ بیش از 100 گروگان، ساختار فرماندهی و کنترل خود، شاکله زیرساختهای تونلی و همچنین حفظ فرماندهان و رهبران ارشدش در غزه امثال برادر سنوار، ابوعبیده و دهها نفر دیگر نمود دارد.
🔸چند روز پیش، شبکه 12 اسرائیل به نقل از شاباک از دشواری نفوذ به حماس در این سالها خبر داد و گفت حتی برخی جاسوسان در غزه با حماس همکاری کرده و تلآویو را فریب میدادند.
✅در واقع حماس در خارج از غزه با ترور هنیه و عاروری بیشتر از داخل در سطح رهبری خود تلفات داده است؛ اما در داخل خود سنوار هم به طور تصادفی کشته شد.
🔹در ماههای اخیر نیز حماس حدود 7 هزار نیروی جدید جذب کرده؛ اما مساله اینجاست که این تعداد نیروی مبتدی آموزش میخواهد و سوال این است که این آموزشها و تدارکات در چنین جنگ ویرانگری چگونه به وسیله سازمان رزم حماس انجام میشود؟
🔸همچنین به گفته منابع اسرائیلی هنوز کارگاههای تولید سلاح حماس فعال است، اما این کارگاهها کجا هستند و چگونه در این محاصره همه جانبه کار میکنند؟ و دهها پرسش دیگر.
💢اینها نشان میدهد که سازمان رزم حماس هم سازمانی پیچیده با زیرساختهای نظامی مستحکمی در زیر زمین به دور از چشم اسرائیل است که با کاربست تاکتیک دفاع خوشه انگوری تاکنون مانع تحقق هدف اصلی جنگ شده و بنبستی راهبردی برای اسرائیل در غزه خلق کرده است.
#سفیر_روشنگری
@safir_roshangari🇮🇷
🔴آتشبس و سکوت نتانیاهو!
👤 #صابر_گل_عنبری
🔹بالاخره در پایان مارتن مذاکرات، نخست وزیر قطر محمد بن عبدالرحمن آلثانی و رئیس جمهور آمریکا جو بایدن آتش بس میان حماس و اسرائیل را اعلام و دو طرف هم بر دایمی بودن آن تاکید کردند. حماس هم طی بیانیهای این آتش بس را تایید کرد و ترامپ نیز اظهارنظر خود را داشت.
🔸صرف نظر از این که بعد از اعلام آتش بس چه اتفاقی میافتد، اما در این میان آنچه جای تامل دارد، سکوت نتانیاهو تا این لحظه است. هر چند ممکن است بیبی طی ساعات یا روزهای آینده در این باره اظهارنظر کند، اما همین سکوت او تا این لحظه خود منعکسکننده تصویری است که با این توافق به زیان او شکل گرفته است.
✅اگرچه غزه در این جنگ بهای تاریخی بسیار سنگینی پرداخت کرد و هدف یک نسلکشی بیسابقه قرار گرفت؛ اما با این آتشبس نیز اسرائیل و نتانیاهو به آوردهای راهبردی در جهت تحقق اهداف خود نرسیدند و وعده و قولش عملی نشد؛ نه ساکنان غزه کوچ کردند، نه شمال و جنوب غزه از هم جدا شدند، نه حماس به زانو درآمد و نه گروگانها بدون توافق آزاد شدند. علت سکوت نتانیاهو دقیقا همین است و اگر غیر از آن بود اولین کسی بود که روبروی دوربین میآمد و با آب و تاب توافق را اعلام میکرد.
🔹اکنون در حالی جنگ غزه به اتمام میرسد که نتانیاهو هم در داخل اسرائیل هم در خارج آن تحت محاکمه است. این توافق را میتوان سرآغازی جدی بر پایان عمر سیاسی نتانیاهو دانست. اگر هم دولت نتانیاهو بتواند تا پایان عمر قانونی خود در نوامبر 2025 دوام بیاورد، اما بسیار بعید است که در سایه صدور حکم جلب بینالمللی علیه او و سیر نزولی محبوبیتش در هفتههای اخیر و احتمالا سرعت گرفتن آن در آینده بتواند بار دیگر بر کرسی نخستوزیری اسرائیل تکیه زند.
