eitaa logo
محمود عیسوی
468 دنبال‌کننده
846 عکس
2هزار ویدیو
142 فایل
دانش آموخته حوزه علمیه اهواز و قم دانشیار دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی زمینه مطالعات: اقتصاد، اقتصاد اسلامی، فلسفه اقتصاد و اقتصاد ایران موضوعات فرهنگی، اعتقادی، سیاسی و اجتماعی مسیر ارتباطی یکی از کانال های قدیمی ایتا @Mahmoud99
مشاهده در ایتا
دانلود
🔴 حکومت اسلامی و حق قیمت‌گذاری کالاها (۱) ♦️یکی از منازعات جدی میان طرفداران اقتصاد اسلامی و اقتصاد لیبرال در کشور، بحث قیمت‌گذاری است. طرفداران اقتصاد سرمایه داری لیبرال و پیروان آن در ایران به شدت مخالف حق قیمت گذاری کالاها و خدمات از سوی دولت هستند. از نظر اقتصاددانان کلاسیک و نئوکلاسیک، اساسا آزادی مطلق قیمتها ستون فقرات این اندیشه اقتصادی را تشکیل می دهد. ♦️جالب آنکه پیروان اقتصاد نئوکلاسیکی در ایران اساسا اعتقادی به اقتصاد اسلامی ندارند اما برای اینکه جامعه مذهبی و متدین ایران را با خود همراه سازند و علما و اندیشمندان دینی را تحت تاثیر اندیشه ناصواب خود قرار دهند، برای اثبات نظر خود، به ادبیات شرعی و دینی و نیز روایتی از وجود نازنین رسول الله (ص) هم متوسل می شوند که در پاسخ به کسانی که از بالا و پایین شدن قیمتها شکوه و شکایت داشتند و از حضرت ایشان درخواست قیمت گذاری بر برخی کالاها را داشتند فرمود که قیمتها دست خداست و من در این امر مداخله نمی کنم. ♦️جالبتر اینکه خود را در مقام فتوا دادن هم قرار می دهند و می‌گویند تسعیر یا تعیین قیمت در هر شرایطی حرام است و اقتضای مالکیت خصوصی این است که هر کس آزاد باشد کالای خود را به هر قیمتی که می‌خواهد، به فروش برساند. ♦️♦️ در پاسخی کوتاه به این مدعا باید به نکات زیر توجه داشت: ۱ - مالکیت خصوصی در اسلام مطلق و بلاشرط نیست. بهره برداری انسان از مایملک خود تنها در چارچوب قوانین و مقررات شرع مقدس اسلام جایز است. زیرا اموال بنابر آیات و روایت فراوانی همه ابتدءاً ملک خداست و در نزد مردم امانت است. از این رو، بکارگیری اموال خارج از اراده تشریعی خداوند مجاز نیست. (این آموزه اقتصاد اسلامی در نقطه مقابل اقتصاد سرمایه داری است). ۲- دیدگاه اندیشمندان مسلمان همچون شهید صدر نیز این است که آزادی اقتصادی در چارچوب شرع مقدس اسلام معنا و مفهوم دارد. در این مورد خوب است که به سخنان رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه ای توجه نمود که در زمینه «آزادی اقتصادی» می‌فرمایند: «اگر فعّالیّت‌هاى اقتصادى را این‌جور معنا کنیم که آن کسانى که قدرت فعّالیّت و مانور اقتصادى دارند اینها آزادنند هرچه خواستند تولید کنند، هر جور خواستند عرضه کنند، هروقت خواستند توزیع کنند، هر جور خواستند بفروشند، هر جور خواستند مصرف کنند، این یقیناً نظر اسلام نیست». ایشان همچنین می‌فرمایند: «در اقتصاد جامعه اسلامى اگرچه مردم در فعّالیّت‌هاى اقتصادى میدان باز و وسیعى دارند و آزادى‌هاى زیادى دارند و هرکسى این حق را دارد که فعّالیّت و تلاش اقتصادى بکند، امّا در کنار این حق و اختیار براى مردم، یک اختیار و حقّى هم