🔰یادداشتی به مناسبت زادروز عباس زریاب خویی؛
پیوند میان نوآوری و حافظه تاریخی
عباس زریابخویی و مسئلۀ تداوم در گسست شعر معاصر
🔸عباس زریاب خویی در نگاه خود به شعر معاصر، بر پیوند میان نوآوری و حافظۀ تاریخی زبان تأکید میکند. او اگرچه ضرورت تحوّل شعر را متناسب با تغییرات اجتماعی و فرهنگی میپذیرد، بر این باور است که زبان شاعرانه نمیتواند از ریشههای تاریخی خود جدا شود.
🔸️زریاب در نگاه خود به شعر معاصر، بر پیوند میان نوآوری و حافظۀ تاریخی زبان تأکید میکند. او اگرچه ضرورت تحوّل شعر را متناسب با تغییرات اجتماعی و فرهنگی میپذیرد، بر این باور است که زبان شاعرانه نمیتواند از ریشههای تاریخی خود جدا شود. در این نگاه، شعر معاصر عرصۀ تقابل سنت و تجدد نیست، بلکه میدان تعامل میان این دو نیروست؛ سنتی که اگر در تکرار باقی بماند به سکون میانجامد و تجدّدی که اگر از ریشههای فرهنگی جدا شود، به سطحینگری فروکاسته میشود. از همین رو، اندیشۀ زریاب را میتوان تلاشی برای فهم «تداوم در گسست» دانست
🔸زریاب را نباید فقط در جایگاه «داور شعر» دید؛ بلکه او متعلق به نسلی از اندیشمندان ایرانی است که دغدغۀ اصلیشان این بود که چگونه میتوان در جهان جدید زیست، بدون آنکه حافظۀ فرهنگی خود را از دست داد؟ با تأمل در این گفتگو، میتوان به نسبت شاعر با زبان و تاریخ رسید و همین مسئله یک مصاحبۀ مطبوعاتی ظاهراً ساده را تبدیل به مادۀ یک خوانش نظری میکند. مهمترین ایدهای که در سخنان زریاب دیده میشود این است که با وجود پذیرش نوگرایی، با تصور «شعر جدید به مثابه نفی گذشته» موافق نیست و در این باره به شاعرانی چون اخوان، شفیعی و حتی شاملو اشاره میکند؛ سه شخصیتی که هرکدام به گونهای به گذشته متصلاند.
ibna.ir/x6JsC
@ibna_official
🔰تبیین مقطعی مهم در کلام اهل سنت در گفتوگو با سیدلطفالله جلالی:
از شرقیترین نقطۀ جهان اسلام تا غربیترین آن
🔸بهگفته مولف: «در عصر کنونی نزدیک به نیمی از مسلمانان در جهان اسلام، تابع مذهب حنفی ـ ماتریدیاند. مذهب ماتریدیه از شرقیترین نقطۀ جهان اسلام تا غربیترین آن، از هند تا مصر، از آسیای میانه، تا ترکیه و منطقه بالکان، در کشورهای مختلف اسلامی، پیروان بسیار دارد و این امر، لزوم پژوهش دربارۀ اوضاع کنونی و نیز تاریخ گذشته آن را آشکار میسازد.»
🔸️تسلط نویسنده بر منابع گوناگون مربوط به اندیشۀ اسلامی حقیقتاً شگفتانگیز است. نویسنده بر پیشینۀ بحث از زوایای گوناگون آگاهی کامل داشته و در مباحث مختلف، هم منابع کلامی، هم منابع تفسیری، هم منابع تاریخی، و هم منابع شرححالنگاشتی، طبقات، رجال و فهرست را بهخوبی میشناخته و از آنها بهره برده است. چنانکه از منابع متأخر نیز بهخوبی بهره برده است.
🔸️نویسنده در مقدمۀ خود بر ترجمۀ فارسی کتاب، آنگاه که تاریخچۀ تجربۀ خود از ماتریدیپژوهی را شرح میدهد، به کشور ازبکستان اشاره میکند که در آنجا ابومنصور ماتریدی را از نو کشف کردند. در واقع، میدانیم که کشور ازبکستان در جایگاه یک کشور، از کشورهای نوتأسیس مشترکالمنافع است که در سال ۱۹۹۱ میلادی، پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تأسیس شد و استقلال خود را بازیافت. این کشورهای تازهتأسیس به دنبال احیای هویت فرهنگی، ملی، سیاسی و تمدنی خود بودند و هستند و برای این منظور میکوشند گذشتۀ خود را بازشناسی کنند.
🔸️این پژوهش دربارۀ تاریخ اندیشه در جهان اسلام، اهمیتی مضاعف دارد و به شناخت بهتر و دقیقتر مسلمانان از گذشتهشان و البته به شناخت بهتر پیروان هریک از مذاهب اسلامی از یکدیگر کمک میکند. کمترین فایدۀ پژوهش دربارۀ تاریخ اندیشه در جهان اسلام و تاریخ مذاهب اسلامی این است که مشابهتها و قرابتهای فکری میان مذاهب آشکار میشوند و نیز نقاط اختلاف بهتر شناخته میشوند و اگر نگاه دلسوزانهای وجود داشته باشد، با اتکا به مشابهتها و قرابتها، میتوان راهحلهای مناسبی برای این نقاط اختلاف پیدا کرد.
ibna.ir/x6Jr7
@ibna_official
🔰کتابخانه وزیری در دل خشت و کاهگل نفس میکشد؛
پنجمین گنجینه مکتوب ایران با ۶ هزار نسخه خطی
🔸در گوشهای از بافت تاریخی یزد، میان کوچههای خشتی و در سایهسار مسجد جامع، عمارتی قرار دارد که از میان کاغذهای کهنه آن، بوی تاریخ میآید. کتابخانه وزیری، پنجمین گنجینه مکتوب ایران و یکی از بزرگترین کتابخانههای وقفی، جایی است که دستنوشتههای علمای بزرگ، اسناد قدیمی و نسخ خطی کمیاب، هر بازدیدکنندهای را به سفری در اعماق تاریخ اسلام و ایران هدایت میکند.
🔸️کتابخانه وزیری به عنوان یکی از مهمترین کتابخانههای وقفی کشور، سالهاست که در قلب یزد ایستاده است؛ جایی که کتابهای چند صد ساله، اسناد تاریخی و دستخطهای بزرگان، در سکوت مخزنها نگهداری میشوند و روایت مردی را ادامه میدهند که روزگاری دانست کتاب اگر قرار است بماند، باید از مالکیت یک نفر بیرون بیاید و به حافظه یک شهر سپرده شود.
🔸️چنانکه گفتهاند پیش از وقف کتابخانه توسط مرحوم علیمحمد وزیری، یکی از کارمندان این مجموعه در عالم رویا خواب دیده که حجت الاسلام وزیری از او میخواهد کتابی را برایش بیاورد. کارمند کتابخانه همچون همیشه به سراغ قفسه کتابها میرود و کتاب را بر میدارد. در این هنگام اما قفسه به روی حرم مطهر حضرت امام رضا (ع) گشوده میشود و به این ترتیب داستان پر رمز و راز وقف کتابخانه وزیری نیز آغاز میشود
🔸کتابخانه وزیری، بهشتِ پژوهشگران است و بخشهای متعددی دارد که هرکدام، گنجینهای از میراث مکتوب ایران و اسلام محسوب میشوند.
ibna.ir/x6J56
@ibna_official
🔰داریوش عابدی در گفتوگو با ایبنا:
بچهها جنگ را از داخل خانواده لمس و حس میکنند
🔸داریوش عابدی گفت: الان کاملاً نوجوانهای ما در فضای جنگ زندگی میکنند. تمام اضطراب و نگرانی نسبت به آینده وجود دارد و نگاه خوبی به آینده ندارند. آینده معلوم نیست و هر لحظه ممکن است اتفاق ناگواری برای خانواده، محله و شهر بیفتد. الان هم هست. برای همین من فکر نمیکنم نوجوان نتواند با این فضا ارتباط برقرار کند و کاملاً این فضا را میفهمد، چون الان دارد آن را زندگی میکند. حداقل در این یک سال اخیر اینطور بوده است.