🔸توافق به دست آمده اساسا همان طرح بایدن در می گذشته است که نتانیاهو با آن مخالفت کرده بود؛ اما این مخالفت از نگاه جامعه و ناظران اسرائیلی به قیمت کشته شدن چندین گروگان و دهها نظامی اسرائیلی تمام شده است. همین خود دردسر بزرگی برای نتانیاهو طی روزها و هفتههای پیشرو خواهد بود که با آزادی زندانیان فلسطینی به ویژه محکومان به حبس ابد این دردسرها بیشتر هم خواهد شد.
💢اما چه بسا آنچه برای نتانیاهو دردناکتر باشد، متفاوت ظاهر شدن دونالد ترامپ بر خلاف توقعات او است؛ در حالی که بیبی انتظار دیگری از ترامپ داشت و میخواست به او در تحقق اهداف جنگ کمک کند.
#سفیر_روشنگری
@safir_roshangari🇮🇷
🔴نامه ترامپ و تکذیبیه ایران!
👤 #صابر_گل_عنبری
🔹دونالد ترامپ در گفتگو با شبکه فاکس بیزنس گفته است که دیروز پنجشنبه نامهای خطاب به مقام رهبری ایران نوشته است. وی بیان داشت که در این نامه گفته است«امیدوارم که مذاکره کنید؛ چرا که این مساله برای ایران خیلی بهتر خواهد بود». وی در عین حال نیز گفته است: «آنها خواهان دستیابی به این نامه هستند. جایگزین دیگر این است که ما کاری انجام دهیم؛ چرا که نمیشود که ایران سلاح هستهای داشته باشد.».
🔸اما در مقابل دفتر نمایندگی ایران در سازمان ملل اعلام کرد که «تاکنون چنین نامهای دریافت نکردهایم.»
✅اما قید «تاکنون» به معنای این است که اصل وجود نامه تکذیب نشده است. در این میان، یک مقام آمریکایی به شبکه الجزیره گفت که ترامپ این نامه را نوشته است، اما هنوز ارسال نشده است.
🔹رسانهای کردن این نامه قبل از ارسال آن خود واجد معانی و دلالتهای خاصی است و چه بسا این از موارد نادر در تاریخ دیپلماسی در جهان است که عالیترین مقام یک کشور از فحوای نامهای به عالیترین مقام کشور دیگری قبل از ارسال آن خبر میدهد. این هم نشانه دیگری از متفاوت بودن ترامپ است.
🔸اما رسانهای کردن نامه به این شکل در وهله نخست بیانگر این است که تصویر رسانهای به هر دلیل و انگیزهای برای ترامپ در مواجهه با پروندههای مختلف از اهمیت ویژهای برخوردار است. همچنین نشان میدهد که او در پرونده ایران نیز همچون بحران اوکراین عجله دارد و به دنبال رسیدن به نتیجه و توافق مطلوب خود است. در این خصوص آنچه برای ترامپ اهمیت است، رسیدن سریع به نتیجه دلخواه است؛ ولو این که بعد از رد مذاکرات از جانب ایران نامهنگاری کند.
✅حالا باید دید آیا نامه به مقصد میرسد و اگر هم برسد، چه برخوردی با آن میشود، آیا همان برخورد مشابه با پیام ترامپ در سال 1398 که از طریق شینزو آبه نخست وزیر سابق ژاپن فرستاد، انجام خواهد شد؟ پس از آن باید دید محتوای نامه چیست. آیا مثل این چند کلمهای که ترامپ درباره آن در مصاحبه با فاکس بیزنس گفته، تلفیقی از چماق و هویج است؛ یا توافق یا تهدید به حمله؟
در هر صورت به دلایلی چندان محتمل نیست که نامه جدید ترامپ مورد توجه جدی تصمیمسازان در ایران قرار گیرد.
🔹واقعیت این است که اولویت نخست ترامپ مذاکره و توافق است، اما با شروط و خواستههای خودش. اگر غیر از این بود، ترامپ یکسره و بیدرنگ میرفت سراغ پلان بعدی. شخصيت و تفكر او هم اینگونه نیست که بخواهد با سخن گفتن مداوم از مذاکره و توافق برای اقدام دیگری مقدمهسازی دیپلماتیک انجام دهد.
🔸ترامپ برای تحقق این هدف خود همزمان و همراستا با بازگرداندن سیاست فشار حداکثری، تهدیدها به صفر کردن صادرات نفتی ایران، توقف کشتیهای نفتی و احتمالا اقداماتی ایذایی از چند کانال تلاش میکند که این مذاکرات هر چه زودتر کلید بخورد.
در این میان، کانالی که احتمالا ترامپ بیش از همه بر روی آن حساب باز میکند، «فعلا» پوتین و روسیه است.
