🔰عالیترین دستاورد فلسفی هگل در گفتوگو با حسین نیکبخت؛
هگل از رهگذر انقلاب کوپرنیکی کانت
🔸لونگونس برخی تفسیرها از منطق هگل را نادرست و حاکی از سوءفهم میداند. مثلاً طبق تفسیر گالوانو دلاولپه و لوچیو کولتی، هگل منکر هرگونه خودآیینی امر دادهشده حسی میشود و بنابراین، تمایز مدنظر کانت میان تناقض منطقی و تضاد یا تقابل واقعی را رد میکند، یعنی تناقض هگلی تقابل را درون وحدت اندیشه هضم میکند.
🔸لونگونس معتقد است که برای فهم منطق هگل لازم است درکی روشن از نسبت آن با فلسفه استعلایی کانت داشته باشیم. در واقع، منطق هگل از رهگذر انقلاب کوپرنیکی کانت ممکن میشود. اما مواجهه هگل با کانت همزمان سلبی و ایجابی است. هگل انگارههای کانتی را برمیگیرد، آنها را مورد بازنگری قرار میدهد و دگرگون میسازد. لونگونس در خلال بحثش به بررسی مواجهه هگل با انگارههای کانتی میپردازد.
🔸تناقض بهباور هگل، دقیقهای اجتنابناپذیر از اندیشه است. یعنی اندیشه برای اینکه خودش را تقوم ببخشد باید از خودش فراتر برود و بهسوی دیگریاش یعنی نااندیشه حرکت کند. حال، هگل این رابطه با دیگری بهمثابه عنصر مقومِ خود را تعریف تناقض میداند. بنابراین تناقض حاکی از این واقعیت است که یک چیزْ اینهمانیاش را نه در خودش، بلکه در نظام روابطی دارد که آن را در تضاد با دیگر چیزها قرار میدهد. بهاین ترتیب، تناقضْ خودش را رفع و به تعین بعدی گذار میکند که همان مبناست، یعنی وحدت اندیشه که تعینات هر چیز منفردی را به آن میدهد.
ibna.ir/x6GPn
@ibna_official
🔰به بهانه سیامین سالمرگ غزاله علیزاده، نویسنده مشهدی؛
نویسندهای که بحرانهای روحی انسان مدرن را با زبان تاثیرگذار روایت کرد
🔸غزاله علیزاده نویسنده و رماننویس مشهدی، کلمات را فقط برای روایت داستان به کار نمیبرد؛ او با زبان، تصویر خلق میکرد. توصیفهایش پر از جزئیات، حسی و گاهی شبیه شعر بود. همین موضوع باعث شد بعضی منتقدان، نثر او را یکی از زیباترین نثرهای داستانی معاصر ایران بدانند. او نویسندهای بود که بحرانهای روحی انسان مدرن را با زبانی شاعرانه و تاثیرگذار روایت کرد.
🔸در نوشتارهای او ــ و بهویژه در مهمترین اثرش خانه ادریسیها ــ چند ویژگی برجسته بهروشنی دیده میشود. نخست، نوعی نگاه فمینیستی به زن در آثار اوست. این نگاه، با آنکه زنان را در نقشهای اجتماعی پررنگ و فعال نشان میدهد، به کلیشهسازی، انکار یا کوبیدن مردان نمیانجامد. زنان رمان او در نقشهای گوناگون برجستهاند؛ چه در قالب شوکت که نقشی انقلابی دارد و چه ذلیخان که تصویرگر زنی فرهیخته از خانوادهای اشرافی است. از این منظر، میتوان میان علیزاده و سیمین دانشور نوعی قرابت فکری مشاهده کرد.
🔸آثار او نشاندهنده آشنایی گسترده با متون ادبی کلاسیک، عرفان و منابع تاریخی است. ردپای بسیاری از آثار کلاسیک را میتوان در نوشتار او یافت و بهویژه مطالعاتش در عرفان شرقی و اسلامی قابل توجه است.
