🔰محرم به روایت آیین و ادبیات/ مرکزی؛ استان مرکزی خاستگاه تعزیه‌نویسان نامی/ کتابی که منبع نگارش تعزیه‌های قاجاری است 🔸آیین‌های عاشورایی در ایران تنها جلوه‌ای از سوگواری برای سیدالشهدا(ع) نیستند، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی مردمان این سرزمین را بازتاب می‌دهند. استان مرکزی نیز با برخورداری از پیشینه‌ای غنی در حوزه تعزیه، ادبیات آیینی و آیین‌های سنتی عزاداری، یکی از کانون‌های مهم حفظ و انتقال این میراث به نسل‌های آینده است. 🔸عاشورا در استان مرکزی همواره فراتر از یک مناسبت مذهبی، بخشی از هویت فرهنگی و ادبی مردم بوده است. نگاهی به این سنت‌های ماندگار نشان می‌دهد که چگونه ادبیات آیینی در کنار آیین‌های عزاداری، روایتگر عشق و ارادت مردمان این خطه به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) شده و همچنان در حافظه جمعی آنان زنده مانده است. 🔸یکی از رسوم شاخص این استان، آیین علم‌گردانی در روستای هزاوه است. در شب نخست محرم، سادات علم‌گردان هزاوه با حضور در امامزاده محل، علمی شش متری را برای ایام عزاداری آماده می‌کنند. این علم دارای دو سرپنجه نقره‌ای و طلایی است که هر یک در زمان مشخصی از مراسم مورد استفاده قرار می‌گیرد و نمادهای خاصی از واقعه عاشورا را بازنمایی می‌کند. 🔸استان مرکزی خاستگاه بسیاری از چهره‌های تأثیرگذار در عرصه تعزیه، شعر آیینی و موسیقی مذهبی بوده است. از جمله این شخصیت‌ها می‌توان به قائم‌مقام فراهانی، میرزا تقی‌خان امیرکبیر، میرزا عبدالله فراهانی، شعبانعلی طفرشی، سیدیوسف طفرشی، میرزا حبیب طفرشی، رضا محلاتی و دیگر تعزیه‌خوانان و هنرمندان برجسته دوره قاجار اشاره کرد. 🔸استان مرکزی به دلیل پیشینه غنی تاریخی، حضور شاعران، تعزیه‌نویسان، موسیقی‌دانان و هنرمندان برجسته و نیز تنوع آیین‌های عاشورایی، یکی از مهم‌ترین کانون‌های حفظ و تداوم میراث فرهنگی و آیینی ایران به شمار می‌رود. ibna.ir/x6HC2 @ibna_official

🔰نگاهی به نمایشنامه «قیام حسین» نوشته عبدالرحمان شرقاوی؛ عاشورا در آیینه تئاتر عرب؛ واکاوی نمایشنامه «الحسین ثائراً» 🔸نمایشنامه‌ «الحسین ثائراً» در ژانر حماسه تاریخی-سیاسی با زبان عربی فصیح و با سبکی شاعرانه و خطابی نگارش یافته است. 🔸این اثر سرآغاز یک دوگانه‌ نمایشی باشکوه است؛ اثری که در آن، نه روایتی صرفاً عاطفی و آیینی، که تحلیلی عمیق از بسترهای سیاسی، اجتماعی و روان‌شناختی قیام عاشورا به دست می‌دهد. نویسنده با قلمی شاعرانه و نگاهی سیاسی، زمینه‌های اجتماعی، روان‌شناختی و تاریخی قیام عاشورا را چنان به تصویر می‌کشد که گویی نه در قرن اوّل هجری، که در میان بحران‌های جهان معاصر، نفس می‌کشد و اثر را در چارچوبی برای همه‌ زمان‌ها و زمین‌ها بازتعریف می‌کند. 🔸یکی از درخشان‌ترین شخصیت‌پردازی‌های این نمایشنامه، بی‌گمان، أسد است. او از یک‌سو، با سابقه‌ حضور در جنگ‌های صدر اسلام و نسب خویشاوندی با صحابه، خود را «اولی به نبی» می‌داند؛ و از سوی دیگر، با طمع مادی و ترس از هرج‌ومرج، از بیعت با امام حسین(ع) سر باز می‌زند و بر بیعت پیشین خود با یزید پای می‌فشرد. 🔸این شخصیت، به‌خوبی نشان می‌دهد که دشمن اصلی قیام عاشورا، تنها «یزید» و «ابن‌زیاد» نیستند؛ بلکه خواصی که با «توجیهات مصلحت‌آمیز» و «عقلانیت محافظه‌کارانه»، به نظام استبداد، مشروعیت می‌بخشند، نقش‌آفرینان اصلی این تراژدی‌اند. 🔸شخصیت أسد، با تمام توجیهات عقلانی‌اش، پاسخی تلخ به این پرسش می‌دهد: سکوت، خود، بزرگ‌ترین خیانت است و شخصیتِ وحشی، با تمام پشیمانی‌اش، هشدار می‌دهد که همکاری و همراهی با ظلم، هرچند با وعده‌ی آزادی، سرانجامی جز ندامت ابدی ندارد. ibna.ir/x6HFc @ibna_official

