موسسه مصاف
🔻 توییت کاربران توییتر
1️⃣ یک دوگانه اشتباه در فضای اندیشه اقتصادی ایران حاکم شده که علت اساسی مشکل اقتصادی ایران را نئولیبرالیسم و بازار آزاد یا سوسیالیسم و اقتصاد دستوری میداند.
💬 هر دوی این مکاتب در توصیف شرایط اقتصاد ایران بیربط هستند و بهجای آنها باید از مفهوم رانت استفاده کرد. داستان چیست؟
2️⃣ قبلاز ورود به بحث لازم است به سالهای طلایی اقتصاد ایران یعنی همان دهه ۱۳۴۰ نوستالژیک نگاهی انداخته شود.
💬 در آن دوره بسیاری از صنایع شکل گرفتند و برندهایی معرفی شدند که نوید یک اقتصاد صنعتی و کارآفرین را میدادند. رشد اقتصادی دورقمی در کنار تورم پایین مانند یک معجزه بود!
3️⃣ با شروع دهه ۱۳۵۰ یک نفرین به جان اقتصاد ایران افتاد. قیمت نفت چند برابر شد و آتش به خرمن اقتصاد مولد زد. دلارهای فراوان نفتی که قرار بود در مدتی کوتاه از ایران یک معجزه و الگو برای جهان بسازد، جز نابودی منابع و هدررفتن فرصتها هیچ حاصلی نداشت. چرا؟
4️⃣ به این پدیده که اولین بار در هلند شناسایی شد بیماری هلندی میگویند. در این ناهنجاری اقتصادی، بهعلت افزایش ناگهانی درآمدهای ارزی و ورود آن به درون نظام اقتصادی، ارزش پول ملی تقویت میشود که نتیجه آن ارزانی واردات و گرانی صادرات و در نتیجه تضعیف تولید داخلی است. اما چطور؟
5️⃣ مکانیسم بیماری هلندی بدین شرح است که دولت درآمد ارزی را مستقیم و غیرمستقیم به بانک مرکزی فروخته و در ازای آن درخواست ریال میکند.
💬 سپس این ریال چاپشده را وارد بودجه کرده و برای انواع مصارف از عمرانی گرفته تا حقوق و موارد دیگر هزینه میکند. ظاهرا رفاه افزایش پیدا میکند اما نتیجه چاپ پولی که متناسب با رشد اقتصاد نیست، همیشه و همه جا تورم است.
6️⃣ حالا بانک مرکزی برای مهار تورم، دلارهای نفتی را که از دولت گرفته بود وارد بازار کرده و ریال را مجددا جمعآوری میکند.
💬 نتیجه این ارزپاشی انجامشده، افزایش دلار در دست مردم است که طبقه قاعده عرضه و تقاضا سبب کاهش قیمت ارز یا همان افزایش ارزش پول ملی است.
7️⃣ در چنین شرایطی مردم تمایل دارند تا با دلارهای ارزان خود، کالا وارد کنند. این کالاهایی که با دلار ارزان وارد شدهاند در رقابت با کالای داخلی ارزانتر هستند و خریدار بیشتری پیدا میکنند. در نتیجه تولید داخل با مشکل مواجه میشود.
8️⃣ برای صادرات هم عکس این موضوع صادق است. یعنی چون پول ملی تقویت شده، خریدار خارجی باید دلار بیشتری بپردازد و خرید را کاهش میدهد. یعنی ضربه مجدد بر تولید.
💬 ادامه این وضعیت برای سالهای پیاپی نتیجهای جز نابودی تولید داخل ندارد. معایب بیماری هلندی به همینجا ختم نمیشود بلکه معضل فرار سرمایه و تغییر فضای کسبوکار را هم باید به آن افزود.
9️⃣ حالا که ارز ارزان است چرا نباید در خارج از ایران ملک خرید؟ چرا نباید در خارج از ایران سهام خرید و سرمایهگذاری کرد؟ همین یعنی فرار سرمایه.
0️⃣1️⃣ در چنین اقتصادی چرا بهجای کار تولیدی نباید بهسراغ کار تجاری از نوع واردات رفت؟ کالاهای وارداتی ارزان خریدار زیادی دارند و سود کلانی بهدست میدهند.
💬 در بیماری هلندی فضای اقتصاد به شکلی تغییر میکند که همگان تمایل دارند به بخشهای امن مثل خریدوفروش زمین یا مشاغل خدماتی که رقیب خارجی ندارند پناه ببرند.
1️⃣1️⃣ در اصطلاح بخش قابل تجارت یا همان تولیدی مثل صنعتی و کشاورزی جای خود را به بخش غیرقابل تجارت مثل مسکن و برخی از انواع خدمات میدهد.
💬 حالا که اقتصاد نابسامان شده، دولت دلسوز وارد میشود تا اوضاع را اصلاح کند اما بهعلت تجویز اشتباه برای درمان بیماری، همه چیز وخیمتر میشود.
💬 کلیدواژه حمایت رمز این تخریب جدید است.
2️⃣1️⃣ مثلا برای حمایت از بخش واقعی اقتصاد، شروع به دادن انواع یارانه میکند. یارانه در مواد اولیه، یارانه سوخت، افزایش تعرفه واردات و دادن وامهای با بهره پایین از معروفترین نوع حمایتها هستند که گاهی با پرداخت ارز دولتی با قیمت پایینتر از بازار هم همراه میشود.
3️⃣1️⃣ یعنی دولت یک بار منابع حاصل از نفت را به هدر داده و حالا برای جبران اشتباه خودش انواع بذل و بخششها را انجام میدهد تا شاید بخش تولیدی اقتصاد همچنان سر پا بماند.
💬 از آنجایی که ریشه مشکلات همچنان دستنخورده باقی مانده است، تنها نتیجه این حمایتها اسراف بقیه منابع کشور است.
4️⃣1️⃣ مضرات این درمان اشتباه صرفا اسراف نیست بلکه همراه است با چاپ پول یعنی تورم، حمایتهای گمرکی بیضابطه یعنی قاچاق کالا به داخل، دادن یارانه به مواد اولیه و سوخت یعنی قاچاق آنها به خارج، تلاش برای دستیابی به این حمایتها هم یعنی فساد. یعنی ایجاد فرهنگ مخرب رانتجویی.
🔽 ادامه دارد...
#توییت_گردی
✅ @Masaf
موسسه مصاف
🔻 توییت کاربران توییتر
5️⃣1️⃣ حتی صادرات در این شرایط هم چندان امیدوارکننده نیست زیرا صادراتی که مثلا با پرداخت یارانه برق و مواد اولیه حاصل شده چه ارزش افزوده واقعی برای اقتصاد داشته است؟ احتمالا هیچ.
💬 ولی فقط همین؟ بخش مولد اقتصاد دچار بلا شده است و تمام؟ خیر. دولت دلسوز ما همچنان مشغول کار است.
6️⃣1️⃣ بازار کار قربانی بعدی دولت است. دولت از یکسو پولهای زیادی را برای حمایتهای بیهوده مصرف کرده و حالا پول کمتری برای پرداخت حقوق کارکنان خود دارد، و از سوی دیگر همچنان برای حمایت از تولید حداقل دستمزد کارگری را سرکوب میکند تا به خیال خود هزینه تولید را پایین آورد.
7️⃣1️⃣ با کاهش درآمد وضعیت رفاهی مردم هم رو به وخامت میگذارد و دولت باید کاری انجام دهد. نتیجه باز هم حمایتهای کور و اشتباه مثل قیمت پایین انرژی است.
💬 نتیجه جانبی این وضعیت هم کاهش قدرت خرید مردم است که سبب میشود کمتر از کالا بخرند و رکود تعمیق میشود. یعنی تشدید بیماری.
8️⃣1️⃣ آیا از این بدتر هم ممکن است؟ چراکه نه. نظام مالی هم نباید بینصیب بماند.
💬 دولت برای همه این طرحهای حمایتی که از آن صحبت شد نیاز به منابع مالی بیشاز درآمد نفت دارد. یعنی دچار کسری بودجه شده است. چطور باید این کسری را تامین کند؟ قرضکردن مستقیم و غبرمستقیم از بانک مرکزی.
9️⃣1️⃣ همانطور که گفته شد یکی از روشهای حمایتی دولت، اجبار بانکها به پرداخت وام کمبهره است. این وامها نوعی رانت هستند و معمولا بهصورت غیرشفاف به عدهای خاص میرسند.
💬 بهصورت منطقی بانکها مایل به پرداخت چنین وامی نیستند زیرا نتیجه آن کسری تراز مالی و ورشکستگی نظام بانکی است.
0️⃣2️⃣ ولی دولت دلسوز که راضی به ورشکستگی بانکها نیست، برای جبران تقصیر خود، از بانکها هم حمایت میکند! چطور؟
💬 هر چقدر که کسری داشته باشند بانک مرکزی تامین میکند. همچنین هر بیقانونی دیگری انجام دهند، با آنها برخورد نخواهد شد. بانک دولتی و خصوصی هم فرقی ندارد.
1️⃣2️⃣ چون کسری بودجه دولت هم در واقع از بانک مرکزی و با چاپ پول تامین میشود، تورم پایدار میماند.
💬 نتیجه تورم آن است که مردم برای فرار از تورم، پول خود را در ملک، خودرو، سکه، دلار یا هر چیز دیگری که ارزش ذاتی خود را حفظ میکند سرمایهگذاری میکنند. حالا پول ملی هم نابود شده است.
2️⃣2️⃣ در این لحظه فاجعه تکمیل شده است. همه بخشهای اقتصاد بد کار میکنند. در این شرایط اصلاحات هم بسیار سخت شده است. همه چیز باید زیر و رو شود.
💬 وقتی کار اینقدر سخت شده برخی با فرمولهای سادهای مثل خصوصیسازی، تحریم، نرخ دلار و بانکهای خصوصی سعی میکنند جوابهای سادهای را بیایند.
3️⃣2️⃣ تمام این موارد حتی اگر درست باشند که در اکثر مواقع نیستند، تنها معلول مشکل یا همان علت بنیادین یعنی بیماری هلندی هستند.
💬 بر همین اساس است که دوگانه نئولیبرالیسم و سوسیالیسم برای اقتصاد ایران بیربط است. اقتصاد ایران بیمار است و تمام سازوکار آن رانتی شده است.
4️⃣2️⃣ این اقتصاد رانتی ذینفعانی دارد که با هرگونه اصلاحات مخالف هستند. روابط نامشروعی بین دولت، شبهدولتیها و خصوصیهای غارتگر ایجاد شده که ثمره سالها تداوم وضعیت رانتی است.
💬 این گروه اجازه هیچگونه تغییری را نمیدهد. به نظر میرسد اتحاد غارت بسیار محکم است و اصلاحات غیرممکن.
5️⃣2️⃣ دقت شود حتی زمانی که درآمد نفتی کاهش پیدا کند هم رفتاری که موجب بیماری هلندی است متوقف نمیشود.
💬 شکستن این مارپیچ نزولی که هر روز اقتصاد ایران را بیشتر در باتلاق فرومیبرد با اقدامات جزئی یا رفع تحریم و نظارت بیشتر ممکن نیست بلکه نیازمند اقدامات ابتکاری و تحولآفرین است.
6️⃣2️⃣ آیا واقعا دستیابی به یک اقتصاد سالم شدنی نیست؟
💬 اقتصادی که در آن بتوان واقعا بر روی نئولیبرالیسم و سوسیالیسم دعوا گرفت؟
مسیر آن دشوار است اما یک بار در اقتصاد ایران تا حدی تجربه شده است.
