#تفسیر_نمونه
(آيه ۱۲۵) - عظمت خانۀ خدا! بعد از اشاره به مقام والاى ابراهيم در آيۀ قبل، در اين آيه به بيان عظمت خانۀ كعبه كه به دست ابراهيم ساخته و آماده شد پرداخته، مى‌فرمايد: «به خاطر بياوريد هنگامى را كه خانۀ كعبه را «مثابة» (محل بازگشت و توجه) مردم قرار داديم و مركز امن‌وامان» (وَ إِذْ جَعَلْنَا اَلْبَيْتَ مَثٰابَةً لِلنّٰاسِ وَ أَمْناً) . از آنجا كه خانۀ كعبه مركزى بوده است براى موحدان كه همه‌سال به‌سوى آن رو مى‌آوردند، نه تنها از نظر جسمانى كه از نظر روحانى نيز بازگشت به توحيد و فطرت نخستين مى‌كردند، ازاين‌رو به عنوان «مثابة» معرفى شده، اما اين كه خانۀ كعبه از طرف پروردگار به عنوان يك پناهگاه و كانون امن‌وامان اعلام شده، مى‌دانيم: در اسلام مقررات شديدى براى اجتناب از هرگونه نزاع و كشمكش و جنگ و خونريزى در اين سرزمين مقدس وضع شده است، به‌طورى‌كه نه تنها افراد انسان بلكه حيوانات و پرندگان نيز در آنجا در امن‌وامان به سر مى‌برند و اين در حقيقت اجابت يكى از درخواستهايى است كه ابراهيم از خداوند كرد. سپس اضافه مى‌كند: «از مقام ابراهيم نمازگاهى براى خود انتخاب كنيد» (وَ اِتَّخِذُوا مِنْ مَقٰامِ إِبْرٰاهِيمَ مُصَلًّى) . و آن همان مقام معروف ابراهيم است كه محلى است در نزديكى خانۀ كعبه و حجّاج بعد از انجام طواف به نزديك آن مى‌روند و نماز طواف به‌جامى‌آورند. سپس اشاره به پيمانى كه از ابراهيم و فرزندش اسماعيل دربارۀ طهارت خانۀ كعبه گرفته است مى‌فرمايد: و مى‌گويد: «ما به ابراهيم و اسماعيل امر كرديم كه خانۀ مرا براى طواف‌كنندگان و مجاوران و ركوع‌كنندگان و سجده‌كنندگان (نمازگزاران) پاكيزه دارند» (وَ عَهِدْنٰا إِلىٰ إِبْرٰاهِيمَ وَ إِسْمٰاعِيلَ أَنْ طَهِّرٰا بَيْتِيَ لِلطّٰائِفِينَ وَ اَلْعٰاكِفِينَ وَ اَلرُّكَّعِ اَلسُّجُودِ) . منظور از طهارت و پاكيزگى در اينجا پاك ساختن ظاهرى و معنوى اين خانۀ توحيد از هرگونه آلودگى است. چرا خانۀ خدا! در آيۀ فوق از خانۀ كعبه به عنوان «بَيْتِيَ» (خانۀ من) تعبير شده در حالى كه روشن است خداوند نه جسم است و نه نياز به خانه دارد، منظور از اين اضافه همان «اضافه تشريفى» است به اين معنى كه براى بيان شرافت و عظمت چيزى آن را به خدا نسبت مى‌دهند، ماه رمضان را «شهر اللّه» و خانۀ كعبه را «بيت اللّه» مى‌گويند.
┄┅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┅┄
╭────๛- - - - - ┅╮
│📱 @Mabaheeth
│✨ @Nafaahat
│ 💫 @ye_ayeh
╰๛────────
#تفسیر_جوامع_الجامع
───── • ◆ • ─────
تفسير: «البيت»؛ «بيت» اسم و علم بالغلبه براى كعبه است، مانند «نجم» كه علم شده براى ستارۀ ثريّا. مَثٰابَةً لِلنّٰاسِ ؛ مثابت به معناى مرجع است و «كعبه» به اين مناسبت مرجع ناميده مى‌شود كه مردم هر ساله به سوى آن روى مى‌آورند. «وَ أَمْناً...» ؛ خانۀ كعبه، «محل امن» است چنان كه اين آيۀ شريفه بيان مى‌فرمايد: حَرَماً آمِناً وَ يُتَخَطَّفُ اَلنّٰاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ ؛ «ما آن شهر - مكه - را حرم امن قرار داديم در صورتى كه از اطرافشان مردم ضعيف را به قتل و غارت مى‌ربايند» (عنكبوت/ ۶۷). خانۀ كعبه به اين مناسبت «محل امن» ناميده مى‌شود كه در دين اسلام مقرّر شده است كه قانون جزايى اسلام در مورد كسى كه پس از ارتكاب جنايتى در خارج، به خانۀ كعبه يا به «حرم» پناهنده شود تا هنگامى كه از حرم خارج نشده است، اجرا نمى‌شود. وَ اِتَّخِذُوا مِنْ مَقٰامِ إِبْرٰاهِيمَ مُصَلًّى... ؛ مقام ابراهيم را جايگاه نماز قرار دهيد يعنى به آنان (اهل مكه) گفتيم از مقام (ابراهيم كه محلى است در نزديك خانه كعبه)، جايگاهى براى نماز انتخاب كنيد. «مَقٰامِ إِبْرٰاهِيمَ» جايى است كه در آن جا سنگى قرار داشت و ابراهيم قدم بر روى آن گذارده است. [و حجاج پس از انجام طواف به آن نزديك مى‌شوند و موظفند نماز طواف را در آن مكان به‌جاآورند]. «وَ اِتَّخِذُوا» به صيغۀ ماضى نيز قرائت شده، كه در اين صورت عطف بر «جعلنا» است، و معناى آن چنين مى‌شود: «مردم از مقام ابراهيم جايگاهى را براى نماز انتخاب نمودند». كسانى كه «و اتخذوا»، به لفظ امر قرائت كرده‌اند در «و امنا» وقف كرده‌اند ولى كسانى كه آن را به لفظ ماضى خوانده‌اند در اين جا وقف نكرده‌اند زيرا آن را عطف بر «جعلنا» دانسته‌اند. وَ عَهِدْنٰا إِلىٰ إِبْرٰاهِيمَ وَ إِسْمٰاعِيلَ أَنْ طَهِّرٰا بَيْتِيَ... ؛ به ابراهيم و اسماعيل امر كرديم خانۀ خدا را پاكيزه كنيد. أَنْ طَهِّرٰا بَيْتِيَ ؛ «ان» به معناى «اى» و مفسره است و «عهدنا» را از اين رو به «امرنا» (گفتيم) تفسير كرديم كه «ان» مفسره هر گاه بعد از الفاظى واقع شود كه معناى قول را دارد، آن الفاظ معناى قول مى‌دهند. منظور از «تطهير» اين است كه خانۀ كعبه را از بتهايى كه بر آن مى‌آويختند و نيز از پليديها پاك نمايند. و علّت اين كه خداى سبحان «بيت» را به خود نسبت داده بيان اين نكته است كه «كعبه» بر ساير اماكن عالم فضيلت و برترى دارد. لِلطّٰائِفِينَ وَ اَلْعٰاكِفِينَ... ؛ منظور از «طائفين» كسانى هستند كه در اطراف خانۀ كعبه مشغول طواف مى‌باشند و منظور از «عاكفين» افرادى هستند كه مجاور خانه كعبه مى‌باشند. وَ اَلرُّكَّعِ اَلسُّجُودِ... ؛ مقصود از آنها نمازگزارانى است كه در نزديكى خانۀ كعبه به ركوع و سجود مى‌روند. زيرا ركوع و سجود از افعال نمازگزار است.