براى دولت اسلامى و قدرت حاکم بر جامعه اسلامى قرار داده شده است و آن حقّ کنترل و نظارت و مراقبت است؛ زیرا اگر این حق براى حاکم اسلامى نباشد و مردم بدون نظارت دولت و بدون رعایت سیاست‌هاى دولت تلاش اقتصادى را شروع کنند و انجام بدهند این یقیناً در جامعه به طغیان، به ظلم، به بغى، به فساد منتهى خواهد شد و همان وضعى پیش خواهد آمد که در دنیاى سرمایه‌دارى هست». ۳- میان سنت رسول الله (ص) و سنت امیرالمومنین علی علیه السّلام هیچگونه تعارضی وجود ندارد. رسول خدا (ص) در مقام بیان اصل اولی در باب قیمت گذاری می فرمایند که من دخالت نمی کنم اما امیرالمومنین علی علیه السلام در مقام بیان حکم مواردی که نظام اقتصادی جامعه در معرض اختلال و آسیب جدی است در فرمان خویش به مالک اشتر و در جهت تبیین وظایف حاکم اسلامی در باب آزادی اقتصادی و قیمت گذاری می‌فرمایند: «وَ لْیَکُنِ الْبَیعُ بَیْعاً سَمْحاً بِمَوازینِ عَدْل وَ اَسْعار لا تُجْحِفُ بِالْفَریقَیْنِ مِنَ الْبایِعِ وَ الْمُبْتاعِ فَمَنْ قارَفَ حُکْرَةً بَعْدَ نَهْیِکَ اِیّاهُ فَنَکِّلْ بِه وَ عاقِبْهُ فى غَیْرِ اِسْراف»؛ "باید معاملات با شرایط آسان صورت گیرد؛ با موازین عدل و نرخ‌هایى که نه به فروشنده زیان برساند ( و در حق او اجحاف شود) و نه به خریدار! و هرگاه کسى پس از نهى تو از احتکار، به چنین کارى دست بزند، او را کیفر کن! و در مجازاتش بکوش، ولى زیاده روى نکن". این جمله از فراز بالا که می فرماید: «نرخی که به هیچکدام از فروشنده و خریدار اجحاف نشود (هیچکدام از فروشنده و خریدار نبابد زیان ببیند)» بیان کلیدی مساله قیمت گذاری و نشان دهنده محدوده آزادی اقتصادی عوامل بازار و گویای شرط مداخله دولت در نظام قیمتهاست. عدالت اقتصادی از نگاه امیرالمومنین علیه السلام در زمینه نظام بازار جلوگیری از اجحاف در حق فعالان اقتصادی است و این مساله با آزادی مطلق بازار که مورد علاقه نظام سرمایه داری است و بالاترین امر مقدس در نزد آنهاست، در تعارض جدی است. 🆔 eitaa.com/eisavim
🔴 حکومت اسلامی و حق قیمت‌گذاری کالاها (۲) ♦️خلاصه آنکه در شرایط عادی بازار، کسی حق قیمت گذاری ندارد و قیمت را بازار تعیین میکند؛ اما اگر شرایط عادی بازار به دلایلی همچون احتکار، انحصار، تبانی و ... دچار اختلال گردد و سازکار بازار و دست نامرئی آن ناتوان از انجام وظیفه شود، وظیفه دولت است که در نظام بازار دخالت نماید و به کمک دست نامرئی بیاید و آن را به مسیر سلامت هدایت نماید. اگر عوامل اخلال در بازار (محتکر، انحصارگر و تبانی کننده و ...) از این کار خودداری نمایند و از همکاری امتناع ورزند وظیفه دولت است که آنها را به اعمال قیمت عادلانه (غیراجحافی به فروشندگان و خریداران) وادار نماید و اگر این کار را به اختیار خود انجام ندادند دولت وظیفه دارد راسا و البته با رعایت نظر کارشناسان امین اقدام به قیمت گذاری عادلانه نماید. ♦️مساله محدوده جواز قیمت گذاری کالاها و خدمات یکی از وجوه جدی تمایز میان اقتصاد اسلامی و اقتصاد سرمایه داری لیبرال است. 🆔 eitaa.com/eisavim
