🔰علیرضا محمودی ایرانمهر در گفت‌وگو با ایبنا؛ می‌کوشم دیوار بلندی را که میان امروز و گذشته ماست ویران کنم 🔸علیرضا محمودی ایرانمهر گفت: معنای استعاری مهتاب و آتش به فلسفه‌ای  باستانی برمی‌گردد که اتفاقاً در روانشناسی مدرن نیز کاربرد دارد. در این فلسفه انسان از نیروهای متضاد ساخته شده است که  آب و آتش یا خورشید و ماه به شکل نمادین آن را نشان می‌دهند و چرخش آنها حیات انسانی را میسر می‌سازد. در این رمان زنان و مردان در کنار هم برای استمرار زندگی خود می‌جنگند و تلاش می‌کنند و نیروی شان در هم می‌آمیزد. در برخی از افسانه‌ها نیز ارشک را پسر مهتاب و آفتاب نامیده‌اند. 🔸ایرانمهر برای خلق جهان این رمان، تنها به بازسازی رخدادهای تاریخی بسنده نکرده و کوشیده است لایه‌های فرهنگی و فکری ایران باستان، آیین‌های جوانمردی و پهلوانی و مفهوم سفر قهرمان را نیز در تار و پود روایت بگنجاند. «هفت طومار» در این میان نه صرفاً ابزاری برای پیشبرد داستان، بلکه نمادی برگرفته از جایگاه رازآلود عدد هفت در فرهنگ ایرانی است. نویسنده همچنین با تکیه بر سال‌ها پژوهش درباره تاریخ اشکانیان، تلاش کرده است مرز میان واقعیت تاریخی و تخیل داستانی را به شکلی خلاقانه درنوردد و تصویری زنده‌تر از گذشته ایران به مخاطب امروز ارائه کند. 🔸هفت عددی مقدس و راز آلود است که در ایران باستان اهمیت فوق العاده‌ای داشته و بازتاب آن تا امروز گسترش یافته است. عدد هفت در آیین‌های مرتبط با ایزد مهر یا همان میترا نقشی کلیدی دارد که بعدها وارد فرهنگ پهلوانی ایران و حتی آیین‌های عرفانی و اسلامی شده است. در برخی گزارش‌های یونانی و رومی نیز از هفت سردار بزرگ خراسانی نام برده شده است که در تشکیل پادشاهی اشکانیان نقش موثر داشته‌اند. من از مجموعة این افسانه‌ها برای ساختن فضای رمان استفاده کردم زیرا هدفم بیش از نشان دادن رویة بیرونی تاریخ، نفوذ به زیر لایه‌های فرهنگی آن بود، یعنی نشان دادن آن بستر عاطفی و فکری و فلسفی که وقایع تاریخی بزرگ از دل آن برمی‌خیزند. من در این رمان همچنین سراغ یکی از راز آلودترین جنبه‌های فرهنگی ایران باستان رفتم یعنی مجموعه آیین‌های جوانمردی و پهلوانی و عیاری و فنون مبارزه که کمتر به آن پرداخته شده است ولی به خصوص برای نسل جوان امروز می‌تواند بسیار جذاب و هیجان انگیز باشد. ibna.ir/x6JJQ @ibna_official

🔰نگاهی به «سفرنامه لِرش؛ ظهور و سقوط نادرشاه»؛ فرمانروایی که به کشورش عشق می‌ورزید، به مردمش نه 🔸این سفرنامه به راستی داستان ظهور و سقوط فرمانروایی است که در جایگاه یک قهرمان پدیدار شد، اما روندی را در پیش گرفت که سرانجام به تباهی و ویرانی ایران و قتل تحقیرآمیز خود وی منجر شد. شاید مهم‌ترین دلیل این سقوط نامیمون آن بود که نادرشاه به کشورش عشق می‌ورزید، اما به مردمش نه. 