🔰یادداشتی درباره کتاب «پنجاه سال نفت» اثر مصطفی فاتح؛ آرمان‌های زمین‌مانده‌ مشروطه‌خواهی ملت ایران 🔸مهم‌ترین موضوع این اثر تحلیل و توصیف همزمانِ شیوه‌ی تشکیل نهضت ملی بر پایه‌ی آرمان‌های پنجاه ساله‌ی زمین مانده‌ی مشروطه‌خواهی ملت ایران است که در آن به برقراری قانون، تشکیل بانکداری نوین و اقتصاد در گردش و توسعه‌ی راه و ترابری تأکید شده و همچنین در طول جنگ جهانی دوم به دنبال احقاق آن بوده‌اند که بالاخره پس از حدود چهار سال از خاتمه‌ی این جنگ جانسوز شکل تحقق به خود گرفته است. 🔸وی در صفحات نخستین اثرش به خوبی به شرح محرومیت ساکنان و کارکنان دون پایه‌ی صنعت نفت جنوب ایران پرداخته که شاید چنین تعابیر و تصویرسازی در منابع دیگر کمتر عرضه شده باشد. اگرچه وی ۱۲ صفحه درباره‌ی کلیات و سابقه‌ی تاریخی نفت و توجیه علمی و صنعتی آن سخن رانده امّا مطالب بعدی همچنان تازه و گواراست. مخاطب به خوبی با کیفیت رقابت‌های قدرت‌های اقتصادی و شیوه‌ی ثبت و ضبط امتیازات نفت و قراردادهای پیرامونی آن در نقاط مختلف جهان آشنا می‌شود. در ادامه اهمیت نفت خاورمیانه را با جزئیات کاملی در ۵۰ صفحه تنظیم کرده که همچنان قابل استناد و کاربردی است. 🔸️کتاب پنجاه سال نفت ایران در دو مجلد بود که جلد نخست آن در سال ۱۳۳۵ منتشر و جلد دوم در سال ۱۳۳۷ و در پی دستگیری فاتح به دستور محمدرضاشاه، توسط سازمان امنیت مصادره شد. در شهریور ۱۳۴۳ محمدرضا پهلوی در نطقی در رادیو و تلویزیون به دنبال ترور حسنعلی منصور و مرگ او این اقدام را ناشی از دخالت بیگانه خواند و بی هیچ مقدمه‌ای مصطفی فاتح را مامور انگلیسی‌ها برای تشکیل حزب توده معرفی کرد. او در کتاب «پاسخ به تاریخ» فاتح را چنین روایت می‌کند: «ارگان حزب توده روزنامه‌ای بود به نام «مردم» که مخارج آن را در ابتدای امر شخصی به نام مصطفی فاتح از کارمندان کمپانی نفت انگلیس و ایران می‌پرداخت. فاتح وقتی سمت مشاور ژنرال فریزر ( وابسته نظامی انگلیس در ایران) را به عهده گرفت چند ماه بعد تمام نیروی خود را به کار برد تا مقام فرماندهی کل نیروهای مسلح ایران از من سلب شود و این همان سیاستی بود که سال‌ها بعد مصدق نیز آن را تعقیب کرد.» ibna.ir/x6JBx @ibna_official

🔰احمد بستانی در نشست «محافظه‌کاری و لیبرالیسم در ایران»؛ همه ما انقلابی هستیم بدون نهاد و تداوم نهادی، «محافظه‌کاری» به‌عنوان یک سنت سیاسی شکل نمی‌گیرد 🔸احمد بستانی گفت:‌ در فرهنگ سیاسی ایران نوعی گرایش وجود دارد که هر چیز قدیمی را کهنه و ازکارافتاده می‌داند و جدیدترین مدل هر چیز را بهتر می‌پندارد. از این جهت، به یک معنا «همه ما انقلابی هستیم»، زیرا دائماً به دنبال جدیدترین مدل‌ها و ایده‌ها هستیم. در چنین شرایطی، اگر سنتی وجود نداشته باشد، محافظه‌کاری نیز امکان شکل‌گیری ندارد. 