✅در این خصوص بعید نیست که پوتین در چارچوب بده بستانی با ترامپ به صورت جدی برای شکستن بنبست در پروندههای بینالمللی همچون پرونده هستهای ایران ورود کند. در این باره نیز تاکید دیمتری پسکوف سخنگوی کرملین مبنی بر ضرورت حل مسائل میان آمریکا و ایران با «گفتگو» نیز در سایه مخالفت تهران با آن در این شرایط در این راستا قابل تامل است.
🔹در کل میتوان گفت که وساطت روسیه رفته رفته جدیتر میشود. به دیدار امروز سفیر ایران در روسیه با ریابکوف معاون لاوروف نیز میتوان از این زاویه نگریست.
💢اما وساطت پوتین میان تهران و واشنگتن و پرونده ایران به نوعی با سرنوشت جنگ اوکراین گره خورده است؛ چرا که کرملین نیز که نگران چرخشهای ناگهانی ترامپ است، بعید است که قبل از اطمینان خاطر کامل نسبت به پایان یکجانبه این جنگ به نفع کشورش و نقد کردن مواضع ترامپ تمام توان خود را برای شروع مذاکرات تهران و واشنگتن به کار گیرد.
#سفیر_روشنگری
@safir_roshangari🇮🇷
🔴پیام ترامپ از حمله به یمن!
👤 #صابر_گل_عنبری
🔹امشب جنگندههای آمریکایی به دستور دونالد ترامپ به چند سایت در یمن حمله کرده و به نوشته روزنامه نیویورک تایمز این حملات چند روز ادامه مییابد. ترامپ در این باره به انصار الله یمن نسبت به ادامه حملات به کشتیهای آمریکایی در آبهای منطقه هشدار داده و در عین حال هم خطاب به ایران گفته است که «باید فورا» حمایت خود را از حوثیها قطع کند.
🔸یمن در طول جنگ غزه بارها هدف حملات آمریکاییها بوده است و از این منظر حملات امشب اتفاق جدیدی نیست، اما با این حال به چند دلیل از اهمیت خاصی برخوردار است. نخست است که اولین حملات در دوران دونالد ترامپ است. دوم این که اهداف این عملیات را میتوان فراتر از تلاشی برای توقف حملات حوثیها در دریای سرخ و باب المندب به کشتیهای عازم به اسرائیل دانست. از این رو، حملات امروز آمریکا به یمن را میتوان پیامی به ایران و بخشی از فشار عملی حداکثری با هدف وادار کردن آن به مذاکره و همچنین واکنشی به رد درخواست مذاکره دانست.
✅چنان که نوعی واکنش نیز نسبت به بیتوجهی تهران به نامهای است که ترامپ ارسال کرده است و هنوز محتوای آن روشن نیست؛ اما برخی رسانهها گفتهاند که به نوعی از ایران خواسته شده است که از حمایت متحدان خود در یمن، لبنان و عراق دست بکشد.
🔹در واقع حملات به یمن، آینده آن و واکنش انصار الله سنجه مهمی برای شناخت گامهای بعدی ترامپ در خاورمیانه خواهد بود. این که این عملیات تا کی ادامه خواهد یافت و تا چه اندازه میتواند بر تصمیمات و عملیاتهای انصار الله و همچنین ایران اثرگذار باشد.
🔸بر اساس تجربه یک سال و نیم گذشته، بعید است که حوثیها به حملات خود پایان دهند؛ هر چند ممکن است وقفهای کوتاه در آن روی دهد؛ اما به احتمال زیاد هم یمن و هم ایران توقف این حملات را در این شرایط پالس ضعفی به ترامپ بپندارند که موجب جریتر شدن آن میشود. از این رو، به احتمال زیاد چنین حملاتی همچنان ادامه یابد، اما مدیریت شده و در سطح خاصی و بدون تشدید آنها.
✅در چنین حالتی، در مقابل باید دید ترامپ چکار خواهد کرد و تا کجا پیش میرود. آیا حملات به یمن را تشدید خواهد کرد و فشارهای خود بر ایران را افزایش خواهد داد؟ یا در صورت ادامه عملیاتهای انصار الله در نهایت برای توافق میان حماس و اسرائیل و بازگشایی گذرگاههای نوار غزه فشار خواهد آورد تا از این طریق حملات حوثیها نیز پایان یابد و کار به درگیری گسترده در منطقه کشیده نشود.