💬 تجربه ارز تکنرخی دهه ۱۳۸۰ و اجرای هدفمندی یارانههای سال ۱۳۸۹ این امید را زنده میکند.
🔽ادامه دارد...
#توییت_گردی
✅ @Masaf
موسسه مصاف
🔻 توییت کاربران توییتر
7️⃣2️⃣ در ابتدا لازم است نرخ ارز آزاد بهعنوان نرخ مرجع به رسمیت شناخته شود و نظام تکنرخی برای ارز حاکم شود.
💬 در این شرایط اولا رانت ارز از بین میرود و دوما بار تامین ارز ارزان از روی دوش دولت برداشته میشود.
8️⃣2️⃣ سپس نوبت به هدفمندی یارانهها میرسد.
💬 میزان یارانه پنهان در اقتصاد ایران بیشاز دو برابر کل بودجه عمومی دولت است. این مبلغ عظیم نشان میدهد اگر این یارانه که اکنون بدون اثر ملموس و بهشکل ارزانفروشی است، مستقیماً به مردم داده شود چه اثر مثبت چشمگیری خواهد داشت.
9️⃣2️⃣ از آنجایی که خود دولت هم مصرفکننده یارانه پنهان است، سهم خود را باید دریافت کند.
💬 دولت با سهم خود و صرفهجویی که در مصرف انجام میشود میتواند به طور کامل کسری بودجه را جبران و آن را تراز کند. در همین نقطه است که دولت دیگر نیازی به چاپ پول بانکها ندارد.
0️⃣3️⃣ حالا دولت میتواند بهجای تکیه بر درآمد نفتی به سراغ مالیات برود و از یک منبع درست و پایدار برای تامین بودجه استفاده کند.
💬 همچنین چون دیگر دولت به پول بانکها احتیاجی ندارد، میتواند با قاطعیت بر روی اجرای قوانین بانکی، چه در بانکهای دولتی و
چه در بانکهای خصوصی نظارت کند.
1️⃣3️⃣ نکته مهم دیگری که معمولا از آن غفلت میشود وضعیت صندوقهای بازنشستگی است. این صندوقها به انواع دلایل دچار ورشکستگی شدهاند و نمیتوانند بدون کمک دولت از پس تامین پرداخت بیمه و مستمری بازنشستگی اعضای خود برآیند.
💬 اصلاحاتی همچون افزایش سن بازنشستگی در کنار سوددهشدن دارایی این صندوقها که پساز اصلاحات اقتصادی حاصل میشود، امکان ادامه حیات را برای آنها فراهم میکند.
2️⃣3️⃣ فراموش نکنیم که دولت نه حقی در مال صندوقها دارد و نه حق دارد از بودجه عمومی به این صندوقها پولی بپردازد.
این صندوقها باید کاملا مستقل از دولت اداره شوند.
3️⃣3️⃣ پساز همه این اقدامات است که امکان پیگیری یک سیاست صنعتی توسعهگرا برای دولت ممکن میشود. سیاستی که در آن حمایت و دخالت دولت بهشکل درست آن انجام میشود.
💬 در این سیاست حتی در نرخ ارز برای حداکثرشدن صادرات و حداقلشدن واردات دخالت جزئی بهنفع ارز خارجی قویتر صورت میگیرد.
4️⃣3️⃣ پس پول نفت برای مصارف روزمره نیست بلکه از آن باید برای اقداماتی همچون سرمایهگذاریهای بزرگ در زیرساختها یا دستیابی به فناوریهای خاص استفاده کرد.
💬 نفت باید پشتیبان بخشهای مختلف اقتصاد باشد و زمینه را برای رشد آنان فراهم کند تا حقیقتا به یک نعمت تبدیل شود.
👤 غیاثالدین
#توییت_گردی
✅@Masaf