🔸بستانی معتقد بود ایران برخلاف برخی کشورهای غربی، سنت محافظه‌کاری منسجمی نداشته است. از مشروطه تا امروز، جریان‌های چپ، حزبی و غیرحزبی، رسمی و غیررسمی، بسیار نیرومند بوده‌اند، اما محافظه‌کاری بیشتر در قالب افراد پراکنده ظاهر شده است. او از محمدعلی فروغی، احمد کسروی، میرزا آقاخان کرمانی و سیدحسین نصر به‌عنوان نمونه‌هایی نام برد که برخی ویژگی‌های محافظه‌کارانه در اندیشه آنها دیده می‌شود. 🔸بستانی تأکید کرد ایران سنت‌های نامشهود قدرتمندی دارد، مانند سنت‌های ملی و اعیاد، اما برای شکل‌گیری محافظه‌کاری وجود حداقلی از سنت‌های مشهود، یعنی قوانین، رویه‌ها و نهادها نیز ضروری است. ممکن است در ایران افراد محافظه‌کار وجود داشته باشند، اما بدون نهاد و تداوم نهادی، «محافظه‌کاری» به‌عنوان یک سنت سیاسی شکل نمی‌گیرد. 🔸زارع با اشاره به وضعیت حساس ایران در زمان برگزاری نشست، تأکید کرد که این مباحث نباید صرفاً بحث‌هایی انتزاعی یا فانتزی تلقی شوند. به‌گفته وی، ایران در یکی از حساس‌ترین برهه‌های تاریخ معاصر خود قرار دارد و در وضعیتی است که می‌توان آن را هم «نه جنگ و نه صلح» و هم به تعبیری «هم جنگ و هم صلح» دانست. از این منظر، بازگشت به بنیادهای نظری این مفاهیم اهمیت دارد و انتشار آثاری همچون کتاب اسکروتن و برگزاری نشست‌هایی از این دست می‌تواند نشانه‌ای امیدوارکننده از امکان گفت‌وگو درباره آینده ایران باشد. به گفته او، ایران آینده می‌تواند از مسیر گفت‌وگو، آینده‌ای بهتر و کارآمدتر برای خود رقم بزند. 🔸به اعتقاد مقیمی مشکل اصلی ایران این است که هنوز تکلیف جبهه‌ای که سیاست را با استناد به یک امر فراانسانی و الهیاتی پیش می‌برد و از قدرت نیز برخوردار است، روشن نشده است. تا زمانی که این مسئله حل نشده، دعوای محافظه‌کاری و لیبرالیسم در ایران اساساً موضوعیت ندارد. از این منظر، کسانی که در ایران خود را محافظه‌کار یا لیبرال می‌دانند، ممکن است در سطح عمیق‌تر در یک جبهه قرار داشته باشند. 🔸️او تأکید کرد که ایران ابتدا باید تکلیف خود را با مرجعیت الهیاتی روشن کند. اگر قرار است جامعه مدرن شود، باید نسبت خود با این مرجعیت را مشخص کند؛ یا آن را کنار بگذارد، یا به‌نحوی با آن مواجه شود، یا آن را به‌عنوان مرجع سیاسی بپذیرد. پس از شکل‌گیری یک نظم سیاسی درون‌ماندگار و غیرالهیاتی، آن‌گاه می‌توان در معنای دقیق‌تر درباره محافظه‌کار و لیبرال سخن گفت. در چنین شرایطی، اگر گروهی از سنت‌های تاریخی و انسانی دفاع کند، می‌توان آن را محافظه‌کار نامید و گروهی دیگر که جمهوری‌خواه و لیبرال است، می‌تواند در برابر آن قرار گیرد. اما به اعتقاد مقیمی، ایران هنوز در مرحله‌ای پیش از شکل‌گیری چنین دوگانه‌ای قرار دارد. ibna.ir/x6JC3 @ibna_official