🔰مترجم «نامزد آقای مترجم» در گفت‌وگو با ایبنا: ژوائو خِیس با طنزی تلخ ادبیات صنعتی‌شده را روایت می‌کند 🔸پدیده الماسی، مترجم کتاب «نامزد آقای مترجم» نوشته ژوائو خِیس گفت: خیس ادبیات را صرفاً امری انتزاعی نمی‌بیند و در کمال بدبینی و واقع‌بینی به ما می‌گوید که چگونه در مورد ادبیات هم با صنعتی طرفیم که گاهی به دست نااهلان اداره می‌شود و در آن پول حرف آخر را می‌زند. 🔸طنز ژوائو خِیس از آن جنس طنزهایی نیست که صرفاً برای خنداندن نوشته شده باشد؛ بیشتر راهی است برای تاب آوردن جهانی که مدام شخصیت اصلی را ناکام می‌گذارد. بسیاری از شوخی‌های کتاب، در واقع متوجه ژست‌های روشنفکرانه، مناسبات معیوب نشر و حتی خود آقای مترجم است. طنز رمان گاهی گزنده است، اما به هجو تبدیل نمی‌شود. 🔸«موفقیت فوق‌العاده‌ ژوائو خِیس در کتاب نامزد آقای مترجم این است که مخاطبش را متقاعد می‌کند مشغول خواندن اثری است که در اوج دوران مدرنیسم در اواسط قرن بیستم نوشته شده است... ما را از زمان حال حاضر بیرون می‌کشد و به دوران اولیس و خانم دلووی می‌برد.» ibna.ir/x6HvN @ibna_official

🔰رسوایی ادبی هوش مصنوعی؛ بحرانی که مرز میان نویسنده و ماشین را محو کرد 🔸اتهام انتشار داستان‌های تولید شده با هوش مصنوعی در یکی از معتبرترین جوایز ادبی جهان، بحث تازه‌ای درباره آینده ادبیات انسانی و ناتوانی نهادهای فرهنگی در تشخیص متن ماشینی به راه انداخته است. 🔸کاربران اینترنتی با انتشار بخش‌هایی از متن، از استعاره‌های نامعمول و ساختارهای کلیشه‌ای آن انتقاد کردند. جمله‌هایی مانند «موهایش باران نیمه‌شب بود و خنده‌اش به درخشندگی روی» به سرعت به سوژه تمسخر تبدیل شد. برخی نیز متن را با ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی بررسی کردند؛ ابزارهایی که مدعی شدند داستان تقریبا به طور کامل توسط هوش مصنوعی تولید شده است. 🔸این رسوایی در حالی رخ می‌دهد که طی ماه‌های اخیر نمونه‌های مشابهی در رسانه‌ها و صنعت نشر مشاهده شده است؛ از ستون‌های روزنامه نیویورک تایمز گرفته تا رمان‌هایی که توسط ناشران بزرگ منتشر شده‌اند. تفاوت این پرونده اما در واکنش نهادهای ادبی است. ibna.ir/x6HdN @ibna_official

