از کرانهٔ باختری تا جنوب سوریه: تاثیر تهدید اسرائیل در محاسبات اردن
کرانه باختری.. خطر جمعیتی و سیاسی دائمی
با وجود اینکه پرونده کرانه باختری از دهه‌ها پیش جایگاهی محوری در محاسبات اردن دارد، چه از زمان جنگ ۱۹۶۷ و تحولات ژئوپلیتیکی برآمده از آن، و چه از زمان تصمیم قطع رابطه حقوقی و اداری با کرانه باختری در سال ۱۹۸۸، تحولاتی که صحنه فلسطینی از رویدادهای هفتم اکتبر ۲۰۲۳ تا موج‌های پیاپی تشدید شاهد آن بوده است، این پرونده را به صدر اولویت‌های سیاسی و امنیتی پادشاهی رانده است، زیرا یکی از پرونده‌هایی است که بیشترین ارتباط مستقیم را با امنیت ملی اردن دارد.
جنوب سوریه.. تهدید امنیتی جدید در مرز شمالی
در زمان اخیر، جبههٔ تهدید جدیدی برای اردن پدیدار شده است؛ این بار از سمت شمال، به‌طور مشخص در جنوب سوریه، تا بُعد تازه‌ای به معادلهٔ چالش‌های امنیتی پیرامون پادشاهی بیفزاید. هرچند این مرزها در سال‌های گذشته نیز از منابع تهدید دور نبودند، چه به سبب گسترش گروه‌های مسلح، چه فعالیت شبکه‌های قاچاق، یا تداخل نقش‌های منطقه‌ای، تحولات اخیر، به‌ویژه پیشروی تجاوزکارانهٔ اسرائیل در این منطقه و نقض‌های بی‌وقفهٔ روزافزون در آنجا، جنوب سوریه را به صدر محاسبات امنیتی اردن رانده است؛ به‌عنوان یکی از حساس‌ترین و پیچیده‌ترین پرونده‌ها.
اردن با تحولات جنوب سوریه با همان منظری که با پروندهٔ کرانهٔ باختری برخورد می‌کند، تعامل نمی‌کند؛ زیرا پروندهٔ کرانهٔ باختری اساساً با ملاحظات سیاسی و جمعیتی مرتبط با مسئلهٔ فلسطین پیوند دارد و بُعد امنیتی در آن ثانویه حاضر است، در حالی که جنوب سوریه در داخل امان از زاویهٔ امنیتی مستقیم خوانده می‌شود؛ به‌عنوان امتدادی مرزی و حساس که با ثبات و امنیت داخلی پادشاهی مرتبط است.
برجسته‌ترین نگرانی‌های اردن دربارهٔ آن جبهه، احتمال بروز تغییرات در ترتیبات امنیتی موجود در منطقهٔ جنوب سوریه و تبدیل منطقهٔ حائل آنجا به فضای تنش مستمر است؛ زیرا حضور نیروهای اسرائیلی در مناطق جدید یا نزدیک مرز اردن می‌تواند واقعیت امنیتی پیچیده‌تری ایجاد کند و چه‌بسا جنوب سوریه را به سوی تبدیل شدن به کانون منازعه‌ای باز و بلندمدت سوق دهد.
آیا عمان در مدیریت این معادله حساس، در شرایط محدودیت ابزارهایش و محاسبات پیچیده‌اش، موفق خواهد شد؟
متن کامل را اینجا بخوانید
⬅️ شعوبا، پایگاهی برای آشنایی با جامعه و فرهنگ ملل مسلمان
@shouba
💠 انصارالله، آیا «حزب‌الله» تازه‌ایی هستند؟
حوثی‌گری، به معنایِ رایج و سنتیِ کلمه، بیانگرِ مذهبی فقهی یا عقیدتیِ نوپدید نیست. دیگر نمی‌توان جنبش حوثی‌ها را صرفاً پدیده‌ای محلی دانست که در کوه‌های صعده پدید آمده، یا آن را به گروهی مسلح که کشمکشی داخلی در یمن را اداره می‌کند فروکاست. چراکه از زمانی که عملیات نظامی‌اش را به کشتیرانی بین‌المللی در دریای سرخ کشاند و مسیرش را به جنگ غزه و جنگ ایران گره زد، به کنشگری دولتی بدل شد که مستقیم بر امنیت دریایی و جریان تجارت جهانی اثر می‌گذارد.