🔸گزارش‌های لرش در مورد چاه‌های نفت باکو واجد اهمیت بسیاری است و او را باید از اولین ناظرانی دانست که به تاثیر مصرف نفت بر آلودگی هوا در دنیای پیش از انقلاب صنعتی اشاره دارند. تلاش‌های بی‌سرانجام واختانگ والی فراری گرجستان برای بازگشت به قدرت، شکار جرگه در شبه‌جزیره آبشوران، بازارهای روز شیروان، بیماری‌های شایع در قفقاز و سواحل دریای کاسپین، طرز پخت نان ایرانی و لوطیان شیروان از دیگر مباحث ارزشمند این بخش از سفرنامه لرش به شمار می‌روند و مشاهدات لرش از ورود هیئت دیپلماتیک ایران به مسکو و سن‌پترزبورگ که تلاش‌های نادرشاه برای خودنمایی در مقابل روس‌ها را به تصویر می‌کشد، واجد اهمیت بسیاری است. 🔸سفرنامه لرش حاوی اطلاعات گسترده و ارزشمندی در مورد ایران دوره نادرشاه است و به راستی داستان ظهور و سقوط فرمانروایی است که در جایگاه یک قهرمان پدیدار شد، اما روندی را در پیش گرفت که سرانجام به تباهی و ویرانی ایران و قتل تحقیرآمیز خود وی منجر شد. شاید مهم‌ترین دلیل این سقوط نامیمون آن بود که نادرشاه به کشورش عشق می‌ورزید، اما به مردمش نه. ibna.ir/x6JBH @ibna_official

🔰نگاهی به کتاب «بازنمایی مفهوم زمان در تاریخ‌نگاری صدر اسلام»؛ تاریخ؛ تلاقی‌گاه گذشته و آینده‌ 🔸تمرکز این پژوهش بر آن است که نشان دهد چگونه عناصر گفتمانی، فرهنگی، دینی و ادبی، در تعامل با هم، چهارچوبی زمانی را در ذهن مسلمانان صدراسلام شکل دادند، چهارچوبی که به نوبه خود زمینه لازم برای روایت تاریخی و نگارش آثار تاریخ‌نگارانه را فراهم ساخت. در واقع، متون تاریخی نقطه تلاقی نگاه به گذشته و انتظار از آینده‌اند، جایی که خاطره و پیش‌بینی درهم تنیده می‌شوند. 🔸این پژوهش درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش است که: درک زمانی مسلمانان نسبت به گذشته و آینده چگونه و طی چه فرایندی شکل گرفت؟ عناصر موثر در این ادراک چه بودند؟ و این ادراک چه تاثیری بر شکل‌گیری روایت‌های تاریخی، به‌ویژه تاریخ‌نگاری‌ةایی مانند تاریخ‌های جهانی داشت؟ تمرکز این پژوهش بر آن است که نشان دهد چگونه عناصر گفتمانی، فرهنگی، دینی و ادبی، در تعامل با هم، چهارچوبی زمانی را در ذهن مسلمانان صدراسلام شکل دادند، چهارچوبی که به نوبه خود زمینه لازم برای روایت تاریخی و نگارش آثار تاریخ‌نگارانه را فراهم ساخت. در واقع، متون تاریخی نقطه تلاقی نگاه به گذشته و انتظار از آینده‌اند، جایی که خاطره و پیش‌بینی درهم تنیده می‌شوند. به همین دلیل، زمانی که می‌خواهیم یک ملت یا یک سنت فرهنگی را بشناسیم، شناخت نگاه آنان به گذشته و آینده ضرورتی اساسی است. 🔸یکی از آثار قابل توجه که مستقیماً به مسئله زمان در تاریخ‌نگاری اسلامی می‌پردازد کتاب «زمان و تاریخ: پژوهشی در زمینه تاریخ‌شناسی و تاریخ‌نگاری اسلامی» نوشته رضوان سلیم، استاد فلسفه دانشگاه رباط در مغرب است. رضوان سلیم در این کتاب تلاش می‌کند مفهوم زمان را از خلال متون تاریخی مسلمانان استخراج و تحلیل کند. او برای بررسی این مفهوم، سبک‌های گوناگون تاریخ‌نگاری آغازین، مانند ایام‌العرب، مغازی، سیره‌نگاری و تاریخ خلفا را به دقت بررسی کرده و زمان مستتر در هر یک از این گونه‌ها را توصیف کرده است. 🔸اثر مهم دیگری که در این حوزه به مفاهیم زمان و تاریخ پرداخته، کتاب «زمان، دین و تاریخ» اثر ویلیام گلوآ، استاد تاریخ خاورمیانه و حوزه مدیترانه است. گلوآ در اثر درخشان خود به اهمیت زمان و برداشت‌های زمانی در مطالعات تاریخی پرداخته و از دین به عنوان یکی از مولفه‌هایی که این برداتش زمانی را شکل می‌دهد نام برده است. او برای تکمیل بحث و استدلال خود، از پنج دین زمانمند دنیا- یهودیت، مسیحیت، اسلام، بودیسم و زمان‌باوری استرالیایی- استفاده کرده و برداشت زمانی هر یک از آن‌ها را به دقت واکاوی کرده است. ibna.ir/x6JG5 @ibna_official