🔹اینجاست که نوع واکنش ترامپ برای پیشبینی دورنمای سیاست او در قبال ایران از اهمیت زیادی برخوردار خواهد بود.
💢فعلا تا این لحظه پس از حملات امشب آمریکا به یمن کار مذاکره و گفتگو به صورت غیر مستقیم نیز به دلایلی دستکم برای مدتی دشوارتر از قبل میشود.
#سفیر_روشنگری
@safir_roshangari🇮🇷
🔴جنگ در بن بست!
👤 #صابر_گل_عنبری
🔹یکصد جنگنده اسرائیلی سحرگاه امروز مناطق مختلف باریکه غزه را هدف حملات سنگینی خود قرار دادند که تاکنون بیش از 412 فلسطینی کشته شدهاند که غالبا زن و کودک هستند. در عین حال هم بیش از 500 نفر مجروح شدهاند. این ارقام حتی فراتر از روزهای نخست شروع جنگ در اکتبر 2023 است. تصاویر منتشر شده نشان میدهد که خیمههای آوارگان و مراکز تجمع آنها در مدارس و غیره هدف مستقیم قرار گرفته است.
🔸به گفته وزیر خارجه نروژ آنچه از بامداد امروز در غزه در جریان است، کابوس وحشتناکی است که بعد از 17 روز قطع غذا، دارو و برق و بحران آب رخ میدهد. این شکل محاصره غیر اخلاقی دو میلیون و 300 هزار نفر در چنین باریکهای در تاریخ معاصر جهان بیسابقه است و بیشتر به سبک جنگهای اولیه بشر در تاریخ است که چاههای آب را به روی خصم خود میبستند، مواد غذایی را به آتش میکشیدند و سپس میکشتند.
✅اما فارغ از ابعاد انسانی حملات امروز اسرائیل به غزه، در بعد سیاسی و امنیتی این حملات را میتوان در سه بستر و به عبارتی بنبست دید؛ نخست بن بست در مذاکرات آتش بس میان حماس و اسرائیل. دوم در بستر بحران سیاسی داخلی در اسرائیل و سوم هم در بستری منطقهای در تتمه حملات سنگین آمریکا به یمن، تشدید حملات اسرائیل به سوریه و لبنان و افزایش تهدیدها علیه ایران.
🔹با توافق آتش بس در ژانویه گذشته و توقف جنگ و مبادله گروگانها، رفته رفته پیامدهای آن در اسرائیل به موازات تشدید تبعات حمله هفتم اکتبر و تحقیقات ارتش پدیدار شد. این وضعیت نتانیاهو را در تنگنای دشواری قرار داد که به تبع آن از خیلی از تعهدات بر اساس توافق از جمله اجرای پروتکل انسانی و شروع مذاکرات مرحله دوم آتش بس از روز شانزدهم آتش بس شانه خالی کرد.
🔸بحران داخلی در اسرائیل در روزهای اخیر به وضعیت بیسابقهای در تاریخ آن رسیده و کار به تهدید به افشاگری میان رئیس شاباک و نتانیاهو کشیده شد. بی بی تصمیم به برکناری بار گرفت که ناظر قضایی آن را اقدامی غیر قانونی توصیف کرد. در کنار آن هم مساله خدمت نظامی حریدیها و بحران بودجه همچنان لاینحل مانده و اگر تا 12 روز دیگر تا پایان مارس بودجه تصویب نشود، خود به خود دولت نتانیاهو که با چنگ و دندان آن را حفظ کرده، سقوط میکند و باید انتخابات زودهنگام برگزار شود.
✅در واقع بن بست مذاکرات آتش بس در وهله نخست به همین بن بست داخلی در اسرائیل باز میگردد که علت آن هم بن بستی است که عامل آن نتایج جنگ 16 ماهه در نوار غزه است. در حقیقت اگر جنگ بر اساس آنچه اسرائیل و نتانیاهو برنامه ریزی کرده بودند، پیش میرفت و هفتم اکتبر جبران شده بود، نه نتانیاهو با چنین وضعیت داخلی پیچیدهای مواجه میشد و نه چنین بحران داخلی بیسابقهای شکل میگرفت. در این وضعیت ورود به مرحله دوم آتش بس با حماس حکم خودکشی را برای نتانیاهو داشت و پایان دولت را رقم میزد.
🔹در این شرایط، بیبی بر خلاف متن توافق به جای مذاکره در سایه تداوم آتش بس برای ورود به مرحله دوم و سپس مرحله سوم توافق، به دنبال برون سپاری بحران داخلی رفت و با حمایت دولت ترامپ پیشنهاد تمدید مرحله اول را مطرح کرد، اما حماس نپذیرفت و بر اجرای متن توافق تاکید کرد.