🔰نگاهی دوباره به «پاییز آمد»؛ مکث در پیچ‌وخم تردیدها و ناگفته‌های یک زندگی 🔸شاید هیچ‌جا این رنج به اندازه جمله‌های پایانی «پاییز آمد» و درد فخری، عریان و بی‌واسطه خودش را نشان ندهد: «بدون حرفی رفت توی سردخانه. دنبالش رفتم. رفت سمت یک دریچه آن را باز کرد و پیکر را کشید بیرون. 🔸«پاییز آمد»، فقط یک داستان مستند از زندگی خانوادگی شهید سردار احمد یوسفی نیست چون نویسنده ما را با زنی روبه‌رو می‌کند که با وجود ظرافت، زیبایی، استعداد و رفاه خانوادگی اما پایش را در کفشی فرو می‌بَرَد که سرنوشتش را به طور کلی تغییر می‌دهد و برای ابد گرفتار پاییز می‌کند! تا جایی که خود جعفریان می‌گوید: «پاییز آمد، ماحصل سی ساعت مصاحبه و حداقل بیست سفر به زنجان در طول این چهار سال است. در تمام جلسات خانم موسوی اشک می‌ریخت. هر جلسه فکر می‌کردم جلسه بعد اشک‌هایش تمام می‌شود، اما نشد!» 🔸«پاییز آمد» با تمام اشک‌ها، صبوری‌ها و تصویرهای زنده‌اش، گاهی آن‌قدر به فخری نزدیک می‌شود که فرصت کمتری برای ایستادن و تماشای او از دور به مخاطب می‌دهد. روایت، دست خواننده را می‌گیرد و بدون آنکه زیاد در پیچ‌وخم تردیدها و ناگفته‌های زندگی مکث کند، از میان رنج‌ها عبورش می‌دهد؛ اتفاقی که هرچند از تاثیر عاطفی کتاب کم نمی‌کند اما در بعضی فصل‌ها، فرصت شناخت بیشتر را از خواننده می‌گیرد. ibna.ir/x6HFQ @ibna_official

🔰تاسوعا و عاشورا از خلال خاطرات قهرمان‌‌میرزا سالور؛ روضه‌های خامس آل‌عبا به روایت عین‌السلطنه 🔸رضا مختاری اصفهانی نوشت: روضه‌‌خوان‌‌های تهرانِ عصر ناصری نیز هر کدام برای خودشان حکایتی داشتند. یکی از آنان سیدمحسن نقیب‌‌السادات بود؛ روضه‌‌خوانی که جمعیت زیادی پای منبرش گرد می‌‌آمدند اما عین‌‌السلطنه به معلومات او خُرده می‌‌گیرد: «آقای نقیب‌‌السادات ماشاءالله معرکه می‌‌کند. پنجاه سال است روضه‌‌خوان است. چهار حدیث بلد نیست.» 🔸اختلاف درباره روز عاشورا هم از مواردی بود که موجب می‌‌شد در تهران یک روز و در شمیران روزی دیگر را عزای امام سوم شیعیان قرار دهند. از آن جمله در یازدهم محرم ۱۳۰۷/ شانزدهم شهریور ۱۲۶۸ اهالی تجریش مراسم عاشورا را برگزار کردند. چه «مجتهد تجریش» بر این امر «حکم» کرده بود. گاهی نیز مانند سال ۱۳۰۸ با توجه به عدم رؤیت ماه، به حکم فقها عاشورا متفاوت از تقویم شد. 🔸مهم‌ترین شاخصه عزاداری ترک‌ها، قمه‌‌زنی بود که به گفته عین‌‌السلطنه: «تهرانی و فارس‌‌‌های ما هم قمه‌‌زدن را از ترک‌‌ها یاد گرفته‌‌اند. در میان هر دسته، جمعی قمه‌‌زن فارس بود.» این موضوع مورد انتقاد قهرمان‌‌میرزا بود تا آنجا که نوشت: «با وجودی که شرعاً ممنوع است، احدی نمی‌‌تواند ممانعت کند و در سالی چند نفر مقتول می‌‌شوند. این عمل نامشروع را از علمای شیعه فقط ملاآقای دربندی مستحسن دانسته.» 🔸اوضاع سیاسی نیز بر مراسم عزاداری محرم تأثیر می‌‌گذاشت. به طوری‌‌که محرمِ تهران در زمان استبداد صغیر (پس از به توپ بستن مجلس) از رونق سابق خالی بود: «الحمدلله در شهر هم نزاعی و مرافعه‌‌ای نشده بود. اغلب دستجات هم قدغن بود حرکت نکنند. قمه‌‌زن بسیار بوده. این معمول و نذر ترک‌‌ها بود. ibna.ir/x6HDw @ibna_official