🔰در مراسمی با رونمایی از دو کتاب؛ اصفهان میراث هنری فرشچیان را دوباره روایت کرد 🔸نخستین سالگرد محمود فرشچیان در اصفهان با روایت آخرین بدرقه، نمایش آثار و تصاویر، رونمایی از ماکت مقبره و طرح موضوع تداوم نگاه آموزشی این هنرمند برگزار شد. 🔸یکی از بخش‌های اصلی این آیین، رونمایی از ماکت مقبره محمود فرشچیان بود؛ ماکتی که با الهام از هنر و معماری اصفهان طراحی شده است. همچنین کتاب نگار جان ایران نوشته سعید معتمدی، کتاب روایت تشییع و مستند تصویری بازگشت به نصف جهان معرفی و رونمایی شدند و نمایشگاهی از تصاویر زندگی و آثار این هنرمند نیز در حاشیه مراسم گشایش یافت. 🔸فرشچیان که سال‌ها خارج از ایران زندگی می‌کرد، همواره با اصفهان و فضای فرهنگی این شهر پیوند داشت و بازگشت پیکر وی به زادگاهش، بخش مهمی از روایت سال نخست پس از درگذشت این هنرمند را شکل داده است. 🔸نخستین سالگرد درگذشت محمود فرشچیان در اصفهان در شرایطی برگزار شد که بخش قابل توجهی از برنامه به جای تکرار صرف خاطرات، به معرفی و بازخوانی آثار، اندیشه و مسیر آموزشی این هنرمند اختصاص داشت؛ از رونمایی ماکت مقبره و کتاب‌های مرتبط با زندگی وی تا طرح ضرورت مطالعه آثار فرشچیان در فضای دانشگاهی و ادامه مسیری که وی برای آموزش هنر دنبال می‌کرد. ibna.ir/x6JCk @ibna_official

🔰مصدق و سیاست‌هایش در «بر لبه تنهایی» 🔸چگونه می‌خواست دست بریتانیا را از نفت ایران کوتاه و در عین حال، امنیت ملی کشور را حفظ کند؟ مصدق، بی‌تردید قابل ستایش و خدشه‌ناپذیر بود؛ اما جایی که او ناکام ماند، در طراحی یک راهبرد کلان واقع‌بینانه و طرح عملی قابل قبولی برای تحقق آن هدف بود. 🔸نصر در روایت خود، اختلاف مصدق و شاه را تنها به تفاوت‌های سیاسی یا شخصی تقلیل نمی‌دهد، بلکه آن را تا حدی ناشی از تفاوت در تشخیص تهدید اصلی ایران می‌داند: برای مصدق، مسئله اصلی استقلال در برابر امپریالیسم بریتانیا بود؛ برای شاه و بخشی از نخبگان، خطر شوروی و کمونیسم اهمیت بیشتری داشت. از همین نقطه، روایت نصر به کودتای ۲۸ مرداد و پیامدهای آن برای تصور ایران از امنیت و استقلال می‌رسد. 🔸تا سال ۱۳۳۰، مطالبه برای اصلاح قرارداد نفتی به موضوع اصلی سیاست ایران تبدیل شده بود. بسیاری تنها به دنبال سهمی منصفانه‌تر از درآمد نفت بودند، اما محمد مصدق، سیاستمدار کهنه‌کار، گامی فراتر رفت و خواهان ملی شدن کامل صنعت نفت ایران شد. این تصمیم، ایران را در مسیر تقابل مستقیم با بریتانیا قرار داد و همین موضوع، شاه، ارتش و بخشی از نخبگان سیاسی را نگران کرد. آن‌ها همچنان اتحاد جماهیر شوروی را تهدید اصلی ایران می‌دانستند و از رویکردی محتاط‌تر که ضمن اصلاح، روابط ایران با غرب را حفظ کند، حمایت می‌کردند. 