🔴 روایاتی در باب حاکمان (۱)     ♦️گناه کسانی که بدون شایستگی پست میگیرند یا پست میدهند (۱) قال الامام الصادق (علیه السلام): مَن تَوَلّي اَمراً مِن اُمُورِ النّاسِ وَ فَتَحَ بابَهُ وَ رَفَعَ سِترَهُ وَ نَظَرَ في اُمُورِ النّاسِ کانَ حَقًّا عَلَي اللهِ اَن يؤمِنَ رَوعَتَهُ يومَ القِيامَةِ وَ يدخِلَهُ الجَنّةَ. کسي که کاري از کارهاي مردم را به عهده بگیرد و او درب محل کار خود را روي مردم باز کند، پرده ها و موانع را کنار بزند و با دقت به فکر اصلاح امور مردم باشد، بر خداوند است که روز قيامت او را در امان قرار دهد و به بهشت برد. بحار الأنوار، ج ۷۵، ص ۳۴۰ . (۲) و يروون عن النبيّ (صلّی الله علیه و آله و سلّم) أنّه قال: من تولّى شيئا من امور المسلمين فولّى رجلا شيئا من أمورهم و هو يعلم مكان رجل هو أعلم منه فقد خان اللّه و رسوله و المؤمنين هر كه‏ متصدى يك كارى از مسلمانان باشد و مردى را بر يكى از كارهایشان بگمارد و بداند در جایش مردى است كه از او عالم تر است، البته كه خيانت كرده بخدا و رسول خدا (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و همه مؤمنان. كنز الفوائد و التعجب، ج‏۲، ص: ۲۸۳.  (۳) النبي (صلّی الله علیه و آله و سلّم): من تقدّم على المسلمين و هو يرى أنّ فيهم من هو افضل منه، فقد خان اللَّه و رسوله و المسلمين. آن كس كه خود را پيشواى مسلمانان قرار دهد، در صورتى كه مى‏داند در ميان آنان كسى برتر از او وجود دارد، به خدا و رسول خدا و به مسلمانان خيانت كرده است. الحياة با ترجمه احمد آرام، ج‏۲، ص: ۵۸۶. (۴) قال رسول الله (صلّی الله علیه و آله و سلّم): مَنِ استَعمَلَ عامِلاً مِنَ المُسلِمينَ وَ هُوَ يعلَمُ اَنَّ فيهِم اَولَي بِذلِکَ مِنهُ وَ اَعلَمُ بِکِتابِ اللهِ وَ سُنَّةِ نَبِيهِ فَقَد خانَ اللهَ وَ رَسولَه وَ جَميعَ المُسلِمينَ. هر که در ميان چند مسلمان يک نفرشان را رئيس قرار دهد و بداند در ميان آن چند نفر کسي بهتر و لايق تر و عالم تر به کتاب خدا و سنت نبيش است، به خدا و رسولش و همه مسلمانان خيانت کرده است. جامع الصغير، ج ۱، ص ۴۵۵.  (۵) رَسُولُ اللَّهِ (صلّی الله علیه و آله و سلّم)‏: أَیُّمَا رَجُلٍ اسْتَعْمَلَ رَجُلاً عَلَی‏ عَشَرَةِ أَنْفُسٍ عَلِمَ أَنَّ فِی الْعَشَرَةِ أَفْضَلُ مِمَّنِ اسْتَعْمَلَ فَقَدْ غَشَّ اللَّهَ وَغَشَّ رَسُولَهُ وَغَشَّ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِینَ. هر كس مردى را بر ده تن رياست دهد و بداند كه ميان آنها كسى هست كه از او برتر است پس با خدا و رسول خدا و جماعت مسلمين تقلب كرده است. نهج الفصاحه پاینده، ابوالقاسم ج۱، ص ۳۶۱. (۶) قال رسول الله (صلّی الله علیه و آله) : اَصلِح وَزيرَکَ فَاِنَّهُ الَّذي يقُودُکَ اِلَي الجَنَّةِ اَوِ النّارِ. وزير خود را صالح گردان، زيرا همانا او کسي است که تو را به بهشت يا جهنم ميبرد. بحار الأنوار، ج ۷۴، ص ۱۶۶. (۷) قال رسول الله (صلّی الله علیه و آله و سلّم): مَن وَلّي شَيئاً مِن اَمرِ اُمَّتي فَلَم ينصَح لَهُم وَ يجتَهِد لَهُم کَنَصيحَتِهِ لِنَفسِهِ کَبَّهُ اللهُ عَلي وَجهِهِ يومَ القِيامَةِ فِي النّارِ. کسي که متولي کاري از کارهاي امت من شود و همان طور که براي خود دل مي سوزاند براي امت من دل نسوزاند و خير خواهانه و با تلاش براي آنان قدم بر ندارد، خداوند در قيامت او را با صورت در آتش مي اندازد. تاريخ بغداد، ج ۸، ص ۴۷۲. 🆔 eitaa.com/eisavim