🔸ویژگی مهم شخصیتهای زن در آثار غزاله علیزاده همین پیچیدگی روانی آنهاست. او زنان را فقط قربانی یا تیپهای کلیشهای نشان نمیدهد، بلکه آنها را انسانهایی با احساسات متناقض، خواستههای سرکوبشده و بحرانهای درونی تصویر میکند. «لقا» هم دقیقاً چنین شخصیتی است؛ زنی که در فضای فرسوده و غمزده رمان، به یکی از بهیادماندنیترین شخصیتهای ادبیات معاصر ایران تبدیل میشود.
ibna.ir/x6GWJ
@ibna_official
🔰یادداشت رضا مختاری اصفهانی درباره اثر محمدعلی تهرانی(کاتوزیان)؛
طنز تلخ تاریخ
🔸کتاب «مشاهدات و تحلیل اجتماعی و سیاسی از تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» اثر محمدعلی تهرانی (کاتوزیان)، به کوشش و مقدمه دکتر ناصر کاتوزیان تا زمان جنگ جهانی اول و رئیسالوزرایی عینالدوله ادامه مییابد؛ خاتمهای که گویی طنز تلخ تاریخ است.
🔸نویسنده جامعه و حکومت را در عرض هم میبیند. از همین رو از مشاهدات خود درباره زندگی روزمره مردمان عادی غفلت نمیکند. از سور و سوگ و معیشت آنان گرفته تا مشغولیات روزانه و شبانه آنان در مساجد و قهوهخانهها، همچنین نزاعهایشان در دستههای عزاداری مینویسد.
🔸از زنان نیز در توصیفاتش غافل نمانده و درباره پوشش و زینت آنان مینویسد: «زنها چادر و چاقچور و روبنده استعمال میکردند. البسه مهم خواتین زری و ترمه و مخمل کاشانی بود و خواتین اعیان و رجال و تجار و اشخاصی که دارای ثروتی بودند، مقداری معتدٌبه آلات طلا از قبیل گوشواره و قاب دعا و طوق و گردنبند و بازوبند و خلخال طلا با خود داشتند و زنهای فقرا که قدرت تهیه آلات زرینه نداشتند، به آلات سیمین قناعت مینمودند.»
🔸آنچه در روایت تهرانی از آدمها قابل توجه است، روایت منصفانه اوست. چنانچه در توصیف مظفرالدین شاه هم مینویسد «طبعاً حلیم و خوشنیت بود و مایل نبود که ایذای او به کسی رسد.» هم آنکه خصایص منفی او را برمیشمارد: «آدمی بیحال است و اتباعی که با خود آورده است، همه گرسنه و طمّاع، غرضی جز پرکردن جیب و بغل ندارند و هر یک پیش خود برای به دست آوردن دُم گاوی در فکر چارهجویی بودند. مظفرالدین شاه با اوهام بزرگ شده بود و از جن و غول ترس و باک داشت. به غایت پولدوست بود.
🔸از این دست روایات و توصیفات در «تاریخ انقلاب مشروطیت ایران» اثر محمدعلی تهرانی (کاتوزیان) بسیار وجود دارد. از آنجا که نویسنده علاوه بر مشاهدات و خاطراتش، در نظر دارد تحلیلی اجتماعی و سیاسی از وقایع داشته باشد، از منابع دیگر مانند مطبوعات ایران و اروپا در آن زمان بهره برده است. با این همه، تحلیلهای او تماماً مبتنی بر منابع دیگر نیست، بلکه در موضوع فقیهان بر مبنای شناختی که از آنان دارد، به بیان نظر و تحلیل خود میپردازد.
ibna.ir/x6GRW
@ibna_official
🔰یادداشتی بر کتاب «تهران: خرداد ۱۳۵۸»؛
«عکسهای فوری» از پنجاهوهفتیها
🔸کتاب «تهران: خرداد ۱۳۵۸» فقط یک گزارش آماری یا سند تاریخی نیست؛ بلکه نوعی «عکس فوری» از جامعهای است که هنوز نمیدانست آیندهاش چگونه رقم خواهد خورد. مردم این کتاب، نه قهرمانان تاریخاند و نه صرفاً تودههای سیاسی؛ آنها شهروندانیاند که درباره کار، خانواده، رسانه، مذهب، ازدواج و آینده حرف زدهاند.
🔸کتاب «تهران: خرداد ۵۸» بازنشر نتایج پیمایشی اجتماعی است که سه محقق شناختهشده، علی اسدی، مهدی بهکیش و منوچهر محسنی، در خرداد ۱۳۵۸ به نیت تکرار پیمایش ۱۳۵۳ درتهران اجرا کردند. اما اهمیت کتاب صرفاً به دادهها و جدولهایش محدود نمیشود. آنچه این اثر را به کتابی مهم و خواندنی بدل کرده، پیشگفتار مفصل و تحلیلیِ محمدرضا سفیدخوش است؛ متنی که کتاب را از یک گزارش آماری صرف فراتر میبرد و آن را به سندی برای فهم «روح زمانه» در نخستین ماههای پس از انقلاب تبدیل میکند.
🔸«تهران: خرداد ۱۳۵۸» نه تصویری قطعی از جامعه ایران، بلکه لحظهای ثبتشده از جامعهای در حال تغییر است؛ جامعهای که هنوز نسبت خود را با انقلاب، سیاست، مذهب، خانواده و آینده تعریف نکرده است. یکی از مهمترین ویژگیهای کتاب، ساختار منظم و موضوعمحور آن است. نویسندگان کوشیدهاند از خلال بخشهای مختلف، تصویری جامع از سبک زندگی و نگرشهای جامعه شهری تهران در نخستین ماههای پس از انقلاب ارائه دهند.
🔸تنوع در رفتارهای مذهبی، یکی از مهمترین یافتههای کتاب به شمار میرود. زیرا نشان میدهد جامعه ایران نه یک توده همگن، بلکه مجموعهای متکثر از سبکهای زندگی، نگرشها و تجربههای اجتماعی بوده است. از سوی دیگر، یکی از نکات مهم کتاب، توضیح درباره نمونه آماری آن است. پاسخگویان این پیمایش از میان خانوادههای دارای تلویزیون انتخاب شدهاند؛ مسئلهای که به گفته نویسندگان باعث میشود نمونه تحقیق تا حدی بیشتر نماینده طبقات شهری و مدرنتر تهران باشد. همین نکته برای خواننده امروز اهمیت دارد، زیرا نشان میدهد دادههای کتاب بیش از هر چیز بازتابدهنده بخشی از طبقه متوسط شهری ایران در سال ۵۸ هستند.
ibna.ir/x6GTZ
@ibna_official
🔰مدیرعامل انتشارات خوارزمی در گفتوگو با ایبنا؛
مطالبه نشر روشن است؛ حمایت آری، دخالت نه
🔸نشر آثار قدیمی خوارزمی ادامه دارد
مدیرعامل انتشارات خوارزمی، رفتار چابکتر برای تصمیمگیری درباره نشر، ورود حداقلی دولت و حمایتهای شفاف بهویژه در برهه جنگ را مطالبه اصلی ناشران میداند.
🔸ناشران، هرساله برای برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، برنامهریزی میکنند و در واقع، سال نو ناشران به حساب میآید؛ بنابراین فکر میکنم برگزاری نمایشگاه مجازی، کمترین اقدام برای حوزه کتاب است، البته بهنظرم اقدامات بیشتر و مؤثرتری هم ممکن بود، که وابسته به چابکی مسئولان است.
🔸تصورم این بود که خیلی سریعتر و چابکتر، برای برگزاری نمایشگاه مجازی تصمیمگیری و تکلیف نمایشگاه کتاب حضوری تعیین شود. گویا در بحرانها، آدمها برای تصمیمگیری، به یکدیگر نگاه میکنند و منتظر میمانند که حرف آخر را چه کسی میزند؟ معتقدم فعالان فرهنگی خود را پیشرو میدانند؛ بهویژه اینکه بسیاری از مخاطبان و مشتریها برهههای مختلف، ازجمله هشت سال جنگ را تجربه کردهاند؛ بنابراین منتظر ماندن را انتظار نداشتیم.