🔸دوره بلوغ مصدق در سال‌های پرتلاطم پایان دوره قاجار رخ داده بود؛ دورانی که با مداخلات گسترده بیگانگان همراه بود و ایران را تا مرز تجزیه کامل پیش برد. او اما شیوه‌ای که بریتانیا برای تغییر حکومت ایران به کار گرفت و اگرچه علاقه‌ای به شاه نداشت، خطر جدایی استان‌های آذربایجان و کردستان به دست شوروی را در همین کوران حوادث و بحران‌ها بزرگ و مبارزه با مداخله بیگانگان را از سر گذرانده بود. دولت ترومن در ابتدا نسبت به خواسته‌های ایران برای بحران نفت را آرام کند. اما مصدق به سازش تن نداد و پیشنهادهای آمریکا برای حصول یک توافق بینابینی از طریق مذاکره را رد کرد. او امیدوار بود که پایداری و ایستادگی‌اش، واشنگتن را (به دلیل نگرانی از گسترش کمونیسم) وادار کند که لندن را تحت فشار بگذارد و به تسلیم بکشاند. ibna.ir/x6JCw @ibna_official

🔰در گفت‌وگو با ایبنا مطرح شد؛ «شاهنامه در خانواده لُر»؛ روایتی از پیوند فرهنگ زاگرس و شاهنامه 🔸 کیخسرو طاهری نویسنده کتاب «شاهنامه در خانواده لُر»، در این اثر به پیوند شاهنامه با فرهنگ خانواده‌های لُر، واژه‌های لری و پندهای فردوسی پرداخته است. 🔸او درباره انگیزه نگارش این اثر تصریح کرد: در منطقه زاگرس و استان کهگیلویه‌وبویراحمد علاقه به شاهنامه وجود دارد و پیوند این اثر با فرهنگ خانواده‌های لُر، زمینه نگارش کتاب را فراهم کرد؛ این اثر بر پایه تجربیات زیستی خانواده‌ام شکل گرفته است. ibna.ir/x6JzX @ibna_official

🔰یادداشتی بر اثری از دنیل لیبرمن؛ داستان بدن انسان 🔸کتاب «داستان بدن انسان» به خواننده یادآوری می‌کند که بدن انسان را نمی‌توان بدون گذشته‌اش فهمید. زانوها، ستون فقرات، میل به شیرینی، خستگی، چاقی و حتی اضطراب، همگی بخشی از داستانی طولانی‌اند؛ داستان موجودی که میلیون‌ها سال برای بقا جنگیده و حالا باید در جهانی زندگی کند که بسیار سریع‌تر از توان تکاملش تغییر کرده است.  🔸مقدمه کتاب، که یکی از مهم‌ترین و دقیق‌ترین بخش‌های آن است، دقیقاً بر همین ایده متمرکز می‌شود. لیبرمن بحث را از نظریه تکامل آغاز می‌کند؛ اما نه به‌عنوان یک بحث صرفاً زیست‌شناختی، بلکه به‌عنوان کلیدی برای فهم خودِ انسان. او توضیح می‌دهد که چرا نظریه چارلز داروین هنوز هم یکی از بنیادی‌ترین انقلاب‌های فکری تاریخ بشر محسوب می‌شود. 🔸️یکی از مهم‌ترین بخش‌های مقدمه، جایی است که نویسنده مفهوم «سازگاری» را زیر ذره‌بین می‌برد. او هشدار می‌دهد که نباید تصور کنیم هر ویژگی بدن انسان حتماً هدفی کامل و سودمند دارد. این نکته، درواقع هسته فلسفی کل کتاب است. بدن انسان نتیجه طراحی مهندسی‌شده نیست؛ طبیعت چیزی را از صفر خلق نمی‌کند، بلکه روی ساختارهای قدیمی وصله‌پینه می‌زند. 🔸یکی از فصل‌های جذاب کتاب، به مسئله ورزش اختصاص دارد. برخلاف فرهنگ رایج تناسب‌اندام، لیبرمن توضیح می‌دهد که انسان‌ها ذاتاً برای «ورزش کردن» تکامل نیافته‌اند. اجداد ما فقط زمانی انرژی مصرف می‌کردند که ضرورت بقا ایجاب می‌کرد. بنابراین، تنبلی تا حدی بخشی طبیعی از اقتصاد انرژی بدن است. اهمیت این بحث در آن است که نویسنده نگاه اخلاقی و سرزنش‌گر به چاقی یا کم‌تحرکی را زیر سؤال می‌برد و نشان می‌دهد بدن انسان منطق تکاملی خودش را دارد. ibna.ir/x6Hfm @ibna_official