🔰گفت‌وگوی ایبنا با نویسنده کتاب «پروانه و گلوله»؛ «سهام خیام»؛ دختربچه‌ خوزستانی که گلوله قصه زندگی‌اش را ناتمام گذاشت 🔸مرجان ظریفی نویسنده «پروانه و گلوله» در کتاب اخیر خود به روایت داستان سهام خیام، دختربچه خوزستانی پرداخته که در جنگ تحمیلی عراق توسط نیروهای عراقی کنار شط به شهادت رسید. داستان این کودک، ابتدا در حد چند سطر در کتاب‌های درسی روایت شده بود اما حالا برایش کتابی با عنوان «پروانه و گلوله» نوشته شده است. 🔸وی با اشاره به ایده نوشتن داستان «پروانه و گلوله» اظهار کرد: ایده این داستان به ۶ سال پیش برمی‌گردد زمانی که کارم را با مدیر نشر قو آغاز کردم و او در تماسی سوال کرد که آیا خوزستانی هستی و سهام خیام را می‌شناسی؟ و در ادامه به تعریف داستان خاطره خدمت سربازی خود در ابتدای جنگ و اعزام به هویزه پرداخت که چگونه سربازان عراقی دختر بچه‌ای را کنار شط با گلوله به شهادت رساندند. این اتفاق غم‌انگیز دلش را به درد آورده بود و حالا پس از گذشت سال‌ها تلخی حادثه از خاطرش پاک نشده و علاقه‌مند بود تا داستانی با این موضوع برای بچه‌ها چاپ کند. 🔸️نام آن دختر، سهام خیام بود که در کتاب درسی سوم ابتدایی نام عزیزش در درس فداکاران آمده است. شهادت سهام ذهن مرا درگیر کرد و موجب شد تحقیقاتم را در این زمینه شروع کنم. چون روایت داستان سهام در کتاب درسی محدود به یک پاراگراف بود و روایت‌های اینترنتی و مجازی کاستی‌هایی در طرح روایت داشتند و با توجه به اینکه شاغل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بودم، توانستم از طریق همکاران ساکن هویزه با خانواده سهام خیام و آقای مسلمانی یکی از معلمان دبستانی که سهام در آنجا درس می‌خواند، ارتباط برقرار کنم. ibna.ir/x6JqS @ibna_official

🔰مروری بر کتاب «طالبان» به مناسبت پنجمین سالگرد سقوط کابل؛ ریشه‌های اعتقادی بنیادگرایان افغانستان 🔸کتاب «طالبان؛ از مدرسه تا امارت» (مبانی اعتقادی و کلام سیاسی-اجتماعی) به بررسی زمینه‌های داخلی و خارجی شکل‌گیری گروه طالبان و تحقیق در مبانی اعتقادی، کلام سیاسی و کلام اجتماعی آنان می‌پردازد. 🔸عنوان کتاب «طالبان؛ از مدرسه تا امارت» (مبانی اعتقادی و کلام سیاسی-اجتماعی) به مبانی عقیدتی طالبان اشاره دارد که ریشه در کلام ماتُریدی و مدارس دیوبندیه دارد و امارت به کلام سیاسی-اجتماعی این گروه ناظر است که خود را در شیوه حکمرانی آنها نشان می‌دهد. 🔸ماتریدیان معتقدند همه افعال آدمی، از جمله افعال قبیح او مشمول اراده و خلق الهی است. آنها می‌گویند ایجاد فعل قبیح می‌تواند از روی حکمت بوده باشد، چون خداوند متعال از کار بیهوده منزه است و کارهای او بر اساس مقتضیات حکمت انجام می‌گیرد، خداوند خود را در قرآن حکیم و دانا وصف کرده است که در این صورت دیگر قبیح نیست، اگرچه انسان‌ها حکمت آن را نفهمند. در ضمن اصل در انتساب امور به خداوند این است که انتساب از باب تعظیم و ذکر نعمت‌های خداوند باشد و اموری که از این باب تعظیم و... نباشد از باب تادب به خداوند نسبت داده نمی‌شود. 