🔰از نویسنده تا قهرمان انیمه؛ احیای غیرمنتظره یک ستاره ادبی ژاپنی 🔸بیش از هفت دهه پس از نخستین انتشار، رمان‌های تاریک اوسامو دازای به یک پدیده پرفروش در صنعت نشر تبدیل شده‌اند، زیرا نسل جدیدی از خوانندگان با طنز و نبوغ او ارتباط برقرار می‌کنند. نویسنده‌ای که سیاهی زندگی‌اش در گذشته با انیمه‌های مدرن گره خورد. 🔸پالی بارتن، مترجم و انتخاب‌کننده داستان‌های این مجموعه، می‌گوید دازای شاید برای مخاطب انگلیسی‌زبان چهره‌ای تازه باشد، اما در ژاپن یکی از «سه چهره بزرگ» ادبیات مدرن است؛ در کنار یوکیو میشیما و ریونوسوکه آکوتاگاوا. او می‌افزاید دازای در سال‌های اخیر به دست نسل تازه‌ای از خوانندگان جوان کشف شده و محبوبیت پیدا کرده است؛ گروهی که معمولاً گفته می‌شود کمتر کتاب می‌خوانند. 🔸پالی بارتن معتقد است دازای به جای پنهان کردن خودبیزاری، با «شور و سرزندگی» به استقبال آن می‌رود. جذابیت او از همین کیفیت عاطفی بی‌پروا می‌آید؛ کیفیتی که با هوشمندی و مهارت ادبی فراوان همراه شده است. ibna.ir/x6JnR @ibna_official

🔰وقتی تراژدی لبخند می‌زند؛ راز یک رمان کمدی خوب 🔸رمان کمدی، انکار رنج و تاریکی نیست؛ راهی است برای نگاه کردن به سوگ، عشق، پیری و مرگ، بی‌آنکه زیر بار سنگینی آن‌ها خرد شویم. نویسنده ویلا کوکو می‌گوید کمدی از جایی آغاز می‌شود که نویسنده تصمیم می‌گیرد در دل یک واقعیت سخت، امکان خندیدن را پیدا کند 🔸نوشتن کمدی «پردازش دوگانه» می‌خواهد؛ مثل بلوند کردن مو در آرایشگاه. نویسنده ابتدا باید رنج، ناکامی و دشواری شخصیت‌ها را تا حد ممکن واقعی و حتی تراژیک بسازد. آدم‌ها در رمان‌های کمدی هم می‌میرند؛ گاهی دنیا تمام می‌شود، یا دست‌کم جهانی که شخصیت‌ها می‌شناختند از هم می‌پاشد. آن‌ها نمی‌دانند در کمدی زندگی می‌کنند و واکنششان باید واقعی باشد. سپس نویسنده همان وضعیت را به گونه‌ای می‌نویسد که گویی داستانی خنده‌دار است؛ مرحله‌ای دشوار که گاه ناممکن به نظر می‌رسد. 🔸رمان کمدی مسائل بزرگی مثل پیری، ازدواج و ترس از مرگ را رفع و رجوع می‌کند؛ انگار می‌گوید: «زندگی دره اشک‌هاست و علاج نمی‌شود، اما بیا فقط برای خنده، این یک تکه کوچک را درست کنیم.» کمدی زبان را هم زنده می‌کند. در یک رمان جدی فقط می‌نویسید، اما در کمدی سفره‌ای از واژه‌های رنگارنگ مثل هیاهو و جنجال پیش روی شماست. ibna.ir/x6JnQ @ibna_official

