🔰نگاهی به «روایت و تجدد در ایران معاصر» نوشته سیدرضا حسینی؛ روایت‌هایی که مشروطه را ساختند  🔸این کتاب از نقش تخیل اجتماعی در شکل‌گیری اندیشه سیاسی می‌گوید روایت و تجدد در ایران معاصر در نهایت، مخاطب را به تأمل در پرسش‌هایی فراتر از دوره مشروطه دعوت می‌کند: آیا سیاست‌گذاری‌ها و تصمیم‌های سیاسی همواره عقلانی‌اند؟ روایت‌ها چگونه شهروندان را اقناع می‌کنند؟ و حاکمان و کنشگران سیاسی چگونه با ساختن یا تکیه‌کردن بر روایت‌ها، واقعیت اجتماعی را توضیح می‌دهند؟ 🔸این کتاب به‌جای آن‌که تنها به شرح آرا و مفاهیم سیاسی در دوره مشروطه بسنده کند، پرسشی بنیادی‌تر را دنبال می‌کند: اندیشمندان دینی و سیاسی آن روزگار، سنت، تجدد، تاریخ و سیاست را چگونه فهمیدند؟ نویسنده با تکیه بر این پرسش، می‌کوشد نقش روایت‌ها را در پدیدآمدن اندیشه سیاسی مشروطه‌خواهی، به‌ویژه در محدوده شریعت، بررسی کند. 🔸یکی از محورهای اصلی کتاب، تأکید بر نقش روایت و تخیل در فهم پدیده‌های انسانی است. متن معرفی کتاب با پرسش‌هایی درباره عقلانی‌بودن تصمیم‌های انسان، نقش احساسات و تصورات در شناخت، و سهم تخیل در فهم جهان آغاز می‌شود. در این رویکرد، انسان‌ها همیشه پدیده‌ها را فقط از مسیر استدلال مستقیم درک نمی‌کنند؛ بلکه گاهی با دیدن شباهت‌ها، ساختن نسبت‌ها و به‌کارگرفتن تخیل خلاق، به فهمی از رویدادها می‌رسند. 🔸یکی از پرسش‌های مهم کتاب از اختلاف میان عالمان مشروطه‌خواه و مشروعه‌خواه برمی‌خیزد. هر دو جریان از منابع و مبادی دینی مشترکی بهره می‌گرفتند و به شریعت ارجاع می‌دادند، اما به دو نتیجه کاملاً متفاوت درباره مشروطیت رسیدند: گروهی آن را قابل دفاع و مشروع دانستند و گروهی دیگر آن را نامشروع تلقی کردند. 🔸فهرست کتاب نشان می‌دهد که اثر از مباحث نظری آغاز می‌کند و سپس به خوانش نمونه‌های تاریخی و سیاسیibna.ir/x6JRS می‌رسد. بخش نخست با عنوان «تأملات نظری»، فصل‌هایی درباره بوطیقای ارسطو، روایت و تخیل، تخیل مولد، مسئله ارجاع، محاکات، نسبت پیکربندی‌سازی و حکمت عملی، محاکات سه‌گانه، طرح‌واره‌سازی و سنت‌مندی، و نیز نسبت تحلیل با وضعیت تاریخی و خاطره جمعی را دربرمی‌گیرد ibna.ir/x6JRS @ibna_official

🔰از مجموعه مشاهیر کتابشناسی معاصر ایران بازخوانی شد؛ زندگی و زمانه‌ عبدالله نورانی؛ ذوفنونِ زاهد 🔸عبدالله نورانی، حکیمی که تندیس فروتنی بود و ترجیح داد در خلوت، میراث مکتوب تمدن اسلامی را از غبار غفلت برکند 🔸️خانه‌ای محقّر و در نهایت سادگی زندگی می‌کرد. نجفقلی حبیبی می‌گوید: «به نظر من، او با دنیا زاهدانه برخورد کرد و گرچه بزرگ بود اما کوچک زیست.» ازاسراف پرهیز می‌کرد. مهدی محقق می‌گوید: «مرحوم نورانی خود و فرزندانش در ساختن بنائی در آن زمین ]منزل مسکونی[ که تا آخر عمر در آنجا می‌زیست شرکت داشتند.» احمد بهشتی دربارۀ او می‌گوید: 🔸️آنچه در ایشان نبود، غرور علمی، شخصیتی، عُجب و تکبّر بود؛ و آنچه در ایشان بود، و نمود شایانی داشت، خلق و خویی بود که باید، بحق، گفت: تجلّی خلق و خوی اسلامی بود. ...ساده زیستی، و به تعبیر حضرت امامره، زیِ طلبگی را کاملاً حفظ کرده بود. اکنون همه مبهوتند که چرا به فرزندان گرامی و همسرشان سفارش کرده‌اند که حتی برایش مجلس ختم نگیرند، و در گورستان عمومی دفنش کنند، و از برگزاری مراسم تشییع خودداری کنند؟! ولی برای ما که چند سالی با او همکار و معاشر بوده‌ایم، عجیب نیست. 🔸️ما استاد نورانی را اینگونه شناخت هایم. او که عمری از تشریفات ظاهری و تعارفات عرفی حذر کرده بود، چگونه راضی می‌شد که به بهانۀ ارتحالش تشریفات و تعارفات معمول گردد؟! بارها به‌عنوان داور در جلسات دفاع دکتری که در سالن آمفی‌تئاتر دانشکدۀ الهیات برگزار م یشد، شرکت م یکرد، ولی متواضعانه در صف مستمعین م ینشست و حاضر نم یشد که بر صندل یهایی که برای هیأت ژوری آماده شده بود، تکیه بزند. 🔸عبارت «پس از کتابشناسی» دربارۀ استاد نورانی معنی ندارد، زیرا تا آخرین لحظات زندگی خویش غرق در این وادی بود. مهدی محقق گوید: باید حکمت با نفس انسانی عجین شود، نه اینکه انسان بار حکمت را بر دوش بکشد. مرحوم نورانی، حکیم به معنای واقعی بود. گذشت داشت، قناعت داشت، مناعت طبع داشت. نورانی واقعاً زاهد و عابد بود، صاحب کشف و کرامت بود. من چند حادثه از نورانی دیده‌ام که معنای کرامت را می‌دهد. 🔸سیدعبداللّٰه انوار گوید: درگذشت زنده‌یاد نورانی یکی از ثُلمه‌هایی در علم است که گمان نمی‌رود جانشین و سادّ و مَسدّی برای ایشان به آسانی در این زمان پُرعوائق امکان وقوع یابد. کارهای علمی باقی‌مانده از ایشان بهترین گواه بر این است که براحتی نتوان نظیری برای او یافت. ibna.ir/x6JRP @ibna_official

🔰نگاه و نظری به «آبشت؛ شرح خبرچینی‌های اسرای جاسوس ...»؛ قاشق‌های مشکوک؛ ردی از یک تجربه تلخ 🔸کتاب خبرچینی و جاسوسی، بخش تاریک و دردناکی از تجربه اسارت را برجسته می‌کند. شاید یکی از دلایل اهمیت آبشت باشد؛ زیرا تاریخ تنها از لحظه‌های قهرمانی و پیروزی تشکیل نشده و شناخت رفتار انسان‌ها در شرایط سخت نیز بخشی از شناخت گذشته است. 🔸یکی از مهم‌ترین نقاط قوت «آبشت»، انتخاب موضوعی خاص و کمتر پرداخته‌شده است. بسیاری از روایت‌های مربوط به دوران جنگ و اسارت، بیشتر بر شکنجه، مقاومت، دلتنگی برای خانواده و خاطرات آزادگان تمرکز دارند؛ اما این کتاب سراغ موضوعی می‌رود که از زاویه‌ای دیگر فضای اردوگاه‌ها را نشان می‌دهد. پرداختن به مسئله خبرچینی در میان اسرا باعث می‌شود مخاطب با پیچیدگی‌های انسانی دوران اسارت بیشتر آشنا شود. 🔸عنوان کتاب نیز کنجکاوی‌برانگیز است. مخاطب با دیدن عنوان و موضوع آن، با پرسشی مهم روبه‌رو می‌شود: در شرایط دشوار اسارت، چه عواملی باعث می‌شد فردی به دیگران خیانت کند و اطلاعات درون اردوگاه را منتقل کند؟ همین پرسش می‌تواند خواننده را به دنبال کردن روایت‌ها و شناخت شخصیت‌ها و اتفاقات کتاب ترغیب کند. 🔸در مجموع، مهم‌ترین قوت «آبشت» را می‌توان در موضوع متفاوت، توجه به ابعاد روانی اسارت، پرداختن به مسئله اعتماد و ثبت بخشی کمتر شناخته‌شده از تاریخ اسارت ایرانیان دانست. این ویژگی‌ها کتاب را از یک خاطره معمولی درباره جنگ فراتر می‌برد و آن را به روایتی درباره رفتار انسان‌ها در شرایط بحرانی تبدیل می‌کند. ibna.ir/x6JR6 @ibna_official

🔰گزارش تصویری همایش روز ملی صنعت چاپ 🔸مراسم روز ملی «صنعت چاپ» با حضور سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، جمعی از چهره‌های فرهنگی، پیشکسوتان و فعالان صنعت چاپ از سراسر کشور، چهارشنبه ۱۱ شهریورماه ۱۴۰۵ در تالار وحدت برگزار شد. ibna.ir/x6JS8 @ibna_official

🔰با ترجمه محمد قاضی «نیه توچکا» به بازار کتاب رسید؛ رمانی ناتمام داستایفسکی درباره‌ی استعدادهای تباه‌شده 🔸انتشارات علمی و فرهنگی، رمان «نیه توچکا»، اثر ناتمام فیودار داستایفسکی را با ترجمه محمد قاضی به بازار آورد 🔸«نیه‌توچکا» از نخستین تلاش‌های داستایفسکی برای خلق یک شخصیت زن پیچیده و مستقل است. نیه‌توچکا در مقام راوی، جهان اطراف خود را تحلیل می‌کند و تجربه‌های شخصی‌اش را به شناختی عمیق‌تر از انسان تبدیل می‌کند. 🔸در این اثر، زن به عنوان موجودی منفعل که تنها سرنوشتش را شرایط بیرونی تعیین می‌کند، تصویر نمی‌شود. نیه‌توچکا با وجود زخم‌هایی که از خانواده و محیط خود دریافت کرده، تلاش می‌کند مسیر مستقلی برای شناخت خود پیدا کند. او با خاطراتش روبه‌رو می‌شود، گذشته را بازخوانی می‌کند و می‌کوشد از دل شکست‌ها به فهم تازه‌ای از زندگی برسد. 🔸این ویژگی، «نیه‌توچکا» را به اثری متفاوت در میان نوشته‌های اولیه‌ی داستایفسکی تبدیل می‌کند. صدای راوی زن، امکان تازه‌ای برای ورود به جهان روانی شخصیت‌ها فراهم می‌کند؛ جهانی که بعدها در بسیاری از آثار نویسنده با پیچیدگی بیشتری ادامه پیدا می‌کند. 🔸خواندن «نیه‌توچکا» برای شناخت مسیر فکری داستایفسکی اهمیت زیادی دارد. این رمان تصویری از نویسنده‌ای ارائه می‌دهد که هنوز بسیاری از ابزارهای روایی دوران پختگی خود را به دست نیاورده، اما دغدغه‌های اصلی‌اش را پیدا کرده است. 🔸ناتمام‌ماندن اثر، به آن ویژگی خاصی بخشیده است. «نیه‌توچکا» مانند قطعه‌ای از یک مسیر بزرگ‌تر است؛ مسیری که بعدها به خلق شاهکارهایی درباره‌ی وجدان، اخلاق، آزادی، ایمان و روان انسان منتهی شد. ibna.ir/x6Jpt @ibna_official

🔰نگاهی به کتابِ «حدیث آرزومندی»؛ توهّم چیست؟ تخیّل چیست؟ کتاب خوب – زندگی سعادتمند – ۹ 🔸به نظرِ آرنت، آیشمان، از واقعیت بُریده و به جایِ آن معجونی از پندارهایِ غیرعقلانی را در سر پرورانده بود و نمی‌توانست آنچه بر سرِ قربانیان می‌آورد را تجسم کند، و درد و رنجی را که آنها تحمل می‌کرده‌اند، فهم کند. در حقیقت:«ضعفِ اخلاقیِ آیشمان در ناتوانی او از اندیشیدن از نظرگاه دیگران و، بنابراین، در ناتوانیِ او از اصلِ اندیشیدن بود.» 🔸مصطفی ملکیان در کتابِ «حدیث آرزومندی» و در مقاله‌ای با نام «تخیّل آری، توهّم نه» و با اشاره به آرایِ اندیشمندانی همچون؛ سیمون وی، آیریس مارداک و هانا آرنت، به تفاوت‌هایِ میانِ این دو مفهوم (توهّم و تخیّل) پرداخته و، آفات و ضررهایِ اخلاقیِ گسترده‌شدنِ توهّمات را در زندگیِ انسان بیان می‌کند. او توهّم را بزرگترین دشمن و مانعِ اخلاقی‌زیستن، و تخیّل را بزرگترین یار و مُمِدّ زندگیِ اخلاقی می‌داند، زیرا تخیّل انسان را به واقعیت‌ها نزدیک، و توهّم او را از واقعیت‌ها دور می‌کند:«ما از تخیّل خود، نه برای گریختن از جهان، که برای پیوستن به آن بهره می‌جوییم.» 🔸به باورِ ملکیان، وقتی ما با هنر و زیبایی سر و کار داریم، هرچه ادراک ما از زیبایی بیشتر شود، درجه‌یِ لذتِ ما شدت می‌یابد، و هر چه کمتر زیبایی را درک کنیم، کمتر لذت می‌بریم. بیشترِ کسانی که اهلِ ویرانگری، نزاع، تخریب، مناقشه و در یک کلمه "خشونت" هستند، از لذت، کمتر بهره برده‌اند. هرچه ما از لذت بیشتر بهره ببریم، استعدادِ صلح و آشتی در ما بیشتر می‌شود، و هرچه درد و رنجِ ما بیشتر شود، استعدادِ خشونت در ما افزایش می‌یابد. انسان‌ها هرچه هنرمندانه‌تر زندگی کنند و با هنر انس داشته باشند، بیشتر اهلِ مدارا و تحملِ مخالف خواهند بود، و انسان‌ها به میزانی که تخیلِ قوی‌تری دارند، هنرمندترند ibna.ir/x6JSC @ibna_official

🔰به مناسبت ۱۳ شهریور روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی؛ از «توسعه به مثابه آزادی» تا «تحقیق ماللهند» 🔸آمارتیا سن: بیرونی عمده عمر خود را در دنیای قرن یازدهم مصروف اعتلای درک متقابل و تسامح کرد 🔸برای آمارتیا سن، آزادی فقط یک مفهوم سیاسی یا اقتصادی نیست؛ آزادی با امکان انتخاب، استدلال و مشارکت در زندگی عمومی پیوند دارد. برای بیرونی نیز دانش بدون تحقیق، مشاهده، مقایسه و مراجعه به منبع معتبر معنایی ندارد. شاید به همین دلیل باشد که بازخوانی بیرونی در کنار آثار آمارتیا سن می‌تواند افقی تازه برای مخاطب امروز بگشاید. 🔸آمارتیا سن در کتاب مشهور خود، «توسعه به مثابه آزادی»، توسعه را صرفاً با رشد اقتصادی، افزایش درآمد یا انباشت ثروت یکسان نمی‌گیرد. در منظومه فکری او، توسعه با گسترش آزادی‌های واقعی انسان‌ها پیوند دارد؛ آزادی‌هایی که امکان انتخاب، مشارکت، گفت‌وگو و زندگی انسانی‌تر را فراهم می‌کنند. همین پیوند میان آزادی، عقلانیت و امکان گفت‌وگو، یکی از راه‌های ورود به جهان فکری سن و درک توجه او به شخصیت‌هایی مانند ابوریحان بیرونی است.توسعه به مثابه آزادی از مهم‌ترین آثار سن در تبیین نسبت آزادی، نهادهای اجتماعی و توسعه انسانی به شمار می‌رود. 🔸در روزگاری که سخن گفتن از گفت‌وگوی تمدن‌ها گاه به مجموعه‌ای از شعارهای کلی فروکاسته می‌شود، تجربه علمی ابوریحان بیرونی یادآور معنای دقیق‌تر گفت‌وگوست: گفت‌وگو پیش از هر چیز، نیازمند شناخت است؛ و شناخت نیز بدون فروتنی علمی، آموختن زبان دیگری و مراجعه مستقیم به آثار و اندیشه‌های او ممکن نیست. 🔸این همان میراثی است که می‌توان در پیوند میان تحقیق ماللهند ابوریحان بیرونی و آثاری چون توسعه به مثابه آزادی و هویت و خشونت آمارتیا سن بازخوانی کرد؛ میراثی که در مرکز آن، آزادی از جهل، رهایی از تعصب و شجاعت فهم جهانی پیچیده‌تر از تصویرهای ساده‌شده ما قرار دارد. ibna.ir/x6JRR @ibna_official

🔰نگاهی به بازگشت کریستوفر نولان به اسطوره، ادبیات و سینمای حماسی؛ «اودیسه»؛ شورش نولان علیه هالیوودِ فرمول‌زده 🔸«اودیسه» طی سه هزار سال، فقط یک متن ادبی نباشد و به نقشه راه تمدن غرب تبدیل شود. از ویرژیل و دانته گرفته تا شکسپیر، گوته، جیمز جویس و حتی نویسندگان معاصر، همه به شکلی مستقیم یا غیرمستقیم زیر سایه هومر ایستاده‌اند. هر جا سخن از سفر، بازگشت، هویت یا رویارویی انسان با سرنوشت بوده، ردپای اودیسئوس نیز دیده شده است. 🔸اگر «ایلیاد» حماسه نبرد است، «اودیسه» حماسه انسان است. در این منظومه، هیولاها فقط موجودات افسانه‌ای نیستند. سیکلوپ، قدرت بی‌چشم‌انداز است. سیرن‌ها، وسوسه‌هایی هستند که انسان را از مقصد دور می‌کنند. دریا، آشوب جهان است و خانه، آرزویی است که هرچه بیشتر به آن نزدیک می‌شوی، دورتر به نظر می‌رسد. 🔸همین ویژگی باعث شده است که «اودیسه» طی سه هزار سال، فقط یک متن ادبی نباشد و به نقشه راه تمدن غرب تبدیل شود. از ویرژیل و دانته گرفته تا شکسپیر، گوته، جیمز جویس و حتی نویسندگان معاصر، همه به شکلی مستقیم یا غیرمستقیم زیر سایه هومر ایستاده‌اند. هر جا سخن از سفر، بازگشت، هویت یا رویارویی انسان با سرنوشت بوده، ردپای اودیسئوس نیز دیده شده است. 🔸نخستین چیزی که در «اودیسه» جلب توجه می‌کند، مقیاس فیلم است؛ مقیاسی که مدت‌ها بود در سینمای هالیوود کمتر دیده می‌شد. اینجا عظمت فقط به معنای بودجه بیشتر یا صحنه‌های شلوغ‌تر نیست. عظمت، در نگاه نولان، از احترام به جهان داستان می‌آید. در دورانی که بسیاری از بلاک‌باسترها در استودیوهای محصور و میان پرده‌های سبز متولد می‌شوند، او همچنان به فیلم‌برداری در لوکیشن‌های واقعی، استفاده از دوربین‌های آیمکس و تکیه بر جلوه‌های عملی وفادار مانده است. 🔸شاید مهم‌ترین دستاورد «اودیسه» اصلاً در خود فیلم نباشد، بلکه در یادآوری یک حقیقت فراموش‌شده باشد؛ اینکه مخاطب امروز، برخلاف تصور رایج، از روایت‌های بزرگ خسته نشده است. آنچه او را خسته می‌کند، تکرار است؛ نه اسطوره. هنوز هم می‌توان داستانی سه‌هزارساله را برای انسان قرن بیست‌ویکم روایت کرد، اگر فیلمسازی باشد که به قدرت روایت ایمان داشته باشد. کریستوفر نولان چنین ایمانی دارد ibna.ir/x6JRF @ibna_official