#حسود، هرگز نیاسود✅ شاید تلخ باشه ولی؛ ما بینِ افرادِ حسود با چهره های صمیمی زندگی می کنیم. @adabkhane✅

#پژوهش ۱۸ 👁هزاران چشم تاریخ @adabkhane کامل فیلم👇👁👇 https://youtu.be/Fu7xkywOy5I👁

#آرایه‌ی_تصدیر آرایه‌ی #تصدیر در اصطلاح بدیع، مشتمل بر دو صنعت «رَدُّ الصَّدر عَلَی العَجُزِ» و «رَدُّ العَجُزِ عَلَی الصَّدر» است. #عجُز در لغت به معنای «آخر» و «پایان» است؛ و #صدر به معنای «آغاز» و «بالا»ی هر چیز است و در اصطلاح عروض، #صدر «آغاز مصراع» و #عجز، «پایان مصراع» می‌باشد. ✅ رَدُّ الصَّدر عَلَی العَجُزِ : آوردن یک واژه در اول بیت (صدر) و تکرار همان واژه در آخر بیت (عجُز) را، آرایه‌ی #تصدیر گویند. به این معنی که بیت با همان واژه‌ای که آغاز می‌شود پایان یابد. چند مثال: آدمی در عالم خاکی نمی­‌آید به دست عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی (حافظ) در بیت بالا واژه‌ی «آدمی» در اول و در آخر بیت، صنعت «رد­ العجز علی­ الصدر» ساخته است.­ قرار از دل من ربود آن نگار بر آن عنبرین طره­‌ی بی­‌ قرار شمار غم او ندانم از آنک برون شد غم او ز­ حد شمار (رشید وطواط) در بیت اول ابیات بالا واژه‌ی «قرار» در (اول و آخر بیت) و هم­چنین در بیت دوم واژه‌ی «شمار» در اول و آخر بیت، صنعت «رد الصدر علی ­العجز» آرایه‌ی #تصدیر است. #نکته: در صنعت «ردّالصدر علی­ العجز» واژه­‌ها می­‌توانند هم­‌معنی یا غیر هم­‌معنی باشند که در صورت غیر هم­‌معنی بودن #جناس_تام نیز هستند. مانند این جمله: «پروانه را در حضور شمع چه حاجت پروانه» که پروانه‌ی اول در معنای خود #پروانه است، پروانه­‌ی دوم به معنی اجازه و رخصت می­‌باشد که #جناس_تام است. شاهدی از خاقانی شروانی: اِخوان که ز راه آیند، آرند ره آوردی این قطعه ره‌آورد است از بهر دل اِخوان در این­جا واژه‌ی «اِخوان» در آغاز و پایان بیت #تصدیر است. گل، آن جهانی‌ اَست نگنجد درین جهان در عالم خیال، چه گنجد خیال گل در بیت بالا از مولوی واژه‌ی «گل» #تصدیر است. ✅ ردّ العَجُز عَلَی­ الصَّدر : «ردّ العجز علی­ الصدر» آن است که آخرین واژه‌ای که در آخر بیتی بیاید آن را عیناً در آغاز بیت بعدی تکرار کنند (تکرار آخر در ابتدا) که گاه ممکن است تمام ابیات یک غزل یا قصیده از این صنعت استفاده شده باشد. مانند نمونه‌ی زیر: قوام دولت و دین روزگار فضل و هنر ز فضل وافر تو یافت زیب و فر و نظام نظام ملت و ملکی عجب نباشد اگر به رونق است درین روزگار کلک و حسام در دو بیت بالا واژه‌ی «نظام» در پایان بیت اول و در آغاز بیت بعد، صنعت «ردّ العجز علی­ الصدر» است.­ کانال آموزش عروض و قافیه و... سید محمدرضا شمس (ساقی) https://eitaa.com/arozghafie