│ 💫 @ye_ayeh
╰๛────────
#الجدید فی تفسیر المیزان المجید
⿻◌⿻◌⿻◌⿻◌⿻◌⿻◌⿻
(بيان) قصة بناء إبراهيم عليه السلام للكعبة و ما يتعلق بها من دعائه للنبي و أمته و معنى ذلك. قوله تعالى: وَ إِذْ جَعَلْنَا اَلْبَيْتَ مَثٰابَةً لِلنّٰاسِ وَ أَمْناً إشارة إلى تشريع الحج و الأمن في البيت، و المثابة هي المرجع، من ثاب يثوب إذا رجع.قوله تعالى: «وَ اِتَّخِذُوا مِنْ مَقٰامِ إِبْرٰاهِيمَ مُصَلًّى كأنه عطف على قوله: جَعَلْنَا اَلْبَيْتَ مَثٰابَةً ، بحسب المعنى، فإن قوله: جَعَلْنَا اَلْبَيْتَ مَثٰابَةً ، لما كان إشارة إلى التشريع كان المعنى و إذ قلنا للناس ثوبوا إلى البيت و حجوا إليه ، وَ اِتَّخِذُوا مِنْ مَقٰامِ إِبْرٰاهِيمَ مُصَلًّى ، و ربما قيل إن الكلام على تقدير القول، و التقدير: و قلنا اتخذوا من مقام إبراهيم مصلى، و المصلى اسم مكان من الصلاة بمعنى الدعاء أي اتخذوا من مقامه (ع) مكانا للدعاء و الظاهر أن قوله: جَعَلْنَا اَلْبَيْتَ مَثٰابَةً إلخ بمنزلة التوطئة أشير به إلى مناط تشريع الصلاة و لذا لم يقل: و صلوا، في مقام إبراهيم، بل قال: وَ اِتَّخِذُوا مِنْ مَقٰامِ إِبْرٰاهِيمَ مُصَلًّى ، فلم يعلق الأمر بالصلاة في المقام، بل علق على اتخاذ المصلى منه. قوله تعالى: وَ عَهِدْنٰا إِلىٰ إِبْرٰاهِيمَ وَ إِسْمٰاعِيلَ أَنْ طَهِّرٰا ، العهد هو الأمر و التطهير إما تخليص البيت لعبادة الطائفين، و العاكفين، و المصلين، و نسكهم فيكون من الاستعارة بالكناية، و أصل المعنى: أن خلصا بيتي لعبادة العباد، و ذلك تطهير و إما تنظيفه من الأقذار و الكثافات الطارئة من عدم مبالاة الناس، و الركع السجود جمعا راكع و ساجد و كان المراد به المصلون.
│ 💫 @ye_ayeh
╰๛────────
عظمت خانه خدا
بعد از اشاره به مقام والاى ابراهیم(علیه السلام) در آیه گذشته، به بیان عظمت خانه کعبه که به دست ابراهیم(علیه السلام) ساخته و آماده شد پرداخته، مى فرماید:
به خاطر بیاورید: هنگامى که خانه کعبه را مثابة (محل بازگشت و توجه) مردم و مرکز امن و امان قرار دادیم (وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَیْتَ مَثابَةً لِلنّاسِ وَ أَمْناً).
مَثابَة در اصل از ماده ثوب به معنى بازگشت چیزى به حالت نخستین است، و از آنجا که خانه کعبه مرکزى بوده است براى موحدان، که همه سال به سوى آن رو مى آوردند، نه تنها از نظر جسمانى که از نظر روحانى نیز بازگشت به توحید و فطرت نخستین مى کردند، از این رو به عنوان مثابه معرفى شده.
و از آنجا که خانه انسان که مرکز بازگشت همیشگى او مى باشد، محل آرامش و آسایش است، در کلمه مثابه یک نوع آرامش و آسایش خاطر، نیز افتاده است و این معنى با کلمه أَمْناً که پشت سر آن ذکر شده، تأکید مى شود، مخصوصاً کلمه لِلنّاس نشان مى دهد که این مرکز امن و امان، پناهگاهى است عمومى براى همه جهانیان و انسان ها و توده هاى مردم.
و این در حقیقت اجابت یکى از درخواست هائى است که ابراهیم(علیه السلام) از خداوند کرد که بعداً به آن اشاره مى شود.
پس از آن، اضافه مى کند: از مقام ابراهیم نمازگاهى براى خود انتخاب کنید (وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهیمَ مُصَلّىً).