🔸این نویسنده در «رادیو ترانزیستوری» سراغ بخشی از تجربه جنگ رفته که شاید در بسیاری از روایتهای ادبی کمتر مورد توجه قرار گرفته است؛ تأثیر اخبار، رسانه و بهویژه رادیو بر خانوادهها و ذهن و زندگی کودکان و نوجوانان. او همچنین با پیوند دادن واقعیتهای تاریخی با دغدغهها و سرگرمیهای روزمره یک نوجوان، کوشیده است فاصله میان مخاطب امروز و نوجوانی را که در سالهای جنگ زندگی میکرد، کمتر کند.
🔸️در زمان جنگ ایران و عراق، رادیویی بود که ساعت هشت پخش میشد. تا مدتی ما همین کار را میکردیم. با اینکه کسی از نزدیکانمان در جبهه یا در اسارت نبود، رادیو گوش میکردیم. مردم میرفتند روی موج رادیو عراق و صحبت کسانی را که عراقیها گرفته بودند، گوش میکردند. خیلی اوقات پارازیت میدادند، ولی فضا بسیار پرتنش و پراسترس بود و همه منتظر بودند. حالا اینکه به این موضوع پرداخته نشده، دلیلش را نمیدانم، ولی آن موقع اینگونه بود و چارهای هم نبود. من این موضوع را کشف و پیدا نکردم و این اتفاقی بود که در تاریخ جنگ ما رخ داده است؛ ارتباط با رادیو و گوش کردن به رادیو عراق، مخصوصاً در ساعتی که اسرا صحبت میکردند.
🔸️الان کاملاً نوجوانهای ما در فضای جنگ زندگی میکنند. تمام اضطراب و نگرانی نسبت به آینده وجود دارد و نگاه خوبی به آینده ندارند. آینده معلوم نیست و هر لحظه ممکن است اتفاق ناگواری برای خانواده، محله و شهر بیفتد. الان هم هست. برای همین من فکر نمیکنم نوجوان نتواند با این فضا ارتباط برقرار کند و کاملاً این فضا را میفهمد، چون الان دارد آن را زندگی میکند. حداقل در این یک سال اخیر اینطور بوده است. این مسئله دو سال پیش شاید وجود داشت، ولی الان بعید میدانم. نوجوانها الان با یک مسئله جدید مواجه شدهاند. تکنولوژی پیشرفت کرده، ولی موضوع همان موضوعی است که ما با آن مواجه بودیم و الان هم بچهها با آن مواجه هستند.
ibna.ir/x6Js2
@ibna_official
🔰در پانزدهمین عصر بخارا مطرح شد؛
تراژدی تکرار در روابط ایران و غرب
🔸احمد بستانی در بررسی و نقد «استراتژی کلان ایران» گفت: این کتاب صرفاً تاریخ روابط بینالملل ایران نیست، بلکه بخش قابلتوجهی از آن به تحولات داخلی، اجتماعی و جنبشهای اجتماعی در ایران اختصاص یافته است. به همین سبب، این اثر فراتر از کتابی در حوزه استراتژی است و میتوان آن را تا حدی، تاریخ سیاسی ایران دانست که تلاش کرده است بهطور مختصر یا مفصل، نکات مهم و دینامیزمهای درونی برخاسته از انقلاب و جمهوری اسلامی را تبیین کند.