🔸با شروع جنگ، تصورم پیشبینی بستههای حمایتی حسابشده بود که البته فسادی ایجاد نکند و صرفاً با هدف جبران ضررهای مالی ناشران تعیین شود. بهویژه اینکه نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، در زمینههای مختلف، ناشران را برای ورود به چرخهٔ سال جدید، تقویت میکرد.
ibna.ir/x6GWk
@ibna_official
🔰مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران خبر داد؛
حضور ۲ هزار و ۲۹۶ ناشر در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران
🔸مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، از حضور ۲ هزار و ۲۹۶ ناشر ناشر در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران خبر داد.
🔸مجموع تخفیف پیشبینی شده اینگونه است که بخش داخلی ۱۰ درصد تخفیف از سوی معاونت امور فرهنگی و ۱۵ درصد تخفیف از سوی ناشران در نظر گرفته شده و هر فرد میتواند با هر کد ملی، تا سقف ۲ میلیون تومان خرید داشته باشد.
🔸به دستور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به یاد کودکان شهید میناب کتابهای حوزه کودک زیر ۲۰۰ هزار تومان به شکل رایگان محاسبه خواهد شد، زیرا بیش از ۷۰ درصد مرسولههای پستی سالهای گذشته کتابهای زیر ۲۰۰ هزار تومان بودند.
ibna.ir/x6GX6
@ibna_official
🔰اقتباس نولان از ادیسه هومر و تاکید بر اهمیت داستانهای حماسی؛
چرا سینما به داستانهای کهن حماسی و اسطورهها نیاز دارد؟
🔸نولان به تازگی در گفتوگویش بیان کرده که هر کسی که ادیسه را میسازد، امیدها و رویاهای مردم برای فیلمهای حماسی را بر دوش میکشد و این مسئولیت عظیمی به همراه دارد. سینما هرچه بیشتر به جلو حرکت کرده، بیشتر فهمیده که بدون اسطوره نمیتواند جهان خود را بسازد.
🔸یکی از مهمترین کارکردهای اقتباس از متون حماسی، ایجاد گفتوگو میان گذشته و اکنون است. هر نسل اسطورهها را دوباره تفسیر میکند، زیرا هر دوره ترسها و بحرانهای خاص خود را دارد. اگر یونانیان باستان در ایلیاد از خشم و افتخار سخن میگفتند، سینمای امروز ممکن است همان داستان را درباره جنگهای مدرن، فروپاشی اخلاقی یا بحران قدرت بازخوانی کند.
🔸اقتباس از آثار حماسی یکی از پیچیدهترین مأموریتهای سینما محسوب میشود، زیرا این متون بر اساس شکوه، استعاره، تقدیر و جهانبینی اسطورهای شکل گرفتهاند. مشکل اصلی این اقتباسها آنجاست که اسطورهها اغلب بر پایه زبان نمادین، شکوه شاعرانه و تخیل جمعی شکل گرفتهاند، در حالی که سینمای مدرن نیازمند شخصیتپردازی روانشناسانه، ریتم دراماتیک و منطق روایی است. به همین دلیل بسیاری از اقتباسهای اسطورهای یا به دام جلوههای بصری صرف میافتند یا روح اثر اصلی را از دست میدهند.
🔸کتابهای حماسی مانند ایلیاد و ادیسه در یونان، شاهنامه در ایران، رامایانا در هند یا بیوولف در انگلستان، روایتهای بنیادینی هستند که مفاهیم مهم و بنیادینی مثل خود، دیگری، افتخار، وفاداری، خانه و سرنوشت را در فرهنگ یک قوم تعریف میکنند. خواندن این متون به انسان معاصر اجازه میدهد ریشههای نظام ارزشی، اخلاقی و حتی ساختارهای سیاسی و اجتماعی خود را درک کند.