🔰جهان از دید چشم یک حیوان؛ وقتی چهارپایان داستان‌های انسان را تعریف می‌کنند 🔸گاهی برای فهمیدن جنگ، تبعید و حس خانه، باید جهان را از دید چشم یک حیوان دید؛ جایی که انسان دیگر مرکز جهان نیست، بلکه یکی از موجودات سرگردان آن است. 🔸راوی حیوانی، برخلاف راوی انسانی، کمتر قضاوت می‌کند و بیشتر تجربه می‌کند. او جهان را با بوها، صداها، گرسنگی، ترس و وفاداری می‌شناسد. همین سادگی، گاه پیچیده‌ترین پرسش‌های اخلاقی را پیش روی ما می‌گذارد. وقتی اتنا با سربازانی روبه‌رو می‌شود که خود از جنگ شکسته‌اند، میان انسان و حیوان مرزی باقی نمی‌ماند؛ همه موجوداتی‌اند که می‌خواهند به خانه برگردند و هم‌زمان از چیزی بگریزند. ibna.ir/x6Jjd @ibna_official

🔰مروری بر خاطرات یک دیپلمات؛ حاشیه‌هایی نه‌چندان متعارف 🔸مقایسه‌ شرایط اجرایی آن زمان از لحاظ اداری و تشریفاتی با شرایط مشابه در سال‌های بعد از آن ـ وقتی خود بر مسند مسئولیت‌هایی عالی در نظام دیپلماسی کشور ششمتم ـ گواه روشنی راهی طولانی است که تاکنون در این عرصه طی شده است. 🔸عزیزی از شرایطی سخن می‌گوید که شاید امروز عجیب و غریب به نظر بیاید اما در آن روزها اتفاق افتاد و حالا در صفحات خاطرات او جای گرفته است. خاطراتی که روایت روزهای حساس مذاکره با دیپلمات‌های کشورهای مختلف است که در آن تشریفات دیپلماتیک جایی ندارد؛ تصور کنید در حساس‌ترین مذاکرات بین‌المللی، به جای میزهای تشریفاتی، عدس‌پلو و نان سنگک بیات روی میز باشد! آن طرف دیپلمات‌هایی قرار دارند که هیچ شناختی از وضعیت آن روز ندارند و قرار است درباره مسائل مهمی صحبت کنند... احمد عزیزی در خاطراتش ما را به اوایل انقلاب می‌برد و اتفاقاتی که در صحنه دیپلماسی روی می‌دهد و او که خود از مبارزان انقلابی و اکنون از مهره‌های دیپلماسی است آنها را با شگفتی نگاه می‌کند و ثبت. 🔸از لحاظ مشاوره حقوقی نیز واقعاً در سطحی نبودیم که بتوانیم پاسخگوی دعوایی بین‌المللی باشیم آن هم با وجوه حقوقی، مالی و بعضاً سیاسی بسیار مهم این ماجرا. بعید می‌دانم که دستگاه‌های ذی‌ربط چون وزارت خارجه، بانک مرکزی یا در مراحل نهایی وزارت دارایی و امور اقتصادی نیز صرف‌نظر از توان کارشناسی نمایندگان اعزامی خود به جلسات کمیسیون اجرایی، تمهیداتی برای تأمین پشتوانه‌ حقوقی لازم در این مسیر اداشته‌اند. البته بد نیست به این نکته نیز اشاره کنم که در شرایط خاص آن زمان،کارشناسانی برجسته و برخوردار از قابلیت مداخله در مسئله‌ای در این حد حساس خصوصا در وزارت امور خارجه یا اخراج شده یا در فضای بی‌اعتمادی حاکم در آن حاشیه‌نشین بودند. ibna.ir/x6JK4 @ibna_official

🔰مترجم کتابی از قسطا بن لوقا مطرح کرد؛ بازگشت یک متن کهن پزشکی به زبان فارسی 🔸کتاب «بلغم، بیماری‌ها و درمان آن» تألیف قسطا بن لوقا، به یکی از چهار خلط اصلی در طب قدیم می‌پردازد؛ خلطی که افزایش یا تغییر کیفیت آن، از دیدگاه پزشکان گذشته، می‌توانست با علائمی مانند خواب‌آلودگی، احساس سرما، سنگینی بدن، درد مفاصل و مشکلات گوارشی همراه باشد 🔸قسطا بن لوقا در این اثر نظریه اخلاط چهارگانه توضیح می‌دهد و هم به نشانه‌ها و روش‌های درمانی بیماری‌ها می‌پردازد. از این نظر، کتاب می‌تواند برای شناخت شیوه تفکر پزشکان کهن و تاریخ شکل‌گیری دانش پزشکی در تمدن اسلامی اهمیت داشته باشد. 🔸کتاب بر اساس نسخه‌های خطی موجود آماده شده است. فؤاد سزگین سه نسخه خطی از این اثر را معرفی کرده که یکی از آن‌ها در کتابخانه مونیخ، نسخه دیگری در کتابخانه حکیم حلب و نسخه سوم در کتابخانه حسن حسنی تونس نگهداری می‌شود. افزون بر این نسخه‌ها، نسخه‌ای از کتاب در کتابخانه ملی فلسطین نیز شناسایی شده است. ibna.ir/x6JGf @ibna_official

🔰واکاوی کارنامه شعری مهدی اخوان ثالث در سی و ششمین سالروز درگذشتش؛ 🔸پروین گنابادی: اخوان روایت را در حد شعر بالا برد پروین گنابادی، پژوهشگر و استاد دانشگاه، گفت: اخوان نگاهی شهودی به شعر دارد. منظور از نگاه شهودی این است که شعر کاری الهامی است و برای این کار باید تربیت شعری داشت تا آن حالت — که من نامش را شهودی می‌گذارم — بتواند روی کاغذ به یک شعر تبدیل شود. 🔸اخوان از برخی جهات به حافظ شبیه است؛ زیرا سعی کرده است تا جایی که می‌تواند بیشترین بهره را از شعر قدیم فارسی، چه از نظر تکنیک‌ها و چه از نظر مضمون‌یابی‌ها، به کار بگیرد و آن را به شعر نیمایی امروز ما پیوند بزند. علاوه بر این، اخوان نگاهی دارد که مختص خودش است. 🔸اخوان نگاهی سینمایی دارد و به نظر من این همان چیزی است که در «گلستان» دیده می‌شود؛ او از سینما به عنوان رمان گویا یا رمان تصویری آموخته است. یعنی آن نگاه دراماتیکی که در شعر «شهر سنگستان» و غیره هست، همگی به آن نگاه سینمایی برمی‌گردد. مسئله مهمی که به نظر من اگر بپذیریم، این است که دنیای جدید، یعنی دنیای رمان و داستان کوتاه و به عبارتی ادبیات داستانی جدید، دارای تکنیک‌هایی است که در شعر اخوان به‌شدت دیده می‌شود. انگار شاعر نیاز زمانی خودش را فهمیده و پارامترهای تجدد و عناصر سازنده را در شعرش به وفور به کار برده است. 🔸مدرنیسمی که او می‌سازد، پلی می‌شود بین شعر (سنتی) و شعر نیما. من در کلاس‌هایم همیشه از دانشجویان می‌پرسم که چگونه با شعر نو آشنا شدند. در تمام این سال‌ها، ندیدم کسی به من بگوید که با خواندن آثار نیما به شعر نو علاقه‌مند شده است. اتفاقاً هر کسی که می‌گوید ابتدا نیما را خوانده، می‌گوید که نیما او را «پس زده است» (سخت بود)، پس سراغ اخوان، مشیری، سهراب یا شفیعی رفته است. 🔸او نشان داد که می‌توان در شعر روایت‌های منسجم داشت. به نظر من تأثیرگذاری او، هم از طریق اشعارش و هم از طریق مقالاتی که نوشت، بسیار زیاد بود؛ زیرا او ظرفیت‌های قالب نیمایی و شعر کهن را به نمایش گذاشت و ثابت کرد که قالب نیمایی، چیزی جدا از شعر فارسی نیست، بلکه قالبی است که در کنار غزل و قصیده قرار می‌گیرد. این نگاه اخوان تأثیر عمیقی بر شاعران جوان گذاشت. ibna.ir/x6JK3 @ibna_official

🔰مدیرکل دفتر چاپ وزارت فرهنگ به‌مناسبت هفته دولت تشریح کرد از نوسازی تا تعاملات جهانی؛ فصل تازه‌ای برای صنعت چاپ ایران 🔸مدیرکل دفتر چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با تشریح عملکرد یک‌ساله این دفتر عنوان کرد: مجموعه اقدامات انجام‌شده در یک‌سال گذشته، با هدف تقویت زیرساخت‌های صنعت چاپ، حمایت از فعالان این حوزه و توسعه بازارهای داخلی و خارجی دنبال شده است. 