🔸️ در مواجهه نخست با این کتاب، متوجه میشویم که تحت عنوان «استراتژی کلان ایران: یک تاریخ سیاسی»، متنی مثلا 400 صفحه است که بسیار توصیفی عمل میکند. اگر بخواهم این اثر را توصیف کنم، باید بگویم که متن کتاب از زمینههای تاریخی آغاز میشود. کتاب به بررسی زمینههای تاریخی ایران به مثابه یک کشور در مواجهه با غرب و بهطور مشخص، در مواجههاش با ایالات متحده آمریکا میپردازد؛ اینکه چگونه در سالهای پیش از انقلاب، ایران و آمریکا با یکدیگر مواجه بودند و با تأکید بر وقایع ۲۸ مرداد و حوادث پس از آن، بررسی میکند که چگونه در شکلگیری اسلام سیاسی در ایران و حتی در تصمیمگیریهای محمدرضا پهلوی، میتوان ردپای رویکردهای آمریکا را مشاهده کرد
🔸️این کتاب سرشار از تفصیل و مستندات است و جزئیات بسیاری را ارائه میدهد؛ به گونهای که تنها ارجاعات کتاب به منابع مختلف و سایتهای اینترنتی، بیش از ۱۰۰ صفحه است. اما پرسش این است که کتاب برای چه کسی نوشته شده است؟ در وهله اول، این اثر برای مخاطب غربی و به زبان انگلیسی تدوین شده است تا مخاطب غربی با منطق پشت تصمیمگیریهای نظام جمهوری اسلامی آشنا شود. هرچند مولف در مقدمه ذکر کرده است که هدف او توجیه یا داوری درباره تصمیمات نظام جمهوری اسلامی نیست، اما هنگام مطالعه کتاب، به هر حال با پشتپرده تصمیمگیریهای اساسی در حوزه بینالملل مواجه میشوید که مولف با دقتی مثالزدنی تلاش کرده است آنها را به تصویر بکشد.
ibna.ir/x6JsJ
@ibna_official
🔰یادداشت اکبر ایرانی در زادروز عباس زریاب خوی؛
تقیزاده مسیر علمی زریابخویی را هموار کرد
گوهرها خود نمیدرخشند؛ نگاهی به فرهنگ برکشیدن نخبگان
🔸مدیرعامل مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب در یادداشتی نوشت: تقیزاده با شناخت گوهر وجودی زریاب خویی، تنها به ستایش او بسنده نکرد؛ بلکه با حمایت و فراهم کردن امکان ادامهٔ تحصیل، در شکلگیری یکی از چهرههای ماندگار فرهنگ ایران نقش ایفا کرد.
🔸زندهیاد دکتر عباس زریاب خویی نمونهای روشن از این حقیقت است. او با نبوغ، حافظهٔ شگفتانگیز و پشتکار خود، یکی از بزرگترین دانشمندان معاصر ایران شد؛ اما در مسیر بالندگی او، نقش کسانی که قدر این استعداد را شناختند، کمتر از کوشش شخصی او نبود. مرحوم سیدحسن تقیزاده، هنگامی که زریاب را در کتابخانهٔ مجلس سنا دید، آن گوهر پنهان را شناخت، او را تشویق کرد و زمینهٔ ادامهٔ تحصیلش را در آلمان فراهم آورد. حتی گفتهاند نام «زریاب» نیز یادگار همان نگاه قدرشناسانه بود.
🔸️شاید آنچه امروز به نام حمایت از پژوهشگران و جوانان مستعد انجام میدهیم، ادامهٔ همان سنت دیرینهای باشد که بزرگان فرهنگ ما به آن باور داشتند؛ سنتی که در آن، یک انسان فرهیخته خود را مسئول میداند که استعدادهای نهفته را ببیند و برای شکوفایی آنها زمینه فراهم کند. تقیزاده با شناخت گوهر وجودی زریاب خویی، تنها به ستایش او بسنده نکرد؛ بلکه با حمایت و فراهم کردن امکان ادامهٔ تحصیل، در شکلگیری یکی از چهرههای ماندگار فرهنگ ایران نقش ایفا کرد
ibna.ir/x6JsF
@ibna_official
🔰معرفی و نقد کتاب «پارادکس اجتماعی» نوشته ویلیام فون هیپل
تناقض زندگی مدرن
🔸«پارادکس اجتماعی» در نهایت کتابی درباره شادکامی است، اما نه از آن نوع کتابهایی که خوشبختی را به مجموعهای از توصیههای فردی تقلیل میدهند. فون هیپل مسئله را بزرگتر میبیند. او میگوید برای فهم نارضایتی انسان مدرن باید به تاریخ تکاملی، ساختار روابط اجتماعی و تغییرات فرهنگی نگاه کنیم.