🔸بازگشت اسطورهها اتفاقی تصادفی نیست. جهان مدرن اگرچه از نظر تکنولوژیک پیشرفت کرده، اما از نظر معنایی دچار بحران شده است. انسان معاصر در میان سرعت اطلاعات، مصرفگرایی و فروپاشی روایتهای کلان، بیش از گذشته احساس بیریشگی میکند. در چنین وضعیتی، اسطورهها دوباره اهمیت پیدا میکنند؛ زیرا آنها نوعی نقشه معنایی برای فهم جهان ارائه میدهند.
ibna.ir/x6GXp
@ibna_official
🔰ایبنا رمان «بازیهای وراثت» را معرفی میکند؛
معماهای شگفتانگیز یک ثروت افسانهای
🔸مهمترین نکته «بازیهای وراثت» این است که افراد بالغ این خانواده از بس که ثروت چشمشان را کور کرده، نمیتوانند حقیقت ماجراها را دریافت کنند؛ اما ایوری و چهار فرزند هاثورن درنهایت پرده از رازهایی برمیدارند که سالها روی دوش این خانواده سنگینی میکرده است.
🔸این ماجرای رمان «بازیهای وراثت» است که طی آن ایوری ۱۶ ساله ناگهان با ثروت هنگفت خانواده هاثورن روبهرو میشود و مالک تمام آنهاست. ایوری و پسرهای توماس هاثورن باید معماهای این ملک عظیم را حل کنند تا بفهمند چه چیزی در سر پدربزرگ خانواده میگذشته و چرا ایوری به این مقام انتخاب شده است. این رمان نوجوانانه است و بازیهای آن به گونهای طراحی شده که ذهن را درگیر میکند و ماجراجوییها و معماهای آن تا سراسر داستان مخاطب را با خود همراه میسازد.
ibna.ir/x6GWp
@ibna_official
🔰پژوهشگر و نویسنده گیلانی:
نمایشگاه مجازی کتاب حقوق فعالان این حوزه را حفظ میکند
🔸نادیا ره پژوهشگر، نویسنده تاریخ و مطالعات ایرانشناسی گفت: نمایشگاه مجازی کتاب بهطور چند جانبه حقوق اقتصادی و اجتماعی جامعۀ کتابخوان و صنعتگران این حوزه را حفظ میکند.
🔸برگزاری مجازی نمایشگاه کتاب در شرایط کنونی که امنیت اقتصادی و اجتماعی تحتالشعاع جنگ تحمیلی قرار گرفته را تدبیری عاقلانه از سوی متولیان فرهنگی است.
🔸 در شرایط جنگی، با تعطیلی مدارس و دانشگاهها و مراکز فرهنگی، خلاء فرهنگی پدید آمده با کتابخوانی برطرف خواهد شد بنابراین امر فراگیری دانش و مهارت در دانشجویان و دانشآموزان با مطالعه کتاب متوقف نمیشود.
ibna.ir/x6GTC
@ibna_official
🔰وقتی نویسندگان بزرگ، آدمهای بدی از آب درمیآیند
🔸فرانسین پروس از تناقض میان دوست داشتن آثار ادبی و نفرت از زندگی نویسندگان میگوید.
🔸پروس اعتراف میکند که با وجود آگاهی کامل از رفتارهای زننده دیکنز، عشقش به آثار او هرگز از بین نرفته است. او مینویسد که هرگز حتی به این فکر نکرده بود که شاید دانستن این حقایق، تجربه خواندن رمانهایی چون آرزوهای بزرگ را برایش تغییر دهد.
🔸به باور او، اثر هنری پس از خلق شدن، از خالقش جدا میشود و حیاتی مستقل پیدا میکند؛ همانطور که فرزندان، پس از بزرگ شدن، دیگر متعلق به والدین نیستند. پروس میگوید هنگام نوشتن نیز اغلب احساس میکند به انسانی دیگر تبدیل شده؛ انسانی شاید عمیقتر، مهربانتر و خردمندتر از کسی که در زندگی روزمره خرید میکند و غذا میپزد.
ibna.ir/x6GSx
@ibna_official
🔰وقتی قلم به فکر مجال میدهد:
چرا نوشتن با دست هنوز مهم است؟
🔸در یادداشتی که وبسایت VegOut منتشر کرده، از نوشتن روی کاغذ نه به عنوان عادتی نوستالژیک، بلکه به عنوان روشی برای فکر کردن عمیقتر دفاع میشود. متن میگوید دستنویسی، برخلاف تایپ، فرایندی ذهنی و جسمی را فعال میکند که به تمرکز، یادگیری و شکلگیری ایدهها کمک میکند.