🔸مدیرکل دفتر چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به اقدامات نظارتی این دفتر گفت: با هدف ساماندهی فعالیت واحدهای چاپی و نظارت بر اجرای ضوابط و مقررات، یک‌هزار و ۸۱ نظارت و بازرسی از چاپخانه‌های سراسر کشور انجام شده است، زیرا بر این باوریم، نظارت مستمر بر واحدهای چاپی، یکی از ابزارهای مهم برای ارتقای کیفیت فعالیت‌ها و حمایت از فعالیت‌های قانونمند در این صنعت محسوب می‌شود. 🔸مدیرکل دفتر چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: امضای تفاهم‌نامه میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان توسعه تجارت ایران نیز از دیگر اقدامات مهم این دوره بود که با هدف تسهیل و افزایش صادرات محصولات چاپی کشور صورت گرفت. همچنین در این مدت تلاش شد اقداماتی انجام شود که تفاهم‌نامه‌ای میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بانک ملی ایران با هدف حمایت از فعالان صنعت چاپ و فراهم کردن زمینه ارائه تسهیلات به این بخش امضا شود که به زودی اجرایی می‌شود. ibna.ir/x6JHL @ibna_official

🔰در نگاهی به کتاب »ریاضیات، فیزیک و توسعه ملی»؛ یک مهندس به رئیس‌جمهور از ریاضیات و فیزیک می‌گوید 🔸کتاب «ریاضیات، فیزیک و توسعه‌ی ملی» نوشته‌ی بهنام شیخ‌باقری به‌تازگی در نخستین چاپ، در سال ۱۴۰۵ از سوی انتشارات گشتاسب منتشر شده است؛ کتابی که در قالب گفت‌وگویی میان یک رئیس‌جمهور و یک مهندس، مفاهیم علوم بنیادی را به مسائل حکمرانی و توسعه پیوند می‌زند 🔸توسعه‌ی ملی چگونه اتفاق می‌افتد؟ نویسنده در دیباچه‌ی کتاب، برای توضیح دشواری این مسیر از تصویر «پل صراط» استفاده می‌کند؛ مسیری باریک و دشوار که عبور از آن به توانایی‌های فرد وابسته است. این تصویر در ادامه به توسعه‌ی یک کشور تعمیم پیدا می‌کند. کشوری که می‌خواهد از فقر، عقب‌ماندگی و ناامنی به رفاه، تولید، آموزش، بهداشت و زندگی شایسته برسد، باید از مسیری دشوار عبور کند. 🔸در این نگاه، شرایط بین‌المللی و مناسبات قدرت هم در سرنوشت کشورها اثر دارند. کتاب در دیباچه به تجربه‌ی ایران، کره‌ی جنوبی، رابطه با غرب، انتقال فناوری، تحریم و امکان توسعه‌ی مستقل می‌پردازد و این پرسش را مطرح می‌کند که آیا یک کشور برای عبور از عقب‌ماندگی الزاماً به حمایت و قیمومیت یک قدرت توسعه‌یافته نیاز دارد. نویسنده با اشاره به تحولات چند دهه‌ی اخیر، رشد قدرت‌های جدید و گسترش دسترسی به دانش، امکان‌های دیگری را پیش روی کشورهای درحال‌توسعه می‌بیند. 🔸ریاضیات و فیزیک در اینجا قرار نیست جایگزین اقتصاد، جامعه‌شناسی یا علوم سیاسی شوند. نویسنده از آنها به‌عنوان علوم بنیادی و مجموعه‌ای از مفاهیم برای دیدن و تحلیل کردن استفاده می‌کند. پرسش کتاب این است که آیا می‌توان از منطق این علوم برای فهم بهتر رفتار سیستم‌های اجتماعی و تصمیم‌های حکمرانی بهره گرفت. ibna.ir/x6Jyd @ibna_official