🔰نگاهی به پشت‌پرده خلق یکی از ماندگارترین مجموعه‌های مصور جهان؛ تن‌تن؛ ۱۵ نکته برای بازخوانی دنیایی فراتر از یک کمیک 🔸از خبرنگاری که به فضانوردی رسید تا شخصیت‌هایی که از دل تاریخ واقعی بیرون آمدند؛ نگاهی دوباره به جهان تن‌تن، مجموعه‌ای که با همه تناقض‌ها و تغییراتش، همچنان یکی از ماندگارترین آثار مصور قرن بیستم به شمار می‌رود. 🔸اگر با تن‌تن بزرگ شده‌اید، احتمالاً فکر می‌کنید همه‌چیز را درباره‌اش می‌دانید؛ پسری با تافت زرد همیشگی، سگی سفید که گاهی از همه آدم‌های اطرافش عاقل‌تر به نظر می‌رسد و ناخدایی که فحش‌هایش به اندازه قلبش بزرگ است. 🔸اما پشت این تصویر آشنا، جهان دیگری پنهان شده است؛ جهانی از الهام‌های واقعی، اشتباهات تاریخی، پیش‌بینی‌های علمی و شخصیت‌هایی که به‌مرور از صفحات کمیک بیرون آمدند و بخشی از حافظه جمعی قرن بیستم شدند. به بهانه انتشار کامل مجموعه تن‌تن در نشرچشمه - کتاب چ، نگاهی کرده‌ایم به حقایقی درباره این ماجراجوی جذاب که چندین نسل با او بزرگ شده‌اند. ibna.ir/x6HFN @ibna_official

🔰با محوریت جنگ روسیه و اوکراین؛ نگاهی متفاوت به آثار داستایفسکی 🔸لسیا دوبنکو، نویسنده و تحلیلگر اوکراینی طی بازخوانی آثار داستایفسکی استدلال می‌کند که غرب اغلب این نویسنده را نماد انسان‌گرایی و رستگاری می‌داند، در حالی که آثار او بیش از هر چیز بازتاب ساختارهای ذهنی و اخلاقی جامعه روسیه‌اند؛ ساختارهایی که به باور او هنوز در رفتار اجتماعی و سیاسی روسیه معاصر قابل مشاهده هستند. 🔸او که مانند میلیون‌ها نفر در جمهوری‌های سابق شوروی، آثار داستایفسکی را در مدرسه خوانده و بعدها نیز رمان‌هایی چون «ابله» و «رنج‌کشیدگان و خوارشدگان» را مطالعه کرده است، می‌نویسد که سرانجام از ادبیات روسیه فاصله گرفته؛ نه صرفا به دلیل جنگ جاری، بلکه به این علت که دیگر نمی‌تواند با جهان‌بینی نهفته در آن کنار بیاید. 🔸به باور او، در بسیاری از آثار کلاسیک روسی الگوهایی تکرار می‌شوند: الکل‌گرایی، خشونت عاطفی، روابط ویرانگر، احساس اجتناب‌ناپذیر بودن فاجعه و نوعی تسلیم در برابر سرنوشت. شخصیت‌ها اغلب به جای مبارزه با شرایط، خود را به دست نیروهای تاریک درونی یا بیرونی می‌سپارند. ibna.ir/x6Hx3 @ibna_official