#اغراق ـ #مبالغه و #غلو چیست؟ #اغراق از مصدر غرق؛ به معنای پر کردن کاسه است. در زندگی روزمره نیز هنگامی که یک حادثه یا رخداد را بیش‌ از آنچه که هست نشان می‌دهیم، گفته می‌شود که: اغراق می‌کنیم. باید بدانید که آرایه‌ی اغراق در دسته‌بندی آرایه‌های ادبی، نوعی آرایه‌ی معنوی محسوب می‌شود. این آرایه در بدیع به شکل زیر، توصیف شده است: افراط در مدح یا ذم کسی یا چیزی‌ست که شاعر با فکر و خیال شاعرانه‌ی خود آن را می‌نویسد. اگرچه اغراق بیشتر در اشعار حماسی، به خصوص شاهنامه خودش را نشان می‌دهد اما در اشعار عاشقانه نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. سعدی،‌ حافظ و نظامی این آرایه را در اشعار عاشقانه‌ی خود، بسیار مورد استفاده قرار دادند. عاشق ز سوز درد تو فریاد درنهاد مؤمن ز دست عشق تو زنار برگرفت عشقت بنای عقل به کلی خراب کرد جورت درِ امید، به یکبار برگرفت (سعدی) اقسام بزرگ‌نمایی و اغراق : به‌طور عادی عوام برای اغراق هیچ دسته‌بندی خاصی را در‌ نظر نمی‌گیرند و اغراق، غلو و مبالغه را یکی می‌دانند؛ اما اغلب ادیبان معتقدند که #اغراق به دو صورت شدنی یا نشدنی و منطقی یا غیرمنطقی (این‌که با عقل جور در بیاید یا نیاید) اتفاق می‌افتد و این آرایه را به سه دسته #مبالغه، #غلو و #اغراق تقسیم می‌کند. #مبالغه : فکر و خیال شاعرانه در آرایه‌ی #مبالغه دخیل است اما از نظر زیبایی در کلام یا همان زیبایی‌شناسی شاعرانه، نسبت به اغراق و غلو، #مبالغه کم‌ترین ارزش ادبی را دارد. #مبالغه تعریف افراطی از چیزی است. ویژگی این آرایه این است که هم با عقل جور درمی‌آید و مثال‌هایی برای آن وجود دارد. هرچه ماهی باشد اندر قعر دریا خون شود گر سموم هیبتش بر قعر دریا بگذرد (فرخی یزدی) این بیت به طور واضح #مبالغه دارد؛ زیرا همه‌ی ماهی‌ها تنها به دلیل گذر هیبتی از دریا نمی‌میرند و این بیت بیشتر به تعریفی افراطی از هیبت فرد مورد‌نظر شاعر پرداخته است. #اغراق : اغراق از نظر فکر و خیال شاعرانه در جایگاه دوم قرار می‌گیرد. در این حالت شاعر بحثی را پیش می‌کشد که منطقی است و با عقل جور در‌می‌آید ولی اتفاق افتادن آن در زندگی روزمره غیرممکن است. نمونه‌ی بارز اغراق، نبردهایی است که در شاهنامه نوشته‌ شده: همه دشت پر کشته و خسته بود به خون بزرگان زمین شسته بود #اغراق در این بیت به معنی: خون و خون‌ریزی شدید و مرگ بسیاری از سپاهیان است و زمین با خون بزرگان سپاه شسته شده است. به زیورها بیارایند وقتی خوبرویان را تو سیمین‌تن چنان خوبی که زیورها بیارایی در شدت زیبایی معشوق #اغراق شده است؛ یعنی جواهرات، زیبایی خود را از معشوق گرفته‌اند و در برابر شکوه معشوقه رخ می‌بازند. #غلو : غلو در شعر، به معنای: گزافه‌گویی و زیاده‌روی هنری در توصیفات است. این حالت نسبت به مبالغه و اغراق از نظر زیبایی‌شناسی هنری‌تر، شاعرانه‌تر و شگفت‌‌انگیزتر است؛ زیرا شاعر چیزی را بیان می‌کند که از نظر عقل جور در نمی‌آید و منطقی نیست و همین‌طور