🔰صائمه خراسانی در گفت‌وگو با ایبنا مطرح کرد؛ کالبدشکافی عناصر فرهنگی در اشعار اخوان ثالث 🔸از اساطیر باستانی تا معماری و موسیقی؛ آثار مهدی اخوان ثالث موزه‌ای از فرهنگ ایرانی است. دکتر خراسانی در کتاب جدید خود به تحلیل کمی و کیفی این عناصر پرداخته است. در این مصاحبه، به چالش‌های پژوهشی در بررسی ادیان پیش از اسلام در اشعار اخوان و دلیل تفاوت بسامد عناصر فرهنگی در آثار او می‌پردازیم. 🔸در آثار مهدی اخوان ثالث مقوله‌های عناصر ایرانی متعددی وجود دارد که از جمله مهم‌ترین آنها می‌توان به اسطوره‌ها، مثل‌ها، موسیقی، نجوم، عرفان و معماری اشاره کرد. این مقوله‌ها بیشترین بسامد و اهمیت را در آثار او دارند و به‌طور کامل در این کتاب به آنها پرداخته شده‌است، اما به‌طور ویژه‌ای بازتاب اساطیر و فرهنگ باستانی ایران و آمیختن آنها با زبان شعری نوآورانه اخوان از بارزترین ویژگی‌هاست. از سوی دیگر یکی از چالش‌برانگیزترین بخش‌های پژوهش درباره آثار اخوان، بررسی و تحلیل ادیان پیش از اسلام و تأثیر آنها در اشعار او بوده‌است. این بخش به‌دلیل پیچیدگی مفاهیم دینی، اسطوره‌ای و تاریخی و نیز تداخل آن با زبان نو و رویکردهای نوگرایانه اخوان، دشوار و نیازمند مطالعه ژرف بوده ‌است. همچنین تلفیق سبک‌های شعری حماسی با نو، و فهم دقیق مفاهیم ایدئولوژیک و انتقادی در اشعار، نیز از دیگر چالش‌های مهم پژوهشی به شمار می‌آمد. 🔸رابطه میانِ موسیقی و شعر حماسی اخوان ثالث را می‌توان به صورت یک پیوند میانِ زبان و صوت و لحن تعبیر کرد، که از گرایشِ شخصی او به موسیقی (به خصوص تار) و میراث آوازهای حماسی ایرانی تغذیه می‌شود، اما موسیقی به‌عنوان عاملِ مستقیم قالب‌سازیِ هر بیت نیست، بلکه به شکل هماهنگی صوتی و ریتمیک در خلقِ لحنِ حماسی نقش دارد. او از زبان نیمایی با گزاره‌های کهن استفاده می‌کند تا صدای تاریخی و ملی را بازنماید. موسیقی در لحن، وزن، و تصویرهای اخوان به‌طور مستقیم و ملموس حضور دارد. در عین حال می‌توان گفت موسیقی به شکل مستقیم مثل نواختن تار برای هر سطر و تنظیمات موسیقاییِ مشخص، در ساختار شعری او، اصلی نیست، بلکه تأثیر آن به صورت همنشینی زمانی و گفتمانی در لحظه‌های کلیدی و انتخاب‌های وزنی – ریتمیک احساس می‌شود، در نتیجه موسیقی باستانی کهن‌نگرِ اخوان در کنار زبان و روایت حماسی‌اش، موسیقایی بودن شعر را تقویت می‌کند، اما به‌طور مستقیم قالب‌سازی را انجام نمی‌دهد، بلکه هم‌پیوندی صوتی و معنایی را شکل می‌دهد. 🔸مهم‌ترین عنصر متمایزکننده اخوان ثالث نسبت به دیگر بنیان‌گذاران شعر نو، تسلط و بهره‌گیری عمیق از فرهنگ، اسطوره‌ها و روایت‌های ایرانی است که در شعر او حضوری پررنگ و منحصر به فرد دارند. اخوان نه تنها از زبان و تصویر حماسه‌های ایران باستان، اسطوره‌های ملی، موسیقی ایرانی، و معماری بهره می‌برد، بلکه فرهنگ عامه، مثل‌ها، باورهای محلی و حتی ادیان پیش از اسلام را در ساختار و مضمون آثارش جای داده ‌است و این عناصر فرهنگی را با نگرش اجتماعی و زبان ویژه خراسانی در می‌آمیزد. می‌توان گفت حضور پررنگ حماسه، باستان‌گرایی و روایت‌های فولکلوریک در شعر اخوان او را از نیما، شاملو و سایه که بیشتر تجددگرایی سوررئالیسم یا رمانتیسم اجتماعی را دنبال می‌کنند جدا و متمایز می‌سازد. ibna.ir/x6JHX @ibna_official