🔰نگاهی به کتاب سیر مرثیه‌سرایی در ایران، از رودکی تا بهار؛ مرثیه‌سرایی در چهار فصل 🔸در میان عالی‌ترین تراوش‌های ذهنی و عاطفی انسان، آن چیزی که ما شعر می‌نامیم، اغراض و معانی متنوّعی به چشم می‌خورند که به اقتضای برخورداری فرهنگیِ هر قوم و ادبیاتی، دارای گوناگونی‌های خاصی‌اند. در گونه‌های شعر فارسی، آنچه از زیرساخت عاطفیِ بسیار ژرفی برخوردار است و درعین حال از مهم‌ترین عناصر شعر نظیر تخیّل و دیگر عناصر هنریِ آن نیز در حدّ بالایی برخوردار است، مرثیه است. 🔸همان‌طور که از نام کتاب پیداست، اثر حاضر، مروری بر ساختار و سرایش مرثیه از رودکی تا روزگارِ نزدیک ما دارد. در بخش پیشگفتار دربارۀ این مرور آمده است :«اثر حاضر که گسترۀ مرثیه‌سرایی در ادبیات فارسی را با همۀ ویژگی‌هایش مورد کندوکاو قرار داده است، تاریخ سرایش مرثیه از آغاز تا زمانی نزدیک به روزگارِ ما را دربرمی‌گیرد و تلاشی است برای شناساندن دقیق‌تر این گونۀ شعری در میراث ادبی فارسی.» 🔸سیر مرثیه‌سرایی در ایران، از رودکی تا بهار؛ چهار بخش دارد. بخش نخست به بررسی کلیّات و مفهوم‌شناسی اختصاص دارد. این بخش، دارای پنج فصل است. در فصل نخست، دربارۀ مفهوم‌شناسی مرثیه می‌خوانید :«واژۀ مرثیه به معنی سوگ‌سروده، باوجود آنکه عربی است، خاص زبان پارسی است و در عربی چندان متداول نیست و اعراب بیشتر، واژۀ رثاء را برای آن به کار می‌برند. این واژه در معنای سوگ‌سروده، در زبان پارسی کاربردی کهن‌تر از قرن ششم هجری ندارد و در شاهنامه نیز واژه‌های سوگ و مویه و مویه کردن را می‌بینیم. مراقی مذهبی را نیز در کهن‌ترین نمونه‌های یعنی شعر کسایی مروزی، مَقتَل و مقتل‌سرایی گفته‌اند.» ibna.ir/x6Jxc @ibna_official

🔰نگاهی به رونمایی از پوستر سه رویداد ادبی دفاع مقدس و مقاومت؛ ترجمه؛ تغییر مهم اما نیازمند سازوکار مشخص 🔸شاید مهم‌ترین نکته تازه در نشست امسال، پررنگ‌تر شدن موضوع ترجمه در جایزه کتاب سال دفاع مقدس بود. عبدالرضا عالی‌زاده، رئیس مرکز ساماندهی ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، بر ضرورت ظرفیت‌سنجی آثار برای ترجمه و استفاده از بازارهای خارجی تأکید کرد. 🔸یکی از تفاوت‌های قابل توجه این دوره، افزایش تعداد آثار بررسی‌شده در جایزه کتاب سال دفاع مقدس است. در دوره جدید حدود سه هزار اثر بررسی شده که نسبت به سال گذشته هزار اثر بیشتر است. از این تعداد، نزدیک به هزار اثر وارد مرحله داوری شده و در نهایت حدود ۵۰ اثر به عنوان آثار برگزیده معرفی شد. 🔸این افزایش، در وهله نخست رشد حجم تولیدات و استقبال از جایزه را نشان می‌دهد، اما هم‌زمان مسئله کیفیت داوری و توان دبیرخانه در مدیریت این حجم از آثار را نیز جدی‌تر می‌کند. وقتی تعداد آثار در فاصله یک سال حدود یک‌سوم افزایش پیدا می‌کند، صرفاً افزایش تعداد داوران کافی نیست و نیاز به نظام منسجم‌تری برای دسته‌بندی، ارزیابی و ثبت اطلاعات آثار وجود دارد. 