🔰مقایسه عملکرد مغز در مواجهه با نوشته‌های کاغذی و دیجیتالی؛ مغز انسان نوشته‌های روی کاغذ را بهتر پردازش می‌کند 🔸نتایج یک پژوهش جدید در دانشگاه توکیو نشان می‌دهد مغز انسان هنگام مطالعه متون روایی روی کاغذ، اطلاعات داستانی را کارآمدتر از نمایشگرهای دیجیتال سازمان‌دهی و پردازش می‌کند. 🔸بررسی تصاویر اسکن مغزی نیز تفاوت‌های معناداری در الگوی فعالیت مغزی دو گروه نشان داد. افرادی که مطالعه را با نسخه چاپی آغاز کرده بودند، هنگام خواندن بخش دوم داستان، فعالیت کمتری در نواحی پیشانی مغز مرتبط با پردازش زبان، درک روایت و یکپارچه‌سازی اطلاعات از خود نشان دادند. به اعتقاد پژوهشگران، این یافته بیانگر آن است که مطالعه روی کاغذ به مغز امکان می‌دهد ساختار و جریان روایت را با صرف منابع شناختی کمتری سازمان‌دهی کند. 🔸سرپرست این پژوهش، Kuniyoshi Sakai، اعلام کرد که این مطالعه نخستین شواهد عصب‌شناختی مستقیمی را ارائه می‌دهد که تفاوت میان خواندن از روی کاغذ و مطالعه از طریق نمایشگرهای دیجیتال را در سطح فعالیت مغزی نشان می‌دهد. ibna.ir/x6Hpz @ibna_official

🔰شورش در سرزمین سایه‌ها؛ ادبیات چگونه به سلاح زنان بدل می‌شود؟ 🔸وقتی واقعیت راهی برای فرار باقی نمی‌گذارد، نوبت به قدرتِ کلمات می‌رسد. جایی که نویسندگان با خلق شخصیت‌های نافرمان، به ما یاد می‌دهند چطور با «نه گفتن» به کلیشه‌ها، سرنوشت جدیدی برای خودمان بنویسیم. در این مطلب بررسی می‌کنیم که چگونه زنان از بنگلادش تا کره‌جنوبی، با استفاده از داستان‌ها و رمان‌های ممنوعه، علیه سلطه و تبعیض شورش کرده‌اند. 🔸این حقیقت تلخ، هیچ‌کجا به اندازه جزیره «بانیشانتا» (Banishanta) در بنگلادش عریان نیست. در مواجهه با چنین سلطه سنگینی، این پرسش مطرح می‌شود که آیا این دوران به تعبیر والتر بنیامین همان «زمانه اضطراری» نیست که در بطن خود، لحظه ظهور یک تغییر بزرگ را پنهان کرده است؟ پاسخی که ادبیات به این بن‌بست می‌دهد، خلق یک «اعتراض خیالی» است؛ نوری که در تاریک‌ترین لحظات واقعیت، در قلب تخیل روشن می‌شود. ibna.ir/x6HcS @ibna_official