هیچ‌گاه در زندگی روزمره رخ نمی‌دهد. این آرایه راهی برای خیال‌پردازی باز می‌کند. از ضعیفی چنان شدم که ز تن در دل من ببینی اسرارم (مسعود سعد سلمان) یعنی در اثر شدت ضعف بدنی، درون فرد هم دیده می‌شود. می‌توان از بیت این‌طور برداشت کرد که از ناتوانی و ضعف جسمی، دیگر نمی‌تواند اسرار خود را پنهان نگه دارد. به دنبال محمل چنان زار گریم که از گریه‌ام ناقه در گل نشیند (طبیب اصفهانی) به دنبال محمل (کجاوه)ی معشوق آنچنان گریه می‌کنم که از اشک فراوان من زمین خیس شود و ناقه (شتر) در گِل بماند. هیچ است آن دهان و نبینم از آن نشان موی است آن میان و ندانم که آن چه موست (حافظ) می‌گوید: دهانش چنان کوچک است و کمرش چنان باریک چون مو که که به چشم نمی‌آید. شد تن من چنان که گر خواهد مگس آسان ز جای برباید (مسعود سعد سلمان) آن قدر لاغر و سبک وزن شده‌ام که مگس می‌تواند مرا از زمین بلند کند. تفاوت آرایه‌ی اغراق با سخن دروغ دو تفاوت بارز میان دروغ و مبالغه وجود دارد؛ ۱- دروغ با تغییر واقعیت، قصد فریب و نیرنگ دارد و اگر درست و حرفه‌ای بیان شود اصولاً قابل تشخیص نیست. در مبالغه فرد قصد فریب‌کاری ندارد و فقط می‌خواهد با استفاده از افراط در پیشامد‌ها، سخن خود را جذاب‌تر کند. به یاد داشته باشید که مبالغه به قصد تزئین سخن به‌کار می‌رود نه فریب‌کاری. 2- سخن دروغ حالت خبری دارد ولی آرایه‌ی اغراق، شعر را تبدیل به سخنی عاطفی می‌کند. این آرایه حاصل از نشان‌دادن عواطف و احساسات شدید شاعر است نه خبررسانی. اغراق، مبالغه و غلو کاملاً جنبه‌ی احساسی دارند و قرار نیست خبری را به فرد بدهند؛ چون حقیقتی پشت آن‌ها پنهان نیست. کانال آموزش عروض و قافیه و... سید محمدرضا شمس (ساقی) https://eitaa.com/arozghafie

#مراعات_نظیر یا #تناسب چیست؟ مراعات نظیر در لغت به معنای رعایت تناسب و در اصطلاح بدیع، آن است که اگر در نظم و نثر واژگانی را که به گونه‌ای با هم مرتبط باشند بیاورند این #تناسب، آرایه‌ی #مراعات_نظیر است، مانند واژگان: #کمان و #تیر در بیت زیر: از آن به خاک نشستم که آن کمان ابرو مرا چو تیر سوی خود کشید و دور انداخت #چند_نمونه : تکیه بر اختر شب‌دزد مکن کاین عیار تاج کاووس ببرد و کمر کیخسرو (حافظ) مراعات نظیر در بیت بالا: «شب‌دزد ـ عیار» و «تاج ـ کمر (کمربند)» ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد چشم نرگس به شقایق نگان خواهد شد (حافظ) مراعات نظیر در بیت بالا: «ارغوان، نرگس، شقایق» من مسلمانم، قبله‌ام یک گل سرخ، جانمازم چشمه، مهرم نور، دشت سجاده‌ی من. (سهراب سپهری) مراعات نظیر در متن بالا: «قبله، جانماز، مُهر» 🔻تناسب‌ها در آرایه‌ی مراعات نظیر : همان‌طور که گفته شد، زمانی می‌‌توانیم بگوییم واژگان با یکدیگر مراعات نظیر دارند که تناسباتی میان آن‌ها رخ داده باشد. تناسب در مراعات