🔸️اهمیت کتاب در این نیست که یک بار دیگر به خواننده بگوید برای شاد بودن باید مثبتاندیش بود یا قدردان داشتهها بود. مسئله فون هیپل بنیادیتر است: شاید بخشی از نارضایتی انسان مدرن نتیجه موفقیت خود او باشد. شاید همان فرایندهایی که استقلال، انتخاب، ثروت و آزادی بیشتری برای ما به ارمغان آوردهاند، همزمان ما را از روابط، تعلق و پیوندهایی که برای سلامت روان و شادکامی به آنها نیاز داریم، دور کرده باشند. این همان «پارادکس اجتماعی» است.
🔸️فون هیپل نمیخواهد کتاب صرفاً نقدی بر مدرنیته باشد. راهحل او بازگشت به گذشته یا نفی استقلال نیست. اتفاقاً استقلال همچنان یک نیاز بنیادی انسان است. مسئله، بازگرداندن ارتباط به زندگیای است که بیش از اندازه به سمت استقلال حرکت کرده است. به همین دلیل راهحل کتاب احتمالاً بیشتر از جنس تغییر عادتهای روزمره است: ایجاد روابط واقعی، اختصاص زمان به دیگران، مشارکت اجتماعی و تبدیل ارتباط از یک «فعالیت اضافی» به بخشی از زندگی روزمره.
🔸️کتاب استدلال میکند که جوامع مدرن در مسیر تاریخی خود بیش از پیش به سمت استقلال حرکت کردهاند. آزادی فردی، شهرنشینی، آموزش، ثروت، انتخابهای شخصی و سبکهای زندگی متنوع، همگی فرصتهای استقلال را افزایش دادهاند. اما در همین مسیر، بخشی از ساختارهای سنتی ارتباط و تعلق تضعیف شدهاند. در نتیجه، چیزی که برای ما «موفقیت» محسوب میشود، میتواند بخشی از نیازهای اساسی ما را نیز سرکوب کند.
ibna.ir/x6Jr2
@ibna_official
🔰«ستارۀ فروزان» به بازار کتاب آمد؛
تاریخ شفاهی با نوشآفرین انصاری
🔸کتاب «ستارۀ فروزان» در پنج فصل به زندگی و پژوهشهای نوشآفرین انصاری میپردازد. این کتاب از سوی انتشارات سازمان اسناد و کتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران منتشر شد.
🔸️نوشآفرین انصاری سال ۱۳۴۲ از طریق دکتر مهری آهی، با توران میرهادی آشنا شد و از تأسیس شورای کتاب کودک (سال ۱۳۴۱) مطلع گردید و به عضویت آن درآمد. سپس بافاصلة زمانی کم از عضویت، بهعنوان یکی از اعضای هیئتمدیرة شورای کتاب کودک انتخاب شد و در کنار فعالیتهای دانشگاهی، در پیشبرد اهداف این شورا نقش مؤثری داشت. همچنین از سال ۱۳۷۸ که از دانشگاه کناره گرفت، تمام وقت و نیروی خود را صرف خدمت داوطلبانه در شورای کتاب کودک کرد و توانست بهعنوان دبیر شورا، ادبیات کودک و نوجوان ایران را در دهههای مختلف به جهانیان معرفی کند و در کسب جوایز متعدد برای نویسندگان، مترجمان و تصویرگران کتاب کودک، نقش بسزایی داشته باشد.
ibna.ir/x6JsS
@ibna_official