🔰همزمان با فرارسیدن ماه محرم ۱۴۰۵ افتتاح شد؛
نمایشگاه «محرم به روایت تصاویر و اسناد آرشیو ملی ایران»
🔸نمایشگاه «محرم به روایت تصاویر و اسناد آرشیو ملی ایران» با نمایش ۱۱ قطعه عکس و ۲۸ عنوان سند، شامل اعلامیهها، وقفنامهها و مکاتبات اداری مرتبط با آیینهای ماه محرم، در ساختمان آرشیو ملی ایران گشایش یافت.
🔸این نمایشگاه با ارائه منتخبی از تصاویر و اسناد موجود در گنجینه آرشیو ملی ایران، بخشهایی از تاریخ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی آیینهای سوگواری محرم را از دوره قاجار تا سالهای منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی روایت میکند.
🔸نمایشگاه «محرم به روایت تصاویر و اسناد آرشیو ملی ایران» با ارائه شواهد تصویری و مکتوب، افزون بر معرفی شیوهها و سنتهای عزاداری، تحول مناسبات میان جامعه، نهادهای مذهبی و ساختارهای حکومتی را در دورههای مختلف تاریخی بازخوانی میکند.
ibna.ir/x6HD2
@ibna_official
🔰در شصت و یکمین عصر سهشنبه بخارا بررسی میشود؛
شماره جدید مجله «مردمنامه»، ویژه تاریخنگاری باستانیپاریزی
🔸شماره جدید مجله «مردمنامه»، ویژه تاریخنگاری محمدابراهیم باستانیپاریزی در شصت و یکمین عصر سهشنبه بخارا معرفی میشود.
🔸سال ۱۴۰۴ مصادف با صدمین سالگشت زاده شدن محمدابراهیم باستانی پاریزی بود. از این رو آخرین شماره از مجلۀ «مردمنامه» به همین مناسبت اختصاص یافته است. به دست دادن تعریفی جامع از باستانی پاریزی که مورد وفاق همه باشد کار آسانی نیست، اما تقریباً همگان در این توافق دارند که او مورخی خاص بود. سبک و طرزی خاص در نوشتن داشت. بهگونهای خاص به تاریخ میپرداخت
ibna.ir/x6HDM
@ibna_official
🔰در ۸۷ سالگی؛
حسین بنیادم درگذشت
🔸«حسین بنیآدم»، کتابدار، کتابشناس و فهرستنگار برجسته درگذشت.
ibna.ir/x6HFw
@ibna_official
🔰در ۸۷ سالگی؛
حسین بنیادم درگذشت
🔸«حسین بنیآدم»، کتابدار، کتابشناس و فهرستنگار برجسته درگذشت.
ibna.ir/x6HFw
@ibna_official
🔰غلامرضا ظریفیان در شرح قرائتها از قیام امام حسین (ع)؛
عاشورا حماسه است
🔸از اواخر قرن نوزدهم، و قرن بیستم، بهدلیل رخداد مجموعهای از انقلابها، حرکتهای ضداستعماری و امپریالیسم، گرایش به سمتوسوی بازتولید یا تقویت قرائت سیاسی و ضد استبدادی میل میکند که نمونه آن را میتوان در آثار بزرگانی چون شریعتی، محمدباقر صدر، شهید مطهری و امام خمینی (ره) یافت. در آثار این افراد، عمدتاً بر ابعاد عدالتخواهی و مبارزه با ظلم تأکید میشود.