🔸شاید مهم‌ترین نکته تازه در نشست امسال، پررنگ‌تر شدن موضوع ترجمه و اضافه شدن بخش بین‌الملل به جایزه کتاب سال دفاع مقدس بود. عبدالرضا عالی‌زاده، رئیس مرکز ساماندهی ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی، بر ضرورت ظرفیت‌سنجی آثار برای ترجمه و استفاده از بازارهای خارجی تأکید کرد. ibna.ir/x6JCY @ibna_official

🔰اینگمار برگمان به دادگاه آشویتس رفت؛ روایتی از اجرای تاریخی «استنطاق» پتر وایس 🔸تجدید چاپ نمایشنامه‌ی «استنطاق» نوشته‌ی پتر وایس با ترجمه‌ی فرامرز بهزاد در انتشارات خوارزمی، بهانه‌ای شد تا به یکی از مهم‌ترین اجراهای تاریخ این اثر بازگردیم؛ اجرایی که اینگمار برگمان در سال ۱۹۶۶ روی صحنه برد و هنوز از آن به‌عنوان یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های تئاتر مستند جهان یاد می‌شود. 🔸در نگاه اول شاید انتخاب این نمایشنامه از سوی برگمان عجیب به نظر برسد. او را بیشتر با فیلم‌هایی مانند «مهر هفتم»، «پرسونا»، «نور زمستانی» و «فریادها و نجواها» می‌شناسیم؛ آثاری که بیش از هر چیز درباره‌ی سکوت خدا، اضطراب، مرگ، ایمان و عذاب وجدان‌اند. در ظاهر، دادگاه آشویتس هیچ نسبتی با این جهان ندارد. 🔸یکی از مشهورترین ویژگی‌های اجرای برگمان، تصمیمی بود که شاید در نگاه اول بسیار ساده به نظر برسد؛ چراغ‌های سالن در تمام مدت اجرا روشن ماندند. این ایده از خود پتر وایس آمده بود. او در توضیحات نمایشنامه تأکید کرده بود که نور سالن نباید خاموش شود، زیرا نمی‌خواست تماشاگر در تاریکی پنهان شود. در تئاتر معمول، خاموش شدن چراغ‌ها مرزی میان صحنه و سالن ایجاد می‌کند؛ مخاطب احساس می‌کند تنها ناظر ماجراست. اما وایس و برگمان این مرز را شکستند. 🔸️اجرای اینگمار برگمان از «استنطاق» خیلی زود به یکی از نقاط عطف تاریخ تئاتر اروپا تبدیل شد. دلیلش فقط شهرت برگمان نبود، او شیوه‌ای برای مواجهه با متن پتر وایس انتخاب کرد. در دورانی که بسیاری از آثار مربوط به جنگ جهانی دوم تلاش می‌کردند با بازسازی صحنه‌های خشونت یا خلق تصاویر تکان‌دهنده مخاطب را تحت تأثیر قرار دهند، برگمان دقیقاً مسیر عکس را برگزید 🔸️در اجرای برگمان، مفهوم «تماشاگر» نیز تغییر کرد. در تئاتر کلاسیک، مخاطب در تاریکی می‌نشیند و از فاصله‌ای امن به رویدادها نگاه می‌کند. اما در «استنطاق» این فاصله از بین رفت. روشن ماندن چراغ‌های سالن نوعی بیانیه‌ی اخلاقی بود. برگمان و وایس هر دو بر این باور بودند که تماشاگر نباید خود را از آنچه روی صحنه می‌گذرد جدا بداند. دادگاه در میان شاهدان و متهمان برگزار می‌شود و جامعه نیز باید در آن حضور داشته باشد. ibna.ir/x6J7Q @ibna_official