🔸در قسمتی دیگر از کتاب به زنان از دیدگاه طالبان پرداخته می‌شود: «از جمله استدلال‌های طالبان برای عدم جواز مشارکت زنان در امور سیاسی را می‌توان از ممنوعیت خروج زنان به سوی مساجد برداشت کرد. روایتی است از عایشه نقل شده است که او می‌گوید: اگر رسول خدا صلی‌الله علیه و آله از زنان عصر خود آنچه را که ما می‌دیدیم می‌دید، به طور حتم آنان را از حضور در مسجد بازمی‌داشت؛ همان‌طور که زنان بنی‌اسرائیل از این حضور منع شدند(بخاری، ۱۴۱۰ق: ح۸۶۹). در نتیجه آنها این‌گونه برداشت کرده‌اند که اگر رفتن زنان به سوی مسجد که شریف‌ترین مکان‌هاست، ممنوع باشد، به طریق اولی حضور زنان در بازارها و حکومت و سیاست ممنوع است ibna.ir/x6J7L @ibna_official

🔰به مناسبت شهادت امام حسن عسکری(ع)، پیشوای یازدهم شیعیان جهان؛ پیشوایی در محاصره، میراثی برای فردا 🔸یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های دوران امام عسکری(ع)، آماده‌سازی جامعه شیعه برای دوره‌ای بود که امام آینده در پس پرده غیبت قرار می‌گرفت. 🔸اهمیت این موضوع را زمانی بهتر می‌توان درک کرد که فضای سیاسی سامرا را در نظر بگیریم. حکومت عباسی نسبت به تولد فرزند امام حسن عسکری(ع) حساس بود و در منابع شیعی گزارش‌های متعددی درباره تلاش حکومت برای کنترل خانه امام و اطلاع از وضعیت خانوادگی او آمده است. به همین دلیل، مسئله جانشینی امام عسکری(ع) تنها یک موضوع خانوادگی نبود؛ بلکه مسئله‌ای سیاسی و اعتقادی نیز به شمار می‌رفت. 🔸در نگاه امام عسکری(ع)، انسان مؤمن کسی نیست که فقط در خلوت عبادت کند و در عرصه اجتماعی از مسئولیت خود غافل باشد. احترام به مردم، کمک به نیازمندان، رعایت حق دیگران و کنترل خشم، همگی بخشی از تربیت دینی هستند. همین نگاه باعث می‌شود میراث امام را بتوان فراتر از یک روایت تاریخی، به عنوان الگویی برای زندگی اجتماعی امروز نیز خواند. 🔸شاید یکی از مهم‌ترین پیام‌های زندگی امام عسکری(ع) همین باشد: گاهی قدرت سیاسی می‌تواند حرکت انسان را محدود کند، اما نمی‌تواند لزوماً اندیشه او را متوقف سازد. امامی که تحت نظارت زندگی می‌کرد، توانست از طریق نامه‌ها، شاگردان، نمایندگان و میراث علمی خود، اندیشه‌ای را به نسل‌های بعد منتقل کند که قرن‌ها بعد نیز زنده ماند. ibna.ir/x6JCt @ibna_official

🔰از مجموعه مشاهیر کتابشناسی معاصر ایران بازخوانی شد؛ زندگی و زمانه مظفر بختیار؛ سیمای آرامِ ایران‌شناسی 🔸مظفر بختیار، استاد دانشگاه تهران و پژوهشگری کم‌حرف اما پرکار، عمرش را صرف شناخت و معرفی میراث مکتوب و هنری ایران کرد؛ از کتاب‌شناسی و نسخه‌شناسی تا پژوهش درباره زبان فارسی در چین نیز رفت. 🔸بختیار تنها استاد دانشگاه نبود؛ او در عرصهٔ ادارهٔ نهادهای فرهنگی نیز فعالیتی مستمر داشت. ریاست دبیرخانهٔ کتابخانهٔ پهلوی، مدیریت و سردبیری نشریهٔ ایران‌شناسی و سرپرستی مجلهٔ معارف اسلامی از جمله مسئولیت‌های او در سال‌های آغاز فعالیت حرفه‌ای‌اش بود. همچنین در نخستین کنگرهٔ ایران‌شناسی دانشگاه تهران، در شهریور ۱۳۴۹، دبیری بخش علوم ایرانی را بر عهده گرفت. وی در سال ۱۳۵۵ به دانشیاری و در سال ۱۳۸۸ به مرتبهٔ استادی رسید و سرانجام در پانزدهم شهریور همان سال از دانشگاه تهران بازنشسته شد. 🔸️پرورش در خانواده‌ای کتابدوست و اهل فرهنگ، مظفر بختیار را از کودکی با کتاب آشنا ساخته بود. داشتن «کتابخانۀ سرشار و کم‌نظیر» همواره یکی از امتیازات او به شمار می‌رفت و ریاست چند کتابخانۀ پُربار، ا گرچه بر اثر کتابشناس بودنش بدو محوّل شده بود، موجب آشنایی و انس بیشتر او با منابع می‌شد. آشنایی با چند زبان (عربی، انگلیسی، چینی، آلمانی و ایتالیایی) از توانایی‌هایی بود که او را در شناخت گسترده‌تر منابع یاری می‌داد. 🔸نزد اهل پژوهش، مظفر بختیار پیش از هر چیز به‌عنوان یک ایرانشناس شناخته می‌شود، پژوهشگری آشنا به جنبه‌های گوناگون فرهنگ ایرانی، از تاریخ و ادبیات تا نگارگری و خوشنویسی. تخصص او در حوزۀ مینیاتور و خط، نه فقط محدود به شناخت دقایق، که آنگونه که می‌باید تا حدّ ایجاد آثار زیبا و چشم‌نواز در این زمینه‌ها پیش می‌رفت. محمّد دهقانی دربارۀ شناخت او از هنر ایرانی و چیره‌دستی او در مینیاتور می‌گوید: «مظفر بختیار گویی ذاتاً هنرمند و هنرشناس بود. هنر اصیل را از هر دستی که بود - قدیم و جدید و ایرانی و ناایرانی، از شعر و موسیقی گرفته تا نقاشی و پیکره‌سازی- خوب می‌شناخت و قدر و قیمتش را مثل عتیقه‌شناسی خبره تعیین می‌کرد. ibna.ir/x6JBC @ibna_official

🔰نگاهی به کتاب سیر مرثیه‌سرایی در ایران، از رودکی تا بهار؛ مرثیه‌سرایی در چهار فصل 🔸در میان عالی‌ترین تراوش‌های ذهنی و عاطفی انسان، آن چیزی که ما شعر می‌نامیم، اغراض و معانی متنوّعی به چشم می‌خورند که به اقتضای برخورداری فرهنگیِ هر قوم و ادبیاتی، دارای گوناگونی‌های خاصی‌اند. در گونه‌های شعر فارسی، آنچه از زیرساخت عاطفیِ بسیار ژرفی برخوردار است و درعین حال از مهم‌ترین عناصر شعر نظیر تخیّل و دیگر عناصر هنریِ آن نیز در حدّ بالایی برخوردار است، مرثیه است. 🔸همان‌طور که از نام کتاب پیداست، اثر حاضر، مروری بر ساختار و سرایش مرثیه از رودکی تا روزگارِ نزدیک ما دارد. در بخش پیشگفتار دربارۀ این مرور آمده است :«اثر حاضر که گسترۀ مرثیه‌سرایی در ادبیات فارسی را با همۀ ویژگی‌هایش مورد کندوکاو قرار داده است، تاریخ سرایش مرثیه از آغاز تا زمانی نزدیک به روزگارِ ما را دربرمی‌گیرد و تلاشی است برای شناساندن دقیق‌تر این گونۀ شعری در میراث ادبی فارسی.» 🔸سیر مرثیه‌سرایی در ایران، از رودکی تا بهار؛ چهار بخش دارد. بخش نخست به بررسی کلیّات و مفهوم‌شناسی اختصاص دارد. این بخش، دارای پنج فصل است. در فصل نخست، دربارۀ مفهوم‌شناسی مرثیه می‌خوانید :«واژۀ مرثیه به معنی سوگ‌سروده، باوجود آنکه عربی است، خاص زبان پارسی است و در عربی چندان متداول نیست و اعراب بیشتر، واژۀ رثاء را برای آن به کار می‌برند. این واژه در معنای سوگ‌سروده، در زبان پارسی کاربردی کهن‌تر از قرن ششم هجری ندارد و در شاهنامه نیز واژه‌های سوگ و مویه و مویه کردن را می‌بینیم. مراقی مذهبی را نیز در کهن‌ترین نمونه‌های یعنی شعر کسایی مروزی، مَقتَل و مقتل‌سرایی گفته‌اند.» ibna.ir/x6Jxc @ibna_official

🔰نگاهی به رونمایی از پوستر سه رویداد ادبی دفاع مقدس و مقاومت؛ ترجمه؛ تغییر مهم اما نیازمند سازوکار مشخص 🔸شاید مهم‌ترین نکته تازه در نشست امسال، پررنگ‌تر شدن موضوع ترجمه در جایزه کتاب سال دفاع مقدس بود. عبدالرضا عالی‌زاده، رئیس مرکز ساماندهی ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، بر ضرورت ظرفیت‌سنجی آثار برای ترجمه و استفاده از بازارهای خارجی تأکید کرد. 