🔸قرائتهای عاشورا بسیار متنوع و متکثر است. اگر بخواهم بهاجمال، به بخشی از آنها اشاره کنم، باید گفت یک دوره نخست وجود دارد که از سال ۶۱ هجری، زمان رخداد این خود حادثه رخ داده آغاز شده و قرائت تاریخی و سیاسی از آن تا حدود قرن دوم رایج بوده است. این قرائت از جنس اعتراض و خونخواهی است، یعنی بیش از آنکه قیام بهعنوان یک آیین سوگواری مطرح باشد، بهمثابه نماد اعتراض به حکومت اموی فهم میشد. خصوصیات و ویژگیهای این دوره، عمدتاً تأکید بر حماسه و درعینحال مظلومیت و حقانیت امام حسین (ع) است که مورد توجه قرار داشت. در کنار این، خونخواهی و انتقام از عاملان کربلا و اعتراض به مشروعیت امویها مطرح بود. در این زمان، با جنبشهایی هم روبهروییم که مهمترین آنها، توابین بهرهبری سلیمان بن صرد خزاعی یا جنبش مختار است که ایرانیها در آن نقش عمدهای ایفا کردند.
🔸دقت داشته باشید که وقتی به ماهیت عاشورا بازمیگردیم، میبینیم که اساس با حماسه است. این یک واقعه حماسی است. توجه داشته باشید که ما در این واقعه، با انسانهایی مواجهیم که زیر بار ظلموستم نرفتند و حاضر شدند همه هزینههایش را هم بپردازند. دقت داشته باشید که سوگ جزئی از حادثه عاشورا است، ولی اصالت عاشورا به حماسه است. این سوگ است که در کنار حماسه قرار میگیرد. در قرائت صفوی، اصالت با سوگ است و در این دوره است که با گسترش روضهخوانی، تعزیه و توسعه ادبیات مرثیه مواجهیم. در حقیقت، تأکید ویژه بر جنبههای عاطفی و مصیبت است و این وجه است که بر جنبههای حماسه و سلحشوری غلبه پیدا میکند.
🔸طبیعی است حادثه عاشورا درعینحالکه یک واقعه تاریخی است، یک حادثه حماسی نیز هست و جنبههای عاطفی و مناسکیاش، البته به این شرط که از حد معقول خود خارج نشود، اهمیت دارد، اما اساس عاشورا بر حماسه است. طبیعتاً اگر حماسه را از عاشورا بگیریم، مصیبت در طول تاریخ کم نداریم. ولی نمیتوان نسبت به جنبههای عاطفی مصیبت عاشورا هم بیالتفات بود بدون اینکه نیاز باشد در این بخش، به خرافات، افسانه و اسطوره متوسل شویم.
ibna.ir/x6HFg
@ibna_official
🔰محرم به روایت آیین و ادبیات/ مرکزی؛
استان مرکزی خاستگاه تعزیهنویسان نامی/ کتابی که منبع نگارش تعزیههای قاجاری است
🔸آیینهای عاشورایی در ایران تنها جلوهای از سوگواری برای سیدالشهدا(ع) نیستند، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی مردمان این سرزمین را بازتاب میدهند. استان مرکزی نیز با برخورداری از پیشینهای غنی در حوزه تعزیه، ادبیات آیینی و آیینهای سنتی عزاداری، یکی از کانونهای مهم حفظ و انتقال این میراث به نسلهای آینده است.
🔸عاشورا در استان مرکزی همواره فراتر از یک مناسبت مذهبی، بخشی از هویت فرهنگی و ادبی مردم بوده است. نگاهی به این سنتهای ماندگار نشان میدهد که چگونه ادبیات آیینی در کنار آیینهای عزاداری، روایتگر عشق و ارادت مردمان این خطه به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) شده و همچنان در حافظه جمعی آنان زنده مانده است.
🔸یکی از رسوم شاخص این استان، آیین علمگردانی در روستای هزاوه است. در شب نخست محرم، سادات علمگردان هزاوه با حضور در امامزاده محل، علمی شش متری را برای ایام عزاداری آماده میکنند. این علم دارای دو سرپنجه نقرهای و طلایی است که هر یک در زمان مشخصی از مراسم مورد استفاده قرار میگیرد و نمادهای خاصی از واقعه عاشورا را بازنمایی میکند.
