بعد رسیدیم به دعوای قذافی و آمریکا رابطه قذافی و آمریکا از همون اوایل بد بود ولی دهه ۱۹۸۰ کاملا رفت سمت دشمنی آمریکا قذافی رو متهم میکرد که از عملیات تروریستی و گروهای مسلح حمایت میکنن آوریل ۱۹۸۶ بعد از بمب‌گذاری دیسکوی La Belle برلین غربی که توی اون یه نظامی آمریکایی کشته شد دولت ریگان تصمیم گرفت به اهدافی در لیبی حمله کنه آمریکا میگفت شواهدی از دخالت مستقیم لیبی توی عملیات وجود داره آوریل ۱۹۸۶ آمریکا طرابلس و بنغازی رو بمبارون کرد یکی از اهداف محل اقامت قذافی توی مجتمع باب‌العزیزیه بود. قذافی زنده موند. اما چند نفر کشته شدن و دخترخوانده خردسال قذافیم طبق گزارش دولت لیبی توی حمله کشته شد ادعاهای مربوط به تلفات و جزئیات حمله محل اختلاف بوده بعد از این حمله قذافی تبدیل شد به یکی از مشهورترین دشمنای آمریکا توی جهان

حالا می‌رسیم به یکی از بدترین پروندهای بین‌المللی لیبی دسامبر ۱۹۸۸ پرواز Pan Am 103 توی اسمون لاکربی اسکاتلند منفجر شد و ۲۷۰ نفر کشته شدن تحقیقات بعدا دو مأمور اطلاعاتی لیبی ر متهم کرد و پرونده تبدیل شد به بحران بزرگ بین لیبی و غرب سازمان ملل ۱۹۹۲ علیه لیبی تحریمایی اعمال کرد و محدودیتای شدید هوایی و تسلیحاتی و مالی گذاشت لیبی سر همین سال‌ها زیر فشار موند و نهایتا سال ۱۹۹۹ دو مظنون لیبیایی تحویل داده شدن و روند محاکمه آغاز شد. بعد از اون مسیر روابط لیبی با غرب کم‌کم تغییر کرد تحریمای سازمان ملل سال ۲۰۰۳ برداشته شد

قذافی دهه ۱۹۹۰ فهمید باید یه کم ترمز بکشه و اینجا شخصیت سیاسی قذافی جالب میشه همون آدمی که دهه ۱۹۸۰ داشت با آمریکا شاخ‌ به‌ شاخ میشد دهه ۲۰۰۰ شروع کرد به عادی‌ سازی رابطه با غرب چرا؟ چون تحریما اقتصاد رو زده بود لیبی میخواست دوباره نفت بفروشه سرمایه خارجی بیاوره و از انزوای بین‌المللی خارج شه بعد از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ هم یک اتفاق عجیب افتاد قذافی و غرب توی مبارزه با گروهایی مثل القاعده به هم نزدیک شدن یعنی دشمن دیروز شد شریک اطلاعاتی امروز دنیا هم گفت باشه سال ۲۰۰۳ لیبی اعلام کرد برنامهای مربوط به سلاحای کشتارجمعی خودشو کنار میگذاره و با بازرسیای بین‌المللی همکاری کرد در نتیجه روابطش با آمریکا و اروپا بهتر شد قذافی حتی با تونی بلر و سیلویو برلوسکونی و رهبران اروپایی رابطه نسبتا نزدیکی پیدا کرد همون قذافی‌ای که یه زمانی برای غرب کابوس بود حالا داشت با رهبرای غربی قرارداد نفتی و تجاری می بست سیاست بین‌الملله دیگه. یه روز دشمن فردا شریک استراتژیک، پس‌فردا دوباره دشمن

اواخر حکومتش قذافی بیشتر از گذشته خودش رو رهبر آفریقا میدید پول زیادی وارد کشورای آفریقایی کرد توی پروژهای مختلف سرمایه‌ گذاری کرد و از ایده وحدت آفریقا حمایت میکرد توی تشکیل و تقویت اتحادیه آفریقاهم نقش سیاسی و مالی قابل‌توجهی داشت حتی بعضی رهبرای آفریقایی با اون رابطه خیلی نزدیکی پیدا کرده بودن. قذافی اساسا اواخر عمرش از رهبر جهان عرب بیشتر تبدیل شده بود به پدرخونده آفریقایی با لباس عجیب

پس چرا با وجود این همه پول و رفاه حکومتش سقوط کرد؟ اینجا اصل داستانه چون حکومت قذافی یه مشکل اساسی داشت بیش از حد به شخص قذافی وابسته بود نهادای مستقل سیاسی قوی وجود نداشتن احزاب واقعی وجود نداشتن ارتش مستقل و قدرتمند که بتونه بعد از اون سیستم رو نگه داره شکل نگرفته بود دستگاه امنیتی شدیدا به شخص و حلقه نزدیکای اون وابسته بود و وقتی اعتراض شروع شد مسئله دیگه فقط قذافی نبود مسئله این بود که کل ساختار سیاسی کشور داشت از هم میپاشید

سال ۲۰۱۱ یه موج اعتراضات عربی از تونس و مصر رد شد و به لیبی رسید فوریه ۲۰۱۱ توی بنغازی اعتراضات شروع شد حکومت با شدت برخورد کرد و اعتراضات خیلی سریع تبدیل شد به شورش مسلحانه و بعد جنگ داخلی لیبی عملا دو تکه شد شرق کشور و بخشایی از غرب توی اختیار مخالفا رفت و طرابلس باز هم دست قذافی بود قذافیم عقب نکشید حکومت از نیروهای نظامی امنیتی و شبه‌ نظامی استفاده کرد جامعه جهانی هم وارد قضیه شد شورای امنیت توی همون فوریه ۲۰۱۱ قطعنامه ۱۹۷۰ رو تصویب کرد و تحریم مسدود کردن داراییا و محدودیت سفر علیه مقامای رژیم وضع شد و وضعیت لیبی رو به دادگاه کیفری بین‌المللی ارجاع داد

بعد مارس قطعنامه ۱۹۷۳ تصویب شد این قطعنامه منطقه پرواز ممنوع ایجاد کرد و به کشورا اجازه داد برای حفاظت از غیرنظامیا تمام اقدامات لازم رو انجام بدن رأی ۱۰ موافق صفر مخالف و ۵ ممتنع بودش روسیه و چین هم رأی ممتنع دادن و اینجا قضیه از اعتراض داخلی تبدیل شد به جنگی که ناتو عملا وارد اون شد

اما ناتو چیکار کرد؟ هواپیماهای آمریکا و فرانسه و بریتانیا و کشورای دیگه وارد عملیات شدن اول گفتن هدفشون حفاظت از غیرنظامیا و اجرای منطقه پرواز ممنوعه ولی توی عمل حملات هوایی ناتو توان نظامی حکومت قذافی رو شدیدا تضعیف کرد و موازنه جنگ رو به نفع مخالفا تغییر داد یعنی اگه حمایت هوایی خارجی نبود سقوط قذافی احتمالا خیلی سختتر و طولانی‌تر میشد نیروهای مخالف کم‌کم جلو اومدن و طرابلس سقوط کرد قذافی هم فرار کرد

آخرش خود قذافی چیشد؟قذافی به سرت برگشت یعتی همون منطقه‌ ای که زادگاهش بود اکتبر ۲۰۱۱ نیروهای مخالف سرت رو گرفتن قذافی هم در حین فرار از کاروانش گرفتار شد زنده دستگیر شد و بعدش توی یه شرایطی که خیلی ناجور بود کشته شد نوامبر ۲۰۱۱ پرونده قذافی توی دادگاه کیفری بین‌المللی به دلیل مرگش بسته شد و قذافی پیش از اون به اتهام دو مورد جنایت علیه بشریت تحت تعقیب بود

و اینجا پایان حکومت ۴۲ سالش بود ولی قسمت تلختر تازه بعدش شروع شد این نکته خیلی مهمه خیلیا فکر کردن قذافی رفت پس لیبی آزاد شد و تمام، نه کشور عملا ساختار سیاسی منسجم و ارتش ملی قدرتمندی نداشت که بلافاصله جای حکومت رو بگیره گروهای مسلح مختلف و قبایل و یسری گروهک و انقلابیا و فرمانده های محلی و سیاستمدارا شروع کردن برای قدرت دعوا کردن بعدا لیبی به سمت جنگ داخلی و چندپارگی سیاسی و حکومتای رقیب و ظهور گروهای مسلح مختلف رفت یعنی حکومت قذافی مثل یه ساختمون بود که ۴۲ سال یه نفر ستون وسطش بوده وقتی ستون رو کشیدی مشکل فقط این نبود که قذافی رفت مشکل این بود که معلوم شد بقیه ساختمون چندان ستون و پی نداشته حتی امروز هم آثار اون فروپاشی رو توی سیاست لیبی میشه دید کشور سال‌هاست با چندتا مرکز قدرت و نیروهای مسلح رقیب و رقابت بر سر نفت و مناطق استراتژیک دست‌ و پنجه نرم میکنه