هدایت شده از اســــاس
⁉️تعهد، مسئولیت و اذن، ماهیت حقوقی تعهد رئیس جمهور به مقام معظم رهبری در جریان امضای تفاهم نامه
پیام رهبر انقلاب اسلامی در ۲۸خرداد پیرامون تفاهمنامه میان رؤسای جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده، از منظر #حقوق_عمومی واجد نکتهای است که میتواند منشأ یک بحث مهم در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران باشد. در این پیام آمده است:
{بنده علیالأصول، نظر دیگری داشتم، ولی از باب تعهدی که رئیسجمهور محترم بهعنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی از طرف خود و سایر اعضا در پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت به بنده دادند و تصریح به قبول مسئولیت آن نمودند، اجازه آن را صادر نمودم.}
این عبارت، چهار گزاره حقوقی مهم را در خود جای داده است؛
1⃣ وجود #اختلاف_نظر اولیه میان رهبر و رئیسجمهور
2⃣ صدور اذن بر پایه #تعهد رئیسجمهور
3⃣ نهادی بودن تعهد
4⃣ #پذیرش_مسئولیت شخصی از سوی رئیسجمهور
نخستین نکته آن است که رهبر انقلاب تصریح میکنند «علیالأصول نظر دیگری» داشتهاند. این عبارت نشان میدهد که صدور اجازه، نتیجه یک تصمیم از پیش پذیرفتهشده نبوده، بلکه بر اثر عاملی جدید تحقق یافته است. رهبر علت این تغییر را نیز صریحاً بیان میکنند: «از باب تعهدی که رئیسجمهور... دادند، اجازه آن را صادر نمودم.» بنابراین، تعهد رئیسجمهور صرفاً مقدمه مذاکرات یا انعقاد تفاهمنامه نیست، بلکه #علت_حقوقی صدور اذن معرفی شده است. به بیان دیگر، مشروعیت تصمیم اجرایی دولت در این مورد، بر تعهدی استوار شده که رئیسجمهور ارائه کرده است.
نکته دوم، ماهیت نهادی این #تعهد است. رئیسجمهور این تعهد را نه به عنوان یک شخص، بلکه بعنوان #رئیس_شورای_عالی_امنیت_ملی و «از طرف خود و سایر اعضا» ارائه کرده است. این عبارت نشان میدهد که با یک تعهد شخصی یا سیاسی مواجه نیستیم، بلکه تعهدی از سوی اعضای عالیترین نهاد تصمیمگیر امنیتی کشور مطرح شده است. تعهدی که باید در چارچوب صلاحیت و #اهداف این شورا فهم شود یعنی "تامین منافع ملی و پاسداری از انقلاب اسلامی و تمامیت ارضی و حاکمیت ملی"(اصل ۱۷۶ ق.ا)
با این حال، پیام در همین نقطه متوقف نمیشود. بلافاصله پس از بیان تعهد نهادی، رهبر انقلاب میافزایند که رئیسجمهور «تصریح به #قبول_مسئولیت آن نمودند». این جمله، ماهیت حقوقی تعهد را وارد مرحلهای جدید میکند. در اینجا میان «تعهد» و «مسئولیت» تفکیک روشنی دیده میشود. تعهد، از سوی #شعام و از جانب رئیس آن اعلام شده است، اما مسئولیت #اجرای آن و #پاسخگویی نسبت به آن، شخصاً از سوی رئیسجمهور #پذیرفته شده است.
از این رو، رئیسجمهور در این پیام دو جایگاه حقوقی متفاوت دارد.
نخست، نماینده نهادی است که تعهد را از طرف خود و سایر اعضای شورا اعلام میکند و دوم، شخصاً مسئولیت همان تعهد را بر عهده میگیرد. این ساختار در حقوق عمومی کمسابقه است؛ زیرا معمولاً تعهد و مسئولیت هر دو به نهاد تصمیمگیر منتسب میشوند، در حالی که در اینجا رئیسجمهور علاوه بر اعلام تعهد نهادی، ضمانت شخصی اجرای آن را نیز پذیرفته است.
همین ویژگی سبب میشود که رئیسجمهور در آینده #نتواند برای رهایی از پاسخگویی صرفاً به تصمیم جمعی شورای عالی امنیت ملی استناد کند. پذیرش مسئولیت شخصی، این دفاع را تا حد زیادی منتفی میکند؛ زیرا مطابق متن پیام، وی نه تنها از جانب شورا تعهد داده، بلکه شخصاً مسئولیت آن را نیز پذیرفته است.
از منظر حقوق عمومی، پذیرش مسئولیت صرفاً به معنای قبول اجرای یک اقدام نیست، بلکه به معنای پذیرش پاسخگویی نسبت به مبانی تصمیم، فرآیند تصمیمگیری و آثار قابل انتساب به آن نیز هست. بنابراین، اگر در آینده نسبت به نتایج تفاهمنامه پرسشی مطرح شود، رئیسجمهور #باید_پاسخ_دهد که؛
تصمیم مزبور بر چه مبانی کارشناسی استوار بوده؟
چه ارزیابیهایی از رفتار طرف مقابل صورت گرفته؟
چه خطراتی پیشبینی شده؟
چرا راهکارهای جایگزین، بهویژه نظر اولیه رهبر، کنار گذاشته شده است؟
در این تعهد، رئیس جمهور نه تنها متعهد به رعایت خطوط قرمز و پاسداری از #منافع_ملی است، بلکه مسئولیت پاسخگویی نسبت به آثار قابل انتساب به تصمیم خود را نیز میپذیرد. در واقع، عبارت «*تصریح به قبول مسئولیت*» بار اثبات را نیز تغییر میدهد.
رئیسجمهور دیگر صرفاً مجری یک سیاست نیست، بلکه پیشنهاددهنده و متعهد اصلی تصمیمی است که رهبر انقلاب با وجود داشتن نظر اولیه متفاوت، بر پایه تعهد او اجازه اجرای آن را صادر کردهاند.
اگر نتایج تصمیم با تعهدات پذیرفتهشده ناسازگار باشد، وی باید پاسخ دهد که چرا تعهدات محقق نشده، چرا ارزیابیهای او نادرست بوده و چرا راهکارهای دیگر کنار گذاشته شده است.
✍🏻فاطمه سادات نقوی
دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه تهران
◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇◇
همراه ما باشید...⚖📜
@asaas_discourse
11.4M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
بعد از #ظهور_امام_زمان چه اتفاقی می افتد ⁉️
https://eitaa.com/neynegah
تصاویر #پلاکاردهای اختصاصی کانال نی نگاه در شب ۲۵ تیرماه
بخش دوم
پیوستن به کانال:
https://eitaa.com/neynegah
عضویت در گروه گفتمانی:
https://eitaa.com/joinchat/3801678024C61c2b01298
https://eitaa.com/neynegah