🔸استان مرکزی خاستگاه بسیاری از چهرههای تأثیرگذار در عرصه تعزیه، شعر آیینی و موسیقی مذهبی بوده است. از جمله این شخصیتها میتوان به قائممقام فراهانی، میرزا تقیخان امیرکبیر، میرزا عبدالله فراهانی، شعبانعلی طفرشی، سیدیوسف طفرشی، میرزا حبیب طفرشی، رضا محلاتی و دیگر تعزیهخوانان و هنرمندان برجسته دوره قاجار اشاره کرد.
🔸استان مرکزی به دلیل پیشینه غنی تاریخی، حضور شاعران، تعزیهنویسان، موسیقیدانان و هنرمندان برجسته و نیز تنوع آیینهای عاشورایی، یکی از مهمترین کانونهای حفظ و تداوم میراث فرهنگی و آیینی ایران به شمار میرود.
ibna.ir/x6HC2
@ibna_official
🔰نگاهی به نمایشنامه «قیام حسین» نوشته عبدالرحمان شرقاوی؛
عاشورا در آیینه تئاتر عرب؛ واکاوی نمایشنامه «الحسین ثائراً»
🔸نمایشنامه «الحسین ثائراً» در ژانر حماسه تاریخی-سیاسی با زبان عربی فصیح و با سبکی شاعرانه و خطابی نگارش یافته است.
🔸این اثر سرآغاز یک دوگانه نمایشی باشکوه است؛ اثری که در آن، نه روایتی صرفاً عاطفی و آیینی، که تحلیلی عمیق از بسترهای سیاسی، اجتماعی و روانشناختی قیام عاشورا به دست میدهد. نویسنده با قلمی شاعرانه و نگاهی سیاسی، زمینههای اجتماعی، روانشناختی و تاریخی قیام عاشورا را چنان به تصویر میکشد که گویی نه در قرن اوّل هجری، که در میان بحرانهای جهان معاصر، نفس میکشد و اثر را در چارچوبی برای همه زمانها و زمینها بازتعریف میکند.
🔸یکی از درخشانترین شخصیتپردازیهای این نمایشنامه، بیگمان، أسد است. او از یکسو، با سابقه حضور در جنگهای صدر اسلام و نسب خویشاوندی با صحابه، خود را «اولی به نبی» میداند؛ و از سوی دیگر، با طمع مادی و ترس از هرجومرج، از بیعت با امام حسین(ع) سر باز میزند و بر بیعت پیشین خود با یزید پای میفشرد.
🔸این شخصیت، بهخوبی نشان میدهد که دشمن اصلی قیام عاشورا، تنها «یزید» و «ابنزیاد» نیستند؛ بلکه خواصی که با «توجیهات مصلحتآمیز» و «عقلانیت محافظهکارانه»، به نظام استبداد، مشروعیت میبخشند، نقشآفرینان اصلی این تراژدیاند.
🔸شخصیت أسد، با تمام توجیهات عقلانیاش، پاسخی تلخ به این پرسش میدهد: سکوت، خود، بزرگترین خیانت است و شخصیتِ وحشی، با تمام پشیمانیاش، هشدار میدهد که همکاری و همراهی با ظلم، هرچند با وعدهی آزادی، سرانجامی جز ندامت ابدی ندارد.
ibna.ir/x6HFc
@ibna_official
🔰مترجم «نامزد آقای مترجم» در گفتوگو با ایبنا:
ژوائو خِیس با طنزی تلخ ادبیات صنعتیشده را روایت میکند
🔸پدیده الماسی، مترجم کتاب «نامزد آقای مترجم» نوشته ژوائو خِیس گفت: خیس ادبیات را صرفاً امری انتزاعی نمیبیند و در کمال بدبینی و واقعبینی به ما میگوید که چگونه در مورد ادبیات هم با صنعتی طرفیم که گاهی به دست نااهلان اداره میشود و در آن پول حرف آخر را میزند.
🔸طنز ژوائو خِیس از آن جنس طنزهایی نیست که صرفاً برای خنداندن نوشته شده باشد؛ بیشتر راهی است برای تاب آوردن جهانی که مدام شخصیت اصلی را ناکام میگذارد. بسیاری از شوخیهای کتاب، در واقع متوجه ژستهای روشنفکرانه، مناسبات معیوب نشر و حتی خود آقای مترجم است. طنز رمان گاهی گزنده است، اما به هجو تبدیل نمیشود.
🔸«موفقیت فوقالعاده ژوائو خِیس در کتاب نامزد آقای مترجم این است که مخاطبش را متقاعد میکند مشغول خواندن اثری است که در اوج دوران مدرنیسم در اواسط قرن بیستم نوشته شده است... ما را از زمان حال حاضر بیرون میکشد و به دوران اولیس و خانم دلووی میبرد.»
ibna.ir/x6HvN
@ibna_official
🔰رسوایی ادبی هوش مصنوعی؛
بحرانی که مرز میان نویسنده و ماشین را محو کرد
🔸اتهام انتشار داستانهای تولید شده با هوش مصنوعی در یکی از معتبرترین جوایز ادبی جهان، بحث تازهای درباره آینده ادبیات انسانی و ناتوانی نهادهای فرهنگی در تشخیص متن ماشینی به راه انداخته است.
🔸کاربران اینترنتی با انتشار بخشهایی از متن، از استعارههای نامعمول و ساختارهای کلیشهای آن انتقاد کردند. جملههایی مانند «موهایش باران نیمهشب بود و خندهاش به درخشندگی روی» به سرعت به سوژه تمسخر تبدیل شد. برخی نیز متن را با ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی بررسی کردند؛ ابزارهایی که مدعی شدند داستان تقریبا به طور کامل توسط هوش مصنوعی تولید شده است.
🔸این رسوایی در حالی رخ میدهد که طی ماههای اخیر نمونههای مشابهی در رسانهها و صنعت نشر مشاهده شده است؛ از ستونهای روزنامه نیویورک تایمز گرفته تا رمانهایی که توسط ناشران بزرگ منتشر شدهاند. تفاوت این پرونده اما در واکنش نهادهای ادبی است.
ibna.ir/x6HdN
@ibna_official
🔰نگاهی دوباره به «پاییز آمد»؛
مکث در پیچوخم تردیدها و ناگفتههای یک زندگی
🔸شاید هیچجا این رنج به اندازه جملههای پایانی «پاییز آمد» و درد فخری، عریان و بیواسطه خودش را نشان ندهد: «بدون حرفی رفت توی سردخانه. دنبالش رفتم. رفت سمت یک دریچه آن را باز کرد و پیکر را کشید بیرون.
🔸«پاییز آمد»، فقط یک داستان مستند از زندگی خانوادگی شهید سردار احمد یوسفی نیست چون نویسنده ما را با زنی روبهرو میکند که با وجود ظرافت، زیبایی، استعداد و رفاه خانوادگی اما پایش را در کفشی فرو میبَرَد که سرنوشتش را به طور کلی تغییر میدهد و برای ابد گرفتار پاییز میکند! تا جایی که خود جعفریان میگوید: «پاییز آمد، ماحصل سی ساعت مصاحبه و حداقل بیست سفر به زنجان در طول این چهار سال است. در تمام جلسات خانم موسوی اشک میریخت. هر جلسه فکر میکردم جلسه بعد اشکهایش تمام میشود، اما نشد!»
🔸«پاییز آمد» با تمام اشکها، صبوریها و تصویرهای زندهاش، گاهی آنقدر به فخری نزدیک میشود که فرصت کمتری برای ایستادن و تماشای او از دور به مخاطب میدهد. روایت، دست خواننده را میگیرد و بدون آنکه زیاد در پیچوخم تردیدها و ناگفتههای زندگی مکث کند، از میان رنجها عبورش میدهد؛ اتفاقی که هرچند از تاثیر عاطفی کتاب کم نمیکند اما در بعضی فصلها، فرصت شناخت بیشتر را از خواننده میگیرد.
ibna.ir/x6HFQ
@ibna_official
🔰تاسوعا و عاشورا از خلال خاطرات قهرمانمیرزا سالور؛
روضههای خامس آلعبا به روایت عینالسلطنه
🔸رضا مختاری اصفهانی نوشت: روضهخوانهای تهرانِ عصر ناصری نیز هر کدام برای خودشان حکایتی داشتند. یکی از آنان سیدمحسن نقیبالسادات بود؛ روضهخوانی که جمعیت زیادی پای منبرش گرد میآمدند اما عینالسلطنه به معلومات او خُرده میگیرد: «آقای نقیبالسادات ماشاءالله معرکه میکند. پنجاه سال است روضهخوان است. چهار حدیث بلد نیست.»
🔸اختلاف درباره روز عاشورا هم از مواردی بود که موجب میشد در تهران یک روز و در شمیران روزی دیگر را عزای امام سوم شیعیان قرار دهند. از آن جمله در یازدهم محرم ۱۳۰۷/ شانزدهم شهریور ۱۲۶۸ اهالی تجریش مراسم عاشورا را برگزار کردند. چه «مجتهد تجریش» بر این امر «حکم» کرده بود. گاهی نیز مانند سال ۱۳۰۸ با توجه به عدم رؤیت ماه، به حکم فقها عاشورا متفاوت از تقویم شد.
🔸مهمترین شاخصه عزاداری ترکها، قمهزنی بود که به گفته عینالسلطنه: «تهرانی و فارسهای ما هم قمهزدن را از ترکها یاد گرفتهاند. در میان هر دسته، جمعی قمهزن فارس بود.» این موضوع مورد انتقاد قهرمانمیرزا بود تا آنجا که نوشت: «با وجودی که شرعاً ممنوع است، احدی نمیتواند ممانعت کند و در سالی چند نفر مقتول میشوند. این عمل نامشروع را از علمای شیعه فقط ملاآقای دربندی مستحسن دانسته.»
🔸اوضاع سیاسی نیز بر مراسم عزاداری محرم تأثیر میگذاشت. به طوریکه محرمِ تهران در زمان استبداد صغیر (پس از به توپ بستن مجلس) از رونق سابق خالی بود: «الحمدلله در شهر هم نزاعی و مرافعهای نشده بود. اغلب دستجات هم قدغن بود حرکت نکنند. قمهزن بسیار بوده. این معمول و نذر ترکها بود.
ibna.ir/x6HDw
@ibna_official
🔰نگاهی به پشتپرده خلق یکی از ماندگارترین مجموعههای مصور جهان؛
تنتن؛ ۱۵ نکته برای بازخوانی دنیایی فراتر از یک کمیک
🔸از خبرنگاری که به فضانوردی رسید تا شخصیتهایی که از دل تاریخ واقعی بیرون آمدند؛ نگاهی دوباره به جهان تنتن، مجموعهای که با همه تناقضها و تغییراتش، همچنان یکی از ماندگارترین آثار مصور قرن بیستم به شمار میرود.
🔸اگر با تنتن بزرگ شدهاید، احتمالاً فکر میکنید همهچیز را دربارهاش میدانید؛ پسری با تافت زرد همیشگی، سگی سفید که گاهی از همه آدمهای اطرافش عاقلتر به نظر میرسد و ناخدایی که فحشهایش به اندازه قلبش بزرگ است.
🔸اما پشت این تصویر آشنا، جهان دیگری پنهان شده است؛ جهانی از الهامهای واقعی، اشتباهات تاریخی، پیشبینیهای علمی و شخصیتهایی که بهمرور از صفحات کمیک بیرون آمدند و بخشی از حافظه جمعی قرن بیستم شدند. به بهانه انتشار کامل مجموعه تنتن در نشرچشمه - کتاب چ، نگاهی کردهایم به حقایقی درباره این ماجراجوی جذاب که چندین نسل با او بزرگ شدهاند.
ibna.ir/x6HFN
@ibna_official