🔴 روایاتی در باب حاکمان (۲) (۸) قال الامام علي (علیه السلام): يستَدَلَّ عَلَي ادبارِ الدُّوَلِ بِاَربَعٍ: تَضييعِ الاُصولِ وَ التَّمَسُّکِ بِالفُرُوعِ وَ َتقديمِ الاَراذِلِ وَ تَاخيرِ الاَفاضِلِ. چهار چيز باعث شکست دولت ها مي شود: (۱) ضايع کردن اصول (مسائل مهم) (۲) سرگرم شدن به فروع (امور کم اهميت) (۳) به کار گماردن آدم هاي پست (۴) کنار گذاردن انسان هاي فاضل. غرر الحکم، ص ۳۴۲. (۹) قال الامام علي (علیه السلام) : اَمّا لا يکُن حَظُّکَ في وِلايتِکَ ما لا تَستَفيدُهُ وَ لا غَيضاً تَشتَفيهِ وَلکِن اَمانَةُ باطِلٍ وَ اِحياءُ حَقٍّ. امام علي (علیه السلام) (به ابن عباس) فرمود: مبادا هدف تو از فرمانروايي، سودجويي و جمع مال، يا خنک کردن خشمي باشد. بلکه بايد هدف تو از بين بردن باطل و احياء حق باشد. مناقب، ج ۲، ص ۱۰۱. (۱۰) قال الامام علي (علیه السلام) : مَن لَم ينصِفِ المَظلوُمَ مِنَ الظّالِمِ سَلَبَهُ اللهُ قُدرَتَهُ. هر صاحب قدرتي که داد مظلوم را از ظالم نگيرد و به ياري مظلوم نشتابد، خداوند قدرتش را از او مي گيرد. غرر الحکم، ص ۳۴۱. (۱۱) قال الامام علي (علیه السلام): اَدِقُّوا اَقلامَکُم قارِبُوا بَينَ سُطُورِکُم وَ احذِفُوا عنّي فُضُولَکُم وَاقصُدُ المَعاني وَ اِياکُم وَ الاِکثارَ فَاِنَّ اَموالَ المُسلِمينَ لا تَحتَمِلُ الاَضرارَ. نوک قلم ها را تيز کنيد، سطرها را نزديک هم قرار دهيد، مطالب اضافي را حذف کنيد، و از زياده روي در نوشتن بپرهيزيد، زيرا اموال مسلمانان تحمل ضرر و زيان را ندارد. وسائل الشيعه، ج ۱۷، ص ۴۰۴. (۱۲) قال الامام علي (علیه السلام): جُودُ الوُلاةِ بِفيء المُسلِمينَ جَورٌ وَ خَتَرٌ. بذل و بخشش کارگزاران از بيت المال، ظلم و خيانت است. غرر الحکم، ص ۳۴۳. (۱۳) قال الامام علي (علیه السلام): مَنِ اختالَ في وِلايتِهِ اَبانَ عَن حِماقَتِهِ. کسي که به مقام خود مغرور شود پرده از حماقت خود برداشته است. غرر الحکم، ص ۳۴۶. (۱۴) قال الامام علي (علیه السلام) : تَجاوَز مَعَ القُدرَةِ وَ اَحسِن مَعَ الدَّولَةِ تَکمُلُ لَکَ السِّيادَةَ. در موقع اقتدار گذشت کن و زماني که به مقام رسيدي، نيکي کن تا رياست و آقايي تو کامل شود. مستدرک الوسائل، ج ۱۲، ص ۳۴۷. 🆔 eitaa.com/eisavim
5.7M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
🔴 تقدیر از یکی از مواضع منطقی دکتر پزشکیان ♦️پاسخ نقضی پدرانه و متین دکتر پزشکیان به خبرنگار هنجارشکنی که در مصاحبه مطبوعاتی خود تلاش کرد دکتر پزشکیان را به نفع خود مصادره کند. 🆔 eitaa.com/eisavim
فعلا قابلیت بارگیری به دلیل درخواست زیاد فراهم نیست
نمایش در ایتا
12.6M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