🔸تا به حال متوجه شدهاید که یادداشتهای دستنویس را بهتر از یادداشتهای تایپشده به خاطر میسپارید؟ نشریه ساینتیفیک امریکن (Scientific American) توضیح میدهد که «درگیر کردن دستگاه حرکتی ظریف برای تولید حروف با دست، اثرات مثبتی بر یادگیری و حافظه دارد.» این موضوع فقط به نوستالژی یا سلیقه مربوط نیست — بلکه به نحوه واقعی کارکرد مغز ما مربوط است.
🔸در کاغذ، هیچ پیوندی برای دنبال کردن وجود ندارد، هیچ اعلانی نیست که بخواهید آن را چک کنید، هیچ تصحیح خودکاری نیست که املای شما را زیر سؤال ببرد. فقط شما هستید، فکرهایتان و عمل آهسته و سنجیده گذاشتن نشانهها روی کاغذ. این محدودیت، محدودکننده نیست، رهاییبخش است. شما را وادار میکند آنقدر با یک فکر بمانید تا واقعا آن را کامل کنید.
ibna.ir/x6GRp
@ibna_official
🔰از «ثروت ملل» و «سرمایه» تا «فلسفه پول» در یادداشت جواد میری؛
تثلیث مدرنیته
🔸روایت سه روح در یک جهان اجتماعی
جواد میری نوشت: شاید بتوان از استعاره "یک روح در سه بدن" یا "تثلیث مدرنیته" سخن به میان آورد. به عبارت دیگر، هنگامی که اسمیت، مارکس، زیمل را با هم مورد خوانش قرار میدهیم با سه جبهه در حال منازعه روبرو نیستیم بل با سهوجه از یک "واقعیت تاریخی" مواجه هستیم که در حال معماری سرمایهداری جهانی در ساحت تئوریک هستند.
🔸پرسش اینجاست که جایگاه کارل مارکس در این نظم جهانی کجاست؟ اگر اسمیت موتور سرمایهداری را توصیف کرد، کارل مارکس در کتاب «سرمایه»، خروجی این موتور و شکست احتمالی آن را بررسی کرد. چشمانداز تئوریک مارکس صرفاً یک "نظریه اقتصادی" نیست، بلکه «نقد رادیکال اقتصاد سیاسی» است.
🔸سؤال این است که چگونه باید تأثیرات جهانی نظریههای مربوط به این سه متفکر را درک کنیم؟ اگر بخواهیم پیچیدگیهای سرمایهداری معاصر را از "موقف ایران" درک کنیم آنگاه این پرسش میتواند مطرح شود که آگاهی یافتن از چشماندازهای تئوریک آدام اسمیت و کارل مارکس و جورج زیمل چگونه میتوانند به ایران که در حال جنگ با ایالات متحده آمریکا به عنوان معمار گلوبال نظم جهانی سرمایهداری فعلی است، کمک کنند؟ آیا اساساً چنین خوانشی ممکن است؟
🔸اگر از منظر مارکس به موقعیت جنگی نظر بیفکنیم درخواهیم یافت که این جنگ صرفاً ایدئولوژیک نیست، بلکه ضرورتی ساختاری برای سرمایه جهت "تسلط" بر تمام فضاهاست. ما با مسئله "سلطه سیارهای" روبرو هستیم و تقلیل این مقوله کلان به شعار و ساحات روانشناختی خطائی استراتژیک در صورت بندی تئوریک این مسئله پیچیده است. حال که اسمیت و مارکس ما را در فهم این جنگ در ابعاد ساختاری و نهادی یاری رساندند اکنون باید به زیمل رجوع کرد. او در "فلسفه پول" مدرنترین لنز را برای درک ماهیت انتزاعی جنگ فعلی ارائه میدهد.
ibna.ir/x6GXn
@ibna_official