رسش محوری امروز دیگر به آن دوگانه سنتی محدود نمی‌ماند: آیا حوثی‌ها جنبشی زیدیِ محلی‌اند یا صرفاً نیابتی‌های ایران؟ چراکه این صورت‌بندیِ ساده‌انگارانه از پدیده‌ای پیچیده چشم‌پوشی می‌کند. با این حال، توان این گروه برای تهدید کشتیرانی بین‌المللی و پیوندزدن مسیرش به شبکه‌ای گسترده‌تر منطقه‌ای، از چالشی ساختاریِ عمیق‌تر پرده برمی‌دارد: چگونه بحرانِ ساختنِ دولت ملی در یمن، به فرصتی برای کنشگران غیردولتی بدل می‌شود که بر امنیت دریای سرخ و ثبات منطقه اثر می‌گذارند؟
این خوانش به معنای آن نیست که یمن نظام امامت را در نسخه تاریخی‌اش بازمی‌یابد، و پیوند منطقه‌ای نیز انگیزه‌های محلیِ این گروه یا حاشیه‌اش در تصمیم‌گیری را از میان نمی‌برد؛ اما رفتار این گروه را نیز از شبکه منافع و حمایتی که رابطه‌اش با ایران و متحدانش برایش فراهم آورده، جدا نمی‌کند.
متن کامل گزارش را اینجا بخوانید
⬅️ شعوبا، پایگاهی برای آشنایی با جامعه و فرهنگ ملل مسلمان
@shouba
💠 کیان الاسدی، تحلیل گر عراقی:
آمریکایی از نظر لجستیکی عراق را ترک کرده، اما سلطه‌اش با او نرفته است. او پایگاه‌هایش را به‌دلیل از دست رفتن کارایی‌شان در پی ضربات جمهوری اسلامی و مقاومت در عراق تخلیه کرده و اکنون در حال بازچینی حضورش در سراسر منطقه است، نه فقط در عراق.
❌فریب آمریکایی در این است که توانسته این عقب‌نشینی را به‌عنوان یک دستاورد به عراق بفروشد، در ازای آنکه دولت عراق به سمت محدودسازی سلاح مقاومت برود و در برابر ایران در صف او قرار بگیرد.
اکنون، پس از ۳۰ سپتامبر، آزمون واقعی این دولت و میزان جدیت آن در تکمیل حاکمیت عراق آغاز می‌شود؛ حال آنکه تا این لحظه همچنان با حاکمیتی ناقص روبه‌روییم و هواپیماهای آمریکایی هنوز در آسمان عراق فعالیت می‌کنند.
پرسش اینجاست: اگر نیروی هوایی آمریکا به ایران حمله کند و از حریم هوایی عراق برای اجرای این تجاوز بهره ببرد، چه؟ آیا مقاومت در آن هنگام حق دارد از آسمان عراق دفاع کند؟ یا دولت عراق است که دفاع از آن را بر عهده خواهد گرفت؟!
⬅️ شعوبا، پایگاهی برای آشنایی با جامعه و فرهنگ ملل مسلمان
@shouba
تلفات نیروهای ائتلاف بین‌المللی در عراق (۲۰۰۳ تا ۲۰۲۰)
بر اساس داده‌های منتشر شده، در مجموع ۴,۹۰۲ نفر از نیروهای ائتلاف بین‌المللی در عراق کشته شده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که بیشترین تمرکز تلفات در دو استان غربی و مرکزی این کشور بوده است.
🔴 بیشترین آمار تلفات به تفکیک استان:
▪️ بغداد: ۱,۴۳۳ نفر (۳۱.۴٪)
▪️ الانبار: ۱,۳۴۷ نفر (۲۹.۵٪)
▪️ صلاح‌الدین: ۴۳۶ نفر (۹.۵٪)
▪️ نینوا: ۲۸۸ نفر (۶.۳٪)
📊 نکته کلیدی: طبق این آمار، ۶۰ درصد از کل تلفات نیروهای ائتلاف تنها در دو استان بغداد و الانبار رخ داده است.
🔵 کمترین آمار تلفات:
▪️ دهوک: ۱ نفر
▪️ اربیل: ۳ نفر
▪️ المثنی: ۸ نفر
▪️ میسان: ۲۹ نفر
⏳ بازه زمانی:
۹۸٪ از این تلفات بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۱ (دوران حضور فعال نیروهای آمریکایی) و تنها ۲٪ بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰ رخ داده است.
⬅️ شعوبا، پایگاهی برای آشنایی با جامعه و فرهنگ ملل مسلمان
@shouba
💠 محمد هویدی، تحلیلگر سوری:
مقام‌های دمشق چند بار با حزب‌الله و با میانجی‌گری ترکیه دیدار کرده‌اند، در حالی که مسیرهای قاچاق سلاح به سوی حزب در ازای پرداخت پول همچنان فعال است. هر زمان که حاکمیت دمشق احساس کند نادیده گرفته شده یا توجه به آن کم شده، دوباره به روایت «سلول حزب‌الله» بازمی‌گردد تا از آن بهره‌برداری سیاسی و رسانه‌ای کند.
❌حزب‌الله در سوریه حضور ندارد و قصدی هم ندارد که مانند گذشته نقشی ایفا کند. ورود حزب به سوریه در بستر جنگیدن در کنار متحدی راهبردی بود که نمی‌خواست او را از دست بدهد. امروز آن متحد از میان رفته و با آن، محاسبات و راهبردها نیز دگرگون شده است.
⬅️ شعوبا، پایگاهی برای آشنایی با جامعه و فرهنگ ملل مسلمان
@shouba
اعلامِ یکپارچه‌سازیِ نیروهایِ پیشمرگه در عراق: بازتاب تحولاتِ داخلی و منطقه‌ای
در طول سالیان، نیروهای پیشمرگه کرد در اقلیم کردستان عراق به دو واحد تقسیم شده بودند: یکی وابسته به حزب دموکرات کردستان (خاندان بارزانی) که واحد ۸۰ نام داشت و حفاظت از استان‌های اربیل و دهوک را برعهده داشت. و دیگری وابسته به حزب اتحادیه میهنی کردستان (خاندان طالبانی) که واحد ۷۰ نام داشت و حفاظت از استان‌های سلیمانیه و حلبچه را برعهده داشت.
هر یک از این دو واحد فرماندهی جداگانه، ساختار امنیتی مستقل، و وابستگی جداگانه به تصمیم سیاسی هر حزب به‌طور مجزا داشت. این چهار استان یادشده همان استان‌های تشکیل‌دهنده اقلیم کردستان عراق‌اند که از سال ۱۹۷۱ از گونه‌ای خودمختاری برخوردارند. این شکاف حزبی-منطقه‌ای در اقلیم، بازتاب جنگ داخلی کردها در دوره (۱۹۹۴-۱۹۹۸) بود که با میانجی‌گری آمریکایی-بین‌المللی در سپتامبر ۱۹۹۸ پایان یافت.
اعلام تکمیل فرآیند ادغام نیروهای پیشمرگه زیر سازوکار نهادی (وزارتی) کردی را نمی‌توان از مجموعه تحولات صحنه داخلی عراق جدا کرد، و نه از اوضاع منطقه‌ای‌ای که این منطقه با تحولاتی سریع و پیاپی از سر می‌گذراند:
ادامه مطلب را اینجا بخوانید
⬅️ شعوبا، پایگاهی برای آشنایی با جامعه و فرهنگ ملل مسلمان
@shouba
💠 عراق پس از آمریکا؛ استقلال از پادگان یا استقلال از خزانه؟
✍ دکتر حسن احمدیان ، استاد دانشگاه تهران
🔸 با خروج نیروهای آمریکایی، عراق وارد مرحله‌ای جدید از تاریخ خود می‌شود. خروج این نیروها، مطالبه بخش بزرگی از مردم و جریان‌های سیاسی عراق بوده و تحقق آن را می‌توان گامی مهم در مسیر استقلال کشور دانست؛ از همین رو، عراقی‌ها شایسته تبریک بابت این دستاورد هستند.
🔸 با این حال، پرسش اساسی این است که خروج نیروهای آمریکایی تا چه اندازه می‌تواند به استقلال واقعی عراق منجر شود
تردیدی نیست که خروج نظامیان آمریکایی اقدامی مهم و تأثیرگذار است، اما آثار آن زمانی محدود خواهد ماند که منابع مالی عراق همچنان تحت کنترل و نظارت آمریکا باشد. چند هزار سرباز آمریکایی، در مقایسه با باقی ماندن منابع مالی و پروژه‌های بازسازی، توسعه و تقویت توان نظامی و امنیتی عراق در گرو تصمیم یک مقام در وزارت خزانه‌داری آمریکا، تأثیر بسیار کمتری بر استقلال کشور دارد.
🔸 تا زمانی که درآمدهای دولت عراق از مسیر خزانه‌داری آمریکا عبور می‌کند و نحوه هزینه‌کرد آن در پروژه‌هایی که مورد تأیید واشنگتن است تعیین می‌شود، سخن گفتن از قدرت مستقل و به‌ویژه استقلال سیاسی واقعی، دشوار خواهد بود.