‏🔴 والا محمد 🌺🌺🌺🌺🌺 عالم برای اوست که جهان آشنای اوست نفسم در هوای اوست والا محمد دل مبتلای اوست که مرا جان فدای اوست که خدایم خدای اوست والا محمد 🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺 🇮🇷🇮🇷🇮🇷🇮🇷🇮🇷 🆔 eitaa.com/eisavim
3.4M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
🔴 کودک آلمانی؛ پرچم فلسطین و پلیس آلمان ♦️ده‌ها پلیس آلمانی برای دستگیریِ کودک حامیِ فلسطین هجوم بردند. ♦️دیدن این صحنه با ترکیبی از اندوه و خنده 🆔 eitaa.com/eisavim
20.4M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
🔴 پدرم کارگر معدن بود ♦️به یاد کارگران عزیز مدفون در معدن زعال سنگ طبس 🆔 eitaa.com/eisavim
🔴 بیچاره کارگر مظلوم معدن... ◾️تا دیروز فلان دلال و پکیج‌فروش، «سرکوب دستمزد» را ضدتورمی! تئوریزه میکرد و تقسیم عمده سود معدن بین سهامداران را توجیه و انباشته‌سازی این سود برای توسعه و بهینه‌سازی را نادیده میگرفت، ولی امروز همه حامی حقوق او شده‌اند. @Economics_Finance 🆔 eitaa.com/eisavim
‏🔴 منطق تخصیص ارز: ارز برای چه چیزی هست و برای چه چیزی نیست؟ ♦️درست زمانی که برخی معتقدند واردات ماشین آلات می‌توانست مانع جان دادن این کارگران شود و خطر را برای هزاران کارگر کم کند، برای واردات یک میلیارد دلار خودروی لوکس ارز تأمین َشد و حمله شدید برای واردات و رجیستری آیفون آغاز شده است. ♦️سیاست‌ها را ذینفعان می‌نویسند. @DrRezaGholami 🆔 eitaa.com/eisavim
🔴 باز هم شریعتی 🔻دین‌شناسیِ دین‌ستیزانۀ شریعتی: تولّد ماتریالیسمِ دیالکتیک در دامان اسلام 🖊مهدی جمشیدی ۱. من در سال‌های اخیر، پژوهشی را با عنوان «استاد مطهری و چپ‌های ایرانی» نگاشته‌ام که در قالب کتاب، منتشر خواهد شد. در فصلی از این کتاب، به ماجرای تقابل و تعارض استاد مطهری با علی شریعتی پرداخته‌ام و به‌گمانم، تمام یا اغلب مواضع استاد مطهری را دربارۀ شریعتی در آن آورده‌ام. پیش از این هم به سبب مناقشه‌ها و مباحثه‌هایی که وجود داشت، این مسأله را از نظر بسیاری از بزرگان و اصحاب معرفت، مطالعه و دربارۀ آنها تأمّل کرده‌ام. به جز این، در دورۀ کوتاهی از حیات فکری‌ام نیز اندک تمایلی به نوشته‌های شریعتی داشته‌ام و آنها را با دقت مطالعه کرده‌ام. ۲. استاد مطهری، چندی پس از آن‌که شریعتی را به حسینیۀ ارشاد دعوت می‌کند، به‌تدریج درمی‌یابد که تفکّر شریعتی، آغشتۀ به «ماتریالیسمِ دیالکتیک» است و او در حقیقت، سرباز همان دشمنی است که مطهری برای مبارزه با آن، شریعتی را به حسینیه فراخوانده است. از سوی دیگر، مطهری درمی‌یابد که شریعتی، انحراف‌ها و التقاط‌ها و کج‌اندیشی‌هایش را پذیرا نیست و می‌خواهد به مسیر خویش ادامه بدهد. شریعتی که اینک، قدرت اجتماعی یافته و مخاطبانش حتی از مطهری نیز فزونی گرفته‌اند، دیگر حاضر نیست دین‌فهمیِ خود را ذیل نظارت مطهری، تعریف کند. از جمله دلایل اصلیِ کناره‌گیری مطهری از حسینیۀ ارشاد، همین خطی بود که شریعتی در پیش گرفت؛ چیزی که «مارکسیسمِ اسلامی» خوانده می‌شد. طرح شریعتی، «پروتستانتیسم اسلامی» بود و نه «بازگشت به خویشتن اسلامی»، و مطهری، این حقیقت را فهمیده بود و نمی‌توانست نسبت به آن بی‌تفاوت باشد. ۳. مطهری در حاشیۀ کتاب‌های