🔸 در روزهای اخیر هم ویتکوف فرستاده ترامپ در راستای پیشنهاد تمدید مرحله نخست آتش بس طرحی را به حماس ارائه کرد که مبتنی بر آزادی نیمی از گروگانهای زنده در غزه بود که این تشکیلات هم در مقابل پیشنهاد آزادی یک گروگان دو تابعیتی اسرائیلی آمریکایی و جنازه چهار اسیر دیگر را به شرط شروع مذاکرات مرحله دوم آتش بس مطرح کرد؛ اما اسرائیل نپذیرفت.
✅در این باره حملات امروز به غزه دو هدف عمده را دنبال میکند؛ نخست تحمیل توافقی بر حماس و دیگری ایجاد فضای امنیتی و جنگی برای به حاشیه بردن بحران داخلی و پیشبرد تصویب بودجه و جلوگیری از فروپاشی دولت. فعلا نتانیاهو منتظر نتایج این حمله در جهت تحقق دستکم یکی از دو هدف پیشگفته است که اگر محقق نشد، به حملات خود به صورت تدریجی تصاعدی در روزهای آینده ادامه دهند و عملا جنگ کاملا از سرگرفته شود.
🔹در نهایت باز بعید است که دور دوم جنگ غزه هم چون دور اول آن بدون توافق و مذاکره متوقف شود؛ اما در صورت بالا گرفتن جنگ احتمالا دوباره حرف و حدیث از کوچاندن مردم غزه تحت فشار جنگ مطرح شود.
💢در کنار آن، پوشیده نیست که حملات امروز به غزه با موافقت ترامپ صورت گرفته است؛ موافقتی که پس از حملات به یمن رساندن منطقه به لبه پرتگاه جنگی منطقهای را دنبال میکند تا فشار حداکثری را بر تهران برای تحقق «صلحی از موضع قدرت» به حد اعلای خود برساند. البته رساندن اوضاع به لبه پرتگاه جنگ لزوما به معنای ورود به آن نیست؛ اما شنهای روان و سوزان منطقه با سرعت در حرکتند و فعلا نقطه توقف آنها روشن نیست.
#سفیر_روشنگری
@safir_roshangari🇮🇷
🔴بهای بازگشت بنگویر!
👤 #صابر_گل_عنبری
🔹قتل عامی که امروز جان صدها کودک و زن و غیر نظامی را در نوار غزه گرفت، بهای بازگشت ایتمار بنگویر چهره بسیار تندرو به کابینه اسرائیل بود که بنا به اعلام رسانههای اسرائیلی امروز به دولت باز خواهد گشت.
🔸با بازگشت بنگویر نتانیاهو میتواند حد نصاب لازم را برای تصویب بودجه در کنست به دست آورد و این گونه کابینهاش را از سقوط نجات میدهد. البته ناظر قضایی اسرائیل با بازگشت بنگویر به کابینه مخالفت کرده است و باید دید به یک معضل و مانع قانونی تبدیل میشود یا خیر.
✅اما با بازگشت رئیس حزب «قدرت یهودی»، میتوان گفت که یکی از دو هدف نتانیاهو از حملات ویرانگر و پرتلفات امروز به غزه تحقق یافته و میماند هدف اجبار حماس به یک توافق بر اساس شروط اسرائیل. تحقق هدف دوم به آسانی هدف نخست نیست و بعید است که حماس با این شروط موافقت کند. خود نتانیاهو هم از آن آگاه است و احتمالا در صورت عبور از بحران بودجه و پایان مارس مذاکرات درباره مرحله دوم آتشبس با جدیت شروع شود. در این مدت هم به احتمال زیاد حملات به غزه با هدف بهبود شرایط توافق به نفع اسرائیل ادامه مییابد.
🔹پس از آن هم اگر بنگویر بخواهد دوباره از دولت خارج شود، برای نتانیاهو مهم نیست. در واقع وی به این شکل شرکایش را هم به بازی میگیرد.
💢اما بهای این بده بستان داخلی و بازی سیاسی خون دهها و صدها کودک بیدفاع و ایجاد قحطی و گرسنگی برای بیش از دو میلیون نفر است که این گونه بیمحابا در بازار سیاست با هدف ماندن در قدرت ریخته میشود.
#سفیر_روشنگری
@safir_roshangari🇮🇷