🔸یکی از تفاوت‌های قابل توجه این دوره، افزایش تعداد آثار بررسی‌شده در جایزه کتاب سال دفاع مقدس است. در دوره جدید حدود سه هزار اثر بررسی شده که نسبت به سال گذشته هزار اثر بیشتر است. از این تعداد، نزدیک به هزار اثر وارد مرحله داوری شده و در نهایت حدود ۵۰ اثر به عنوان آثار برگزیده معرفی شد. 🔸این افزایش، در وهله نخست رشد حجم تولیدات و استقبال از جایزه را نشان می‌دهد، اما هم‌زمان مسئله کیفیت داوری و توان دبیرخانه در مدیریت این حجم از آثار را نیز جدی‌تر می‌کند. وقتی تعداد آثار در فاصله یک سال حدود یک‌سوم افزایش پیدا می‌کند، صرفاً افزایش تعداد داوران کافی نیست و نیاز به نظام منسجم‌تری برای دسته‌بندی، ارزیابی و ثبت اطلاعات آثار وجود دارد. 🔸شاید مهم‌ترین نکته تازه در نشست امسال، پررنگ‌تر شدن موضوع ترجمه و اضافه شدن بخش بین‌الملل به جایزه کتاب سال دفاع مقدس بود. عبدالرضا عالی‌زاده، رئیس مرکز ساماندهی ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی، بر ضرورت ظرفیت‌سنجی آثار برای ترجمه و استفاده از بازارهای خارجی تأکید کرد. ibna.ir/x6JCY @ibna_official

🔰اینگمار برگمان به دادگاه آشویتس رفت؛ روایتی از اجرای تاریخی «استنطاق» پتر وایس 🔸تجدید چاپ نمایشنامه‌ی «استنطاق» نوشته‌ی پتر وایس با ترجمه‌ی فرامرز بهزاد در انتشارات خوارزمی، بهانه‌ای شد تا به یکی از مهم‌ترین اجراهای تاریخ این اثر بازگردیم؛ اجرایی که اینگمار برگمان در سال ۱۹۶۶ روی صحنه برد و هنوز از آن به‌عنوان یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های تئاتر مستند جهان یاد می‌شود. 🔸در نگاه اول شاید انتخاب این نمایشنامه از سوی برگمان عجیب به نظر برسد. او را بیشتر با فیلم‌هایی مانند «مهر هفتم»، «پرسونا»، «نور زمستانی» و «فریادها و نجواها» می‌شناسیم؛ آثاری که بیش از هر چیز درباره‌ی سکوت خدا، اضطراب، مرگ، ایمان و عذاب وجدان‌اند. در ظاهر، دادگاه آشویتس هیچ نسبتی با این جهان ندارد. 🔸یکی از مشهورترین ویژگی‌های اجرای برگمان، تصمیمی بود که شاید در نگاه اول بسیار ساده به نظر برسد؛ چراغ‌های سالن در تمام مدت اجرا روشن ماندند. این ایده از خود پتر وایس آمده بود. او در توضیحات نمایشنامه تأکید کرده بود که نور سالن نباید خاموش شود، زیرا نمی‌خواست تماشاگر در تاریکی پنهان شود. در تئاتر معمول، خاموش شدن چراغ‌ها مرزی میان صحنه و سالن ایجاد می‌کند؛ مخاطب احساس می‌کند تنها ناظر ماجراست. اما وایس و برگمان این مرز را شکستند. 🔸️اجرای اینگمار برگمان از «استنطاق» خیلی زود به یکی از نقاط عطف تاریخ تئاتر اروپا تبدیل شد. دلیلش فقط شهرت برگمان نبود، او شیوه‌ای برای مواجهه با متن پتر وایس انتخاب کرد. در دورانی که بسیاری از آثار مربوط به جنگ جهانی دوم تلاش می‌کردند با بازسازی صحنه‌های خشونت یا خلق تصاویر تکان‌دهنده مخاطب را تحت تأثیر قرار دهند، برگمان دقیقاً مسیر عکس را برگزید 🔸️در اجرای برگمان، مفهوم «تماشاگر» نیز تغییر کرد. در تئاتر کلاسیک، مخاطب در تاریکی می‌نشیند و از فاصله‌ای امن به رویدادها نگاه می‌کند. اما در «استنطاق» این فاصله از بین رفت. روشن ماندن چراغ‌های سالن نوعی بیانیه‌ی اخلاقی بود. برگمان و وایس هر دو بر این باور بودند که تماشاگر نباید خود را از آنچه روی صحنه می‌گذرد جدا بداند. دادگاه در میان شاهدان و متهمان برگزار می‌شود و جامعه نیز باید در آن حضور داشته باشد. ibna.ir/x6J7Q @ibna_official