🔸 واقعیت این است که آمریکا و اسرائیل با پیشرفت کشورهای عربی و اسلامی، هنگامی که این پیشرفت بر پایه ظرفیت‌ها و توانمندی‌های مستقل شکل بگیرد، مسئله دارند. توسعه نیز در چنین شرایطی تنها در چارچوبی امکان‌پذیر خواهد بود که سقف و شروط آن از سوی اراده آمریکا تعیین شود. عراق به دلیل موقعیت جغرافیایی، وزن جمعیتی و ظرفیت‌های قابل توجه توسعه‌ای خود، در نگاه آمریکا و اسرائیل کشوری نیست که بتوان به سادگی از کنترل آن چشم پوشید. یکی از مهم‌ترین ابزارهای این کنترل نیز کنترل بر منابع مالی و تعیین نحوه و میزان تخصیص درآمدهای عراق است.
🔸 در این میان، موضوع دیگری نیز در فضای سیاسی عراق مطرح است: لزوم انحصار سلاح در دست دولت. این مسئله بحثی جدی و مهم است و نخبگان و جریان‌های سیاسی عراق درباره آن دیدگاه‌های متفاوتی دارند. برای نمونه، برخی از مهم‌ترین نیروهایی که در سال‌های دشوار با داعش جنگیدند، با این رویکرد مخالفت کرده‌اند؛ در مقابل، جریان‌های سیاسی دیگری که از وزن قابل توجهی در صحنه عراق برخوردارند، از آن حمایت می‌کنند.
🔸 با این حال، بحث انحصار سلاح باید در چارچوب هدفی بزرگ‌تر، یعنی تقویت قدرت دولت عراق، مورد بررسی قرار گیرد.
🔸 فرض کنید سلاح در انحصار ارتشی قرار گیرد که سقف توان نظامی، صنایع دفاعی و حتی جهت‌گیری‌های داخلی و منطقه‌ای آن، به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم تحت تأثیر تصمیمات خزانه‌داری آمریکا باشد. آیا چنین ارتشی و چنین دولتی می‌تواند سیاست خارجی و داخلی مستقلی داشته باشد؟ به‌ویژه در موضوعاتی که با سیاست آمریکا در منطقه یا خارج از آن تعارض پیدا می‌کند؟
🔸 عراق چگونه می‌تواند نیروی هوایی و سامانه‌های دفاعی قدرتمندی ایجاد کند که اجازه ندهد حریم هوایی و خاک این کشور بدون اطلاع یا رضایت دولت عراق مورد استفاده قرار گیرد؟ همان‌گونه که در جنگ اخیر علیه ایران یا در موارد دیگر در منطقه شاهد آن بوده‌ایم. چه تضمینی وجود دارد که چنین وضعیتی در آینده تکرار نشود؟
🔸 از این منظر، حتی اگر انحصار سلاح در دست دولت یکی از اهداف اصلی عراق باشد، به نظر می‌رسد مسئله استقلال مالی باید در اولویت قرار گیرد. دولت عراق بدون برخورداری از استقلال مالی، نمی‌تواند به شکل پایدار توانمندی‌های اقتصادی، نظامی و امنیتی خود را توسعه دهد.
🔸 اگر عراق بتواند استقلال مالی خود را بازیابد، آنگاه دولت قادر خواهد بود صنایع و ظرفیت‌های دفاعی و امنیتی خود را توسعه دهد و از زیر سقف‌های تعیین‌شده از سوی آمریکا خارج شود. در چنین شرایطی، دولت همچنین می‌تواند نیازهای امنیتی کشور را از مسیر نهادهای رسمی خود تأمین کند و دیگر برای مقابله با تهدیدهایی مانند داعش، ناگزیر از تکیه بر نیروهای نظامی خارج از ساختار ارتش نباشد.
🔸 در نهایت، مسئله اصلی، صرفاً انحصار سلاح نیست؛ بلکه ساختن دولتی قدرتمند و مستقل است. دولتی که از استقلال مالی برخوردار باشد، توان اقتصادی و صنعتی خود را توسعه دهد و بتواند قدرت نظامی و امنیتی مستقلی ایجاد کند. در چنین شرایطی، زمینه برای تحقق انحصار سلاح در دست دولت نیز فراهم خواهد شد و توجیهی برای باقی ماندن سلاح خارج از اراده دولت مستقل عراق وجود نخواهد داشت.
⬅️ شعوبا، پایگاهی برای آشنایی با جامعه و فرهنگ ملل مسلمان
@shouba