در این که منظور از مقام ابراهیم(علیه السلام) چیست؟ در میان مفسران گفتگو است:
بعضى گفته اند: تمام حج مقام ابراهیم(علیه السلام) است.
بعضى به معنى عرفه و مشعر الحرام و جمرات سه گانه گرفته اند.
و بعضى گفته اند: تمامِ حرمِ مکّه ، مقام محسوب مى شود.
ولى ظاهر آیه همان گونه که در روایات اسلامى وارد شده(۱) و بسیارى از مفسران نیز گفته اند، اشاره به همان مقام معروف ابراهیم(علیه السلام) است که محلى است در نزدیکى خانه کعبه، و حجاج بعد از انجام طواف به نزدیک آن مى روند و نماز طواف به جا مى آورند، بنابراین منظور از مصلى نیز محل نماز است.
سپس اشاره به پیمانى که از ابراهیم(علیه السلام) و فرزندش اسماعیل درباره طهارت خانه کعبه گرفته است مى فرماید: ما به ابراهیم و اسماعیل امر کردیم که خانه مرا براى طواف کنندگان، مجاوران، رکوع کنندگان و سجده کنندگان (نمازگزاران) پاکیزه دارید (وَ عَهِدْنا إِلى إِبْراهیمَ وَ إِسْماعیلَ أَنْ طَهِّرا بَیْتِیَ لِلطّائِفینَ وَ الْعاکِفینَ وَ الرُّکَّعِ السُّجُودِ).
اما این که منظور از طهارت و پاکیزگى در اینجا چیست؟
بعضى گفته اند: طهارت از لوث وجود بت ها.
بعضى گفته اند: از آلودگى هاى ظاهرى و مخصوصاً از خون و محتویات شکم حیواناتى که قربانى مى کردند; زیرا بعضى از ناآگاهان چنین اعمالى را انجام مى دادند.
و بعضى گفته اند: طهارت در اینجا به معنى خلوص نیت به هنگام بناى این خانه توحید است.
ولى هیچ دلیلى ندارد که ما مفهوم طهارت را در اینجا محدود کنیم، بلکه منظور پاک ساختن ظاهرى و معنوى این خانه توحید از هر گونه آلودگى است.
و لذا در بعضى از روایات مى خوانیم: این آیه، تعبیر به پاکسازى از مشرکان شده(۲) و در بعضى دیگر به شستشوى بدن و پاکیزگى از آلودگى ها.(۳)
* * *
نکته ها:
۱ ـ آثار اجتماعى و تربیتى این پناهگاه امن
طبق آیه فوق، خانه خدا (خانه کعبه) از طرف پروردگار، به عنوان یک پناهگاه و کانون امن و امان اعلام شده، و مى دانیم: در اسلام مقررات شدیدى براى اجتناب از هر گونه نزاع، کشمکش، جنگ و خونریزى در این سرزمین مقدس وضع شده است، به طورى که نه تنها افراد انسان در هر قشر و گروه و در هر گونه شرائط باید در آنجا در امنیت باشند، بلکه حیوانات و پرندگان نیز در آنجا در امن و امان به سر مى برند و هیچ کس حق ندارد مزاحم آنها شود.
در جهانى که همیشه نزاع و کشمکش در آن وجود دارد، بودن چنین مرکزى در آن مى تواند اثر عمیق مخصوصى براى حل مشکلات مردم از خود نشان دهد; زیرا امن بودن این منطقه، سبب مى شود که مردم با تمام اختلافاتى که دارند در جوار آن در کنار هم بنشینند، و به مذاکره بپردازند، و به این ترتیب یکى از مهم ترین مشکلات، که معمولاً براى فتح باب مذاکرات براى رفع خصومت ها و نزاع ها وجود دارد حل مى شود.
چون بسیار مى شود طرفین نزاع، یا دولت هاى متخاصم جهان مایلند رفع خصومت کنند و براى این منظور به مذاکره بنشینند، اما مکانى که براى هر دو طرف مقدس و محترم و به عنوان مرکز امن و امان، شناخته شده باشد، پیدا نمى کنند، ولى در اسلام، این پیش بینى شده است و مکّه به عنوان چنین مرکزى اعلام گردید.