🔰نگاهی به کتاب «گفت‌وگو؛ آیین حق‌جویی»؛ ضرورت تمدنی 🔸کتاب یادآوری می‌کند گفت‌وگو صرفاً تبادل نظر نیست؛ نوعی اخلاق است، نوعی روش حقیقت‌جویی است و شاید در نهایت یکی از آخرین امکان‌های ما برای زندگی مشترک در جهانی باشد که هر روز بیش از پیش به سمت قطبی‌شدن و حذف دیگری حرکت می‌کند. در چنین جهانی، دفاع از گفت‌وگو نه یک انتخاب لوکس، بلکه ضرورتی فرهنگی و حتی تمدنی است. 🔸اینجا مسئله اصلی نه دین است و نه الهیات، بلکه خودِ امکان گفت‌وگوست. با این حال، دغدغه‌های همیشگی میردامادی همچنان حضور دارند: چگونه می‌توان در جهانی متکثر زندگی کرد؟ چگونه می‌توان میان اختلاف و حقیقت‌جویی تعادل برقرار کرد؟ و چگونه می‌توان بدون فروغلتیدن به نسبی‌گرایی یا تعصب، با دیگری مواجه شد؟ از این منظر، کتاب را می‌توان بخشی از پروژه گسترده‌تر نویسنده برای بازاندیشی در اخلاق و فرهنگ گفت‌وگو در جامعه ایرانی دانست. 🔸دغدغه نویسنده درباره نبود آثار بومی در حوزه گفت‌وگوشناسی است. میردامادی توضیح می‌دهد که هرچند کتاب‌های متعددی درباره تفکر نقادانه وجود دارد، اما کمتر اثری را یافته که هم‌زمان سه ویژگی داشته باشد: بومی، روزآمد و مقدماتی. به باور او، بسیاری از آثار موجود یا ترجمه‌اند، یا بیش از حد تخصصی‌اند، یا ارتباطی با تجربه ایرانی ندارند. 🔸بزرگ‌ترین نقطه قوت کتاب، پیوند میان مسئله‌ای کاملاً معاصر و میراثی تاریخی است. نویسنده نشان می‌دهد که بحران گفت‌وگو در شبکه‌های اجتماعی را نمی‌توان صرفاً با توصیه‌های روان‌شناختی حل کرد. نکته مهم دیگر، تلاش برای بومی‌سازی بحث تفکر انتقادی است. برخلاف بسیاری از آثار مشابه، این کتاب می‌کوشد گفت‌وگوشناسی را در زمینه فرهنگی و تاریخی ایران و جهان اسلام بازسازی کند. همچنین لحن شخصی و روایی پیشگفتار باعث می‌شود خواننده احساس کند با مسئله‌ای زنده و واقعی روبه‌رو است، نه صرفاً یک بحث نظری. ibna.ir/x6Hhz @ibna_official

🔰نگاهی به کتابخانه شهید آیت‌الله العظمی علی خامنه‌ای؛ کتاب‌های فلسفی رهبر شهید 🔸عکس مشهوری از رهبر شهید حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای(ره) در کتابخانه شخصی ایشان از سوی سایت رسمی ایشان منتشر شده که بارها در شبکه‌های اجتماعی دست به دست شده است. این عکس کیفیت بسیار بالایی دارد و با دقت در آن می‌توان اسامی بعضی کتاب‌های کتابخانه رهبر شهید را خواند.نکته جالب این فهرست آن است که عمده این آثار در حوزه فلسفه است. 🔸وقتی کسی شهید شد، همهٔ اتاقش تماشایی است، میزش، خودکارش، لباسش، حوله‌اش، دستخطش، کاغذ یادآورش، گلدانش، جانمازش، قاب انتخابی روی دیوارش و... ولی خب کتاب‌ها و کتابخانه‌اش جور دیگری تماشایی است، چون تنها اشیایی است که تو هم می‌توانی با آن‌ها شریک امتداد وجودی شهید شوی. 🔸در این عکس زیبا و خاص حدود ۶۳ کتاب را توانستم تشخیص بدهم و بنویسم با نام کتاب و مولف (و بعضاً مترجم). دو مورد که یکی از دو جزء را نداشت ننوشتم، یک مورد نام مولف «آیت‌الله حسن حسن‌زاده آملی» مشخص بود و نام کتاب مشخص نبود و یک مورد نام کتاب «شهاب‌الدین سهروردی» مشخص بود و نام مولف معلوم نبود؛ با این دوتا فهرستم ۶۵تایی می‌شد. کتاب‌ها را طبق ردیف و دقیقاً طبق چیدمان و جای خودشان نوشتم، که اگر آدم اهل فن یا دقیق‌تری پیدا شد و توانست آن‌هایی را که من نتوانستم تشخیص بدهم تشخیص دهد، از همین چیدمان متوجه شود و بگوید تا به همین فهرست اضافه کنم. ibna.ir/x6HFx @ibna_official