یک بار رضا بهم گفت: «اینقدر توی این کانال با نظم و وسواس مینویسی که احساس میکنم برای خوندنش باید کت و شلوار بپوشم.» الان میخواهم بگویم خودم هم احساس میکنم برای نوشتن پیام تازه باید کت و شلوار تنم کنم.
برای همین به سرم زد وسواس را بگذارم کنار؛ پیامها را کوتاه کنم، قیدِ شیک و شکیل نوشتن را بزنم و حرفهای جدی که به ذهنم میرسد را بی آداب و ترتیب بنویسم. شاید یک روزی برگشتم و منظمشان کردم.
«حرف حساب آدمها چیست؟» یا «تاملی در شعارهای راهپیمایی»
توی راهپیماییها مردم شعار میدهند. یعنی یک چیزهایی را با دیگران تکرار میکنند. معمولا هم اینطور است که خودشان شروع به شعار دادن نمیکنند. فقط شعارهایی که از بلندگو میشنوند را تکرار میکنند. این باعث میشود آدم به این نتیجه برسد که این شعارها خیلی قابل اعتنا نیست. همان ماجرای «همرنگ جماعت شو» و «آزمایش همنواییِ اَش» و... .
من فکر میکنم شعارهای توی راهپیمایی مهمند. به نظر من، آدمها هر شعاری را تکرار نمیکنند. درست است که خودشان معمولا دست به کارِ شعار دادن نمیشوند؛ شاید چون خجالت میکشند، یا میترسند شعارشان خوب نباشد و ضایع بشوند، یا از اینکه یکهو توجه دیگران را به خودشان جلب کنند، معذب میشوند، اما وقتی کسی شعار داد، آدمها انتخاب میکنند که آن شعار را تکرار کنند یا نه.
امروز -در مراسم تشییع رهبری در تهران- آقای اژهای توی میدان فردوسی از کنارمان رد شد. یک نفر داد زد: «هیهات من الذله»؛ همه تکرار کردند. بعد گفت: «مرگ بر وطنفروش خائن». دو سه نفر تکرار کردند. اینبار گفت: «مذاکره نمیخوایم، سر ترامپو میخوایم» صدای جمعیت بیشتر شد. قبلش، سر چهارراه دروازهدولت، پسری اینطور شعار داد: «ای نوهٔ رضاخان، به این میگن فراخوان» خانم مسنی کنار ما خندید و گفت: «عجب شعاری! کیف کردم!» و بعد شروع کرد بلند بلند تکرار کردن.
آن طرفش هم هست. توی شعارهایی مثل «رضا شاه روحت شاد» و «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران» نکتههایی هست.
من نسبت به شعارهایی که صدای جمعیت را بلند میکند، حساس میشوم. نسبت به مداحیهایی که آدمها باهاش دم میگیرند، نسبت به پلاکاردهایی که روی دستهای بیشتری بالا میرود.
آدمها خوب بلدند حرفشان را بزنند. اگر میخواهید بفهمید حرف آدمها چیست، باید زبانشان را بلد بشوید.
قبول دارید که «آدمها اگر بفهمند چیزی درست است، آن را قبول میکنند»؟
من قبول ندارم.
«قبول کردن»، رفتاری اختیاری مثل حرفزدن، مثل پول خرج کردن، مثل فیلم دیدن است. اختیاری بودنِ یک رفتار، یعنی اینکه آن رفتار وابسته به این است که تو آن را بخواهی. پس اگر کسی نخواهد چیز درستی را قبول کند، نمیکند. حتی ممکن است درستبودنش را هم بفهمد اما باز هم نخواهد قبولش کند.
ولی چرا کسی نباید بخواهد چیز درستی را قبول کند؟
ما کِی چیزی را میخواهیم؟ وقتی که فکر کنیم در رسیدن به آن چیز، سهمی، فایدهای، دارایی و لذتی، یا بالاخره یک چیزی بهمان میرسد.
حالا اگر توی قبول کردنِ یک چیز، هیچکدام از اینها را نبینیم، هیچوقت هم سراغش نمیرویم.
بعضی وقتها اوضاع پیچیدهتر میشود. یعنی در مخالفتکردن با آن چیزهای واقعی، فایده میبینیم. مثلا وقتی با یک حرف درست مخالفت میکنیم، احساس میکنیم هویت مستقلی داریم؛ با جرئتیم؛ شهامت ایستادن در مقابل بدیهیات را داریم، یا... .
حالا گیریم با چهارتا واقعیت هم مخالفت کردیم. به کجا بر میخورد؟
به جایی بر نمیخورد. منتها از آنجا که واقعیت راه خودش را میرود. و از آنجا که واقعیت، درهمتنیده و منسجم است، انکار بخشهایی از واقعیت، ما را به مرور به انکار بخشهای دیگرِ آن میکشاند. و بعد، آن فایدهٔ واقعی که با داشتنش، واقعا آدمهای متفاوت و بهتری میشدیم، از دست میرود.
ما خواهیم ماند و حسرتی عمیق، و تلاش برای اینکه باز هم خودمان را از تکوتا نیندازیم و آن فایدهٔ غیرواقعی که در انکار واقعیت میدیدیم را واقعی بدانیم.