نظیر انواع مختلفی دارد که عبارتند از: #تناسب_جنس : «خورشید، ماه، ستاره، کهکشان، سیاره» همگی از اجرام آسمانی هستند. «گل، لاله، یاسمن، شکوفه» همگی از اجزای طبیعت هستند. «لب، چشم، دهان» همگی از اجزای بدن انسان هستند. #تناسب_مشابهت : «چشم و نرگس، قد و سرو، دهن و غنچه» #تناسب_تضمن_و_ملازمت : «خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، وامق و عذرا» 🔻چند نکته قابل توجه درباره‌ی آرایه‌ی مراعات نظیر : 1- واژگانی که #مراعات‌_نظیر می‌سازند، مترادف نیستند. مترادف، واژگان هم‌معنی به حساب می‌آیند در صورتی که ما در مراعات‌ نظیر به دنبال تناسب بین معنای واژگان هستیم نه معنای مشترک. 2- واژگانی که به عنوان تناسب در نظر می‌گیریم باید جزئی از کل باشند. به‌طور مثال: «کبوتر، کلاغ و طوطی» همگی جزئی از دسته‌ی پرندگان هستند. 3- هرچه تناسب میان واژگان پبچیده‌‌تر و معانی واژگان گسترده‌تر باشد، #مراعات‌_نظیر هوشمندانه و زیباتر خواهد بود و خواننده را به فکر و اندیشه‌ی عمیق وا می‌دارد. 🔻روش تشخیص #مراعات_نظیر در شعر یا متن : مراعات نظیر آرایه‌ای معنوی است و برای تشخیص‌ آن باید به معنای واژگان دقت کرد. می‌توانید برای دقت بیشتر مراحل زیر را طی کنید: 1- تمام واژگانی را که در نگاه اول در نظرتان شباهت دارند، جدا کنید. 2- با بررسی تعداد و معنی واژه و با توجه به مکان قرارگیری آن در جمله، معنی مورد نظر شاعر را که با دیگر اجزای بیت سازگاری دارد بیابید. 3- بررسی کنید که آیا این واژگان پس از معنا شدن شعر باز هم با یکدیگر تناسب دارند؟ اگر پاسخ شما مثبت بود، این آرایه را در شعر یا متن یافته‌اید. قطره‌ی آبی که دارد در نظر، گوهر شدن از کنار ابر تا دریا تنزل بایدش (صائب) در بیت بالا، چهار واژه‌ی: «قطره، آب، ابر، دریا» از لحاظ معنایی با یکدیگر #تناسب دارند و آرایه‌ی #مراعات_نظیر را ساخته‌اند. خواهد دل از تو گوشه‌ی چشم ترحمی تا زلف آه، بر لب اظهار بشکند (حزین لاهیجی) در بیت بالا، چهار اندام «دل، چشم، زلف، لب» دارای تناسب و #مراعات_نظیر است. 🔻مراعات نظیر پرکاربردترین آرایه در ادبیات فارسی است و در اشعار سعدی، مولوی، حافظ و فردوسی بسیار یافت می‌شود. کانال آموزش عروض و قافیه و... سید محمدرضا شمس (ساقی) https://eitaa.com/arozghafie

#پژوهش ۲۰ #جام_نارت @adabkhane جامی شگفت انگیز با نام «نارت»در داستانهای پهلوانی آمده كه خاصیت دروغ سنجی داشته و پهلوانان، دلاوری های خويش را در برابرِ آن بازگو می کردند. اگر راست بود، محتوای جام بالا می آمد و نمی ريخت؛ ولـی اگـر دروغ بود، مـايعِ درونِ جام حركت نمی كرد و دروغِگو رسوا می شد.🏺 کامل فیلم 👇 https://youtu.be/76kgpX4XVt8

#شاه_بیت ۱۳۹ خویش را در نظرِ خلق نگه دار عزیز! کز نظرها چو بیفتی، به دهان‌ها افتی اشرف خراسانی @adabkhane @arozghafie