شریعتی، نکته‌های انتقادی و چالشی‌ای نگاشته که در سال‌های اخیر، سه جلد از آنها منتشر شده‌اند. این مواضع، «صریح» و «گزنده»‌اند؛ چنان‌که در آنها، مطهری هم از آفات اخلاقی شریعتی می‌گوید و هم از آفات اعتقادی او. در بخش فکری، مطهری بارها تصریح می‌کند که گفته‌های شریعتی، دربردارندۀ «انکار دین» است و با «ضروریّات دین»، نمی‌خواند. مطهری تأکید می‌کند که شریعتی، «نگاه ابزاری» به دین دارد و برای وی، دین و غیردین، هم‌عرض هستند. به دلیل فشارهای اجتماعی که حامیان متعصّب شریعتی ایجاد کرده بودند، مطهری هرگز نمی‌توانست این مواضع را عیان کند، اما خوشبختانه این یادداشت‌های شخصی، به جا مانده و امروز می‌توان به‌روشنی فهمید که مطهری، وی را فردی التقاطی می‌دانسته که از مرزهای قطعیّات دین، عبور کرده بود. اگر نامۀ محرمانۀ مطهری به امام خمینی را نیز به این مواضع اندرونی وی اضافه کنیم، داستان بسی غم‌انگیزتر نیز می‌شود؛ آن نامۀ تند و صریح، تفکّر شریعتی را یک بحران بزرگ و انحطاط جدّی نشان داد که بلای جان دین و تفکّر دینی در ایران شده است. ۴. به‌نظرم تنها کسی‌که نقدهایش به شریعتی در آن دورۀ تاریخی، در پوسته و ظاهر متوقف نمانده بود و همانند مطهری، عمق و اتقان معرفتی داشت، استاد مصباح بود. وی به‌صورتی عجیب، موضعی مطابق مطهری داشت و هر دو، یک سخن را می‌گفتند. دیگران، یا چنین درکی نداشتند و انحراف و التقاط را تشخیص نمی‌دادند، و یا حسّاسیّت چندانی نداشتند و ستیز با التقاط، دغدغۀ اصلی‌شان نبود. خصوصیّت «التقاط‌ستیزی»، یکی از وجوه اشتراک مطهری و مصباح بود؛ با این‌که این دو، آمدوشد چندانی با یکدیگر نداشتند. به یاد دارم که یک‌بار از استاد مصباح پرسیدم که شما ارتباط جدّی و مستمر با استاد مطهری داشتید؟ ایشان با همان تواضع همیشگی پاسخ دادند که: من در زمان، بچه بودم و با ایشان، فاصلۀ فراوان داشتم. کسانی‌که امروز، استاد مصباح را به دلیل مخالفت با شریعتی ملامت می‌کنند، نمی‌گویند که موضع مطهری، تندتر از او بود. ۵. اگر شریعتی در دهۀ پنجاه، یکی از پرچم‌داران التقاط «اسلام» و «مارکسیسم» بود و بدین‌جهت، تباهی و ضلالت آفرید و نقش منفی و مخرّب ایفا کرد، در دهۀ هفتاد و هشتاد که مارکسیسم از سکه افتاده بود و لیبرالیسم در جامعۀ ایران، غوغا انگیخته بود، التقاط «اسلام» با «لیبرالیسم»، رونق یافته بود. این التقاط، سه لایۀ موازی و فزاینده داشت: عبدالکریم سروش در حلقۀ کیان، مسیر «لیبرالیسم معرفتی» را در پیش گرفت و به قبض و بسط معرفت دینی و نسبیّت فهم دینی و پوپریسم رسید؛ اکبر هاشمی‌رفسنجانی در دولت سازندگی، مسیر «لیبرالیسم اقتصادی» را انتخاب کرد و به تعدیل اقتصادی و اقتصاد آزاد و اشرافیّت و تکنوکراتیسم و ثروت‌های بادآورده رسید؛ محمد خاتمی نیز در دولت اصلاحات، مسیر «لیبرالیسم سیاسی» را پیمود و به دموکراتیزاسیون و تساهل‌وتسامح و اباحه‌گری و سکولاریسم رسید. برداشت من این است که تعبیر «واگرایی‌های دهۀ هفتاد» که آیت‌الله خامنه‌ای به کار برده است، اشارۀ هوشمندانه به همین خطِ التقاطیِ سه‌لایه است. @mahdi_jamshidi60 🆔 eitaa.com/eisavim