فقه الحدیث از رهیافت تا دانش (۳) ✍️ علی راد با عنایت به این چالشها و کاستی ها در نشریات علوم و معارف حدیثی ایران و جهان اسلام, گشودن فضای علمی برای تضارب آرای صاحب نظران, عرضه ایده ها , فرضیه ها و نظریه های جدید در فقه الحدیث برای نشریات حوزوی و دانشگاهی ایران ضرورتی اجتناب ناپذیر است تا از طریق انتشار مقالات فاخر ظرفیت های دانش فقه الحدیث را به جهان معرفی کنند , رویکرد و رهیافتی جدید در فهم حدیث را پدید آورند , مناسبات و روابط فقه الحدیث با دیگر علوم انسانی را تقویت نمایند , آموزه های نظری و عملی اسلام را در ساختاری نوین و قابل فهم برای دانشوران علوم انسانی ارائه نمایند . این نشریات , پرداختن به مسائل دانش فقه الحدیث را رسالت اصلی و قلمرو دانشی خود بدانند و از انتشار مقالات بیرون از این مسائل اجتناب بورزند, پرداختن به مسائل ذیل را محور اصلی خود بدانند : 1. اصول و مبانی دانش فقه الحدیث 2. روش شناسی دانش فقه الحدیث 3. قواعد دانش فقه الحدیث 4. منابع دانش فقه الحدیث 5. روش شناسی دانش فقه الحدیث 6. تاریخ پژوهی دانش فقه الحدیث 7. فقه الحدیث و مذاهب اسلامی 8. آینده پژوهی دانش فقه الحدیث 9. آسیب شناسی فهم حدیث 10. فلسفه دانش فقه الحدیث 11. فقه الحدیث و دانش های وابسته و پایه 12. فقه الحدیث و نقد متن 13. فقه الحدیث و دانش های همگن 14. فقه الحدیث و زبان شناسی جدید 15. فقه الحدیث و معناشناسی جدید 16. فقه الحدیث و هرمنوتیک فهم متن 17. رویکردهای نوین در فهم حدیث 18. فقه الحدیث مقارن ؛ اصول و روش 19. فقه الحدیث احادیث خاص و مشکل 20. فقه الحدیث و علوم انسانی و اجتماعی 21. فقه الحدیث و خاورشناسان •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

تحلیل انتقادی نظریه قرائت مدرجه قرآن ✍️علی راد اخیرا در فضای مجازی برخی از مصاحف قرآن کریم به نام قرائات منسوب به اهل بیت و یا مصاحفی با تفاوت و تمایزهای خاص با مصحف رسمی رایج در ایران در حال انتشار است و پرسش ها و ابهامات را نزد قرآن پژوهان بر انگیخته است . در این پژوهه تلاش شده است به خاستگاه تاریخی این نوع قرائات در میراث اهل سنّت پاسخ داده شود. یکی از اقسام قرائات شاذ قرآن، قرائت منسوب به برخی از صحابه است که حاوی افزوده­ هایی در کلمات قرآنی بودند که در بخش میانی یا فرجامین آیات، حرف، کلمه یا جمله ­ای را در مصاحف خود کتابت کرده بودند که در مصحف رسمی قرآن نبود؛ سه دیدگاه در تعیین نوع و ماهیت این افزوده ­ها مطرح است: قرآن و احرف سبعه، سنّت و قول صحابی، توقف در قرآنیت و عدم آن. بر پایه دو دیدگاه اول و سوم این افزوده­ها در عرضه نهایی قرآن بر رسول خدا، منسوخ اعلام شد و در­نهایت نشانه­ ها و آثار آن­ها در تدوین مصحف امام از سوی عثمان محو گردید. دیدگاه دوم بر حدیث­ بودن این افزوده­ ها تأکید داشته و کارکرد تفسیری برای آن­ها قائل است که بر آرای مفسران، اولویت و ترجیح دارند. مبتنی بر دیدگاه دوم دکتر قثامی در کتاب القراءه المدرجه: مفهومها و أثرها تلاش دارد تقریری متفاوت از این افزوده ­های مصاحف صحابه ارائه نموده و عنوان قرائت مدرجه را برای آن­ها نهاده ­است. در نگاه وی قرائات مدرجه از نوع حدیث مدرج است، زیرا حدیث نبوی یا قول صحابی در­میان آیات درج شده­ است. این دیدگاه به­ رغم امتیازاتی که در تبیین و دفاع از این نوع قرائات ارائه دارد، با مناقشات جدی در مبانی حدیثی، تاریخی و روش ­شناسی روبه ­روست که این مقاله به تحلیل آن­ ها پرداخته­ است. برای مطالعه متن کامل مقاله بنگرید به : علی راد , تحلیل انتقادی نظریه قرائت مدرجه قرآن , فصلنامه نقد کتاب قرآن و علوم دینی , ش 7 , ص 189 - .212 . 👇👇. https://hqahbr.faslnameh.org/article-1-161-fa.html •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

تحلیل انتقادی نظریه قرائت مدرجه قرآن ✍️ علی راد https://hqahbr.faslnameh.org/article-1-161-fa.html •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

🔴👈 تواضع علمی علامه طباطبایی (رضوان الله علیه)

🔰 چه شد که علامه طباطبایی از تبریز راهی قم شد؟ 🎞 مستند «به افق اکنون»؛ ▫️درنگی در کتاب "تفسیر المیزان" علامه طباطبایی 🔹 نویسنده، تهیه کننده و کارگردان: محسن ربّانی 📺 تهیه شده در صدا و سیمای استان قم 🛑 انتشار به مناسبت ایام رحلت و بزرگداشت علامه سید محمدحسین طباطبایی #صدا_و_سیما_قم #قم_جهانشهر_معنویت_و_معرفت @qomirib

انقلاب علامه طباطبایی در تفسیر، با نظریه «غرر قرآن» ( 01) ✍️ علی راد گزیده ای از نشست علمی «علامه طباطبایی و نظریه غرر قرآن» تقدیم می شود : تفسیر و تاریخ تفسیر مدیون علامه طباطبایی است زیرا او خودش را وقف قرآن کرد، گفت: متاسفانه ما از قرآن لذت لازم را نمی‌بریم و ما را مست نمی‌کند و زیبایی آن را نمی‌بینیم زیرا وقف قرآن نیستیم ولی چون وجود علامه وقف قرآن بود قرآن هم به او ظرایف ویژه‌ای عطا کرد. حجت‌الاسلام والمسلمین علی راد، استاد پردیس فارابی دانشگاه تهران، شامگاه اول آذرماه در نشست علمی «علامه طباطبایی و نظریه غرر قرآن» با بیان اینکه حوزه مدیون زحمات قرآن‌پژوهانهعلامه طباطباییاست به مفهوم غرر پرداخت و گفت: در سده اخیر بحث سبک و نظم قرآن کریم و چگونگی پیوند و تناسب آیات با همدیگر و نظم درونی سوره‌ها مدنظر قرن‌پژوهان مسلمان بوده و بحثی زنده و پویاست و خاورشناسان هم به این مسئله توجه کرده‌اند. چالش اصلی در این مباحث نظریات نظم و تناسب قرآن و اثبات چگونگی نظم قرآن است زیرا قرآن از ابتدا از این منظر مورد نقد بوده است. در دوره نزول و حضور پیامبر(ص) یهودیان به ایشان ایراد می‌گرفتند که چرا ساختار قرآن با تورات و انجیل اینقدر تفاوت دارد و حتی شاید در ذهن اعراب هم این مسئله وجود داشت که چرا ساختار قرآن متناسب با نثر مسجع عربی نیست. وی با اشاره به نظریات مرتبط با اسلوب قرآن، افزود: این نظریات شامل دو الگوی خطی و فراخطی است. در الگوی خطی، قیاس صورت گرفته و متن قرآن همانند سایر کتب تولید بشر مدنظر قرار می‌گیرد، زیرا مثلا سخنرانی‌ها و رمان‌ها و کتب علمی و ... در امتداد یک موضوع حرکت کرده تا به نتیجه برسد ولی قرآن این سبکی نیست. واقعیت این است که اسلوب قرآن کریم هیچ تناسبی با هیچ الگوی خطی و غیرخطی بشری ندارد؛ قرآن نه نثر و نه شعر و نه کتاب است و خطای جدی ما این است که تلقی می‌کنیم قرآن، کتاب و شعر و ... است. راد اضافه کرد: در ۵۰ سال اخیر عده‌ای متوجه این نقص در قیاس شده و دنبال کشف ابداعی قرآن رفته و الگوهایی مطرح کرده‌اند؛ برخی مقتبس از ریخت‌شناسی متن است؛ مثلا سبک حلقوی در نقطه مقابل سبک خطی است و خط متوالی را مدعی نیست بلکه بر ارتباط حلقه‌وار متن بر یکدیگر تاکید دارد و البته این نظم حلقوی برای زبدگان متن‌شناسی قابل فهم است یا در نظم شبکه‌ای، محتوا و آیات در یک شبکه منسجم قرار دارد؛ برخی قائل به سبک کروی در مورد قرآن هستند یا برخی از نظریات نظم موسیقایی در معرفی اسلوب قرآن بهره برده‌اند. ایده جمع پریشان مرحوم فولادوند استاد دانشگاه تهران با اشاره به ایده «جمع پریشان» مرحوم فولادوند، بیان کرد: ما تصور می‌کنیم هر نوع پاشیدنی نظم منطقی ندارد ولی براساس این نظریه، هیچ پدیده بی‌نظمی وجود ندارد و همه چیز منظم است یعنی فکر می‌کنیم پریشان است ولی دارای نظم است. بنابراین هیچ پریشانی و گسستگی در متن قرآن نداریم. راد با اشاره به نظریه ابتکاری علامه طباطبایی در این‌باره که مورد غفلت جامعه علمی حوزه و دانشگاه قرار گرفت بیان کرد: علامه شاید با اطلاع از نظریات رایج دوره خودش و یا بدون اطلاع از آنها اقدام به ارائه این نظریه کرده است که احتمال دوم بیشتر است و این نظریه هم در ساختارشناسی قرآن مفید است و هم می‌تواند انقلابی در تفسیر ایجاد کند و آن نظریه «غرر قرآن» علامه است. وی اضافه کرد: علامه تا جایی که بنده بررسی کرده‌ام، حداقل در ۱۲ جا در المیزان در جلد ۲، ۱۱، ۱۲، ۱۳، ۱۴ و ... از تعبیر غرر استفاده کرده است و جای سؤال است که چرا در مجلدات سه تا ده از این تعبیر استفاده نکرده است. غرر از واژگان اصیل عربی است که تاکنون دچار تغییر معنا نشده و به معنای درخشنده‌ترین، برترین و برجسته‌ترین، ممتازترین، خالص‌ترین و ... است. مثلا به یک نقطه سیاهی در یک مجموعه سفید غره گفته شده یا به انسان زیبا، خوشرو و جذاب و رئیس قوم و قبیله و بزرگ یک خاندان هم گفته شده است و درباره قرآن، آیات ممتاز قرآن از جهت بیانی و محتوایی را غرر گویند. راد در ادامه افزود : این آیات یکسری ویژگی‌های ممتازی دارند که در همه آیات همانند آن وجود ندارد؛ آیت‌الله جوادی هم آیات غرر را آیات باهره و کلیدی قرآن معنا کرده است یا آن را پایه و میزان عدل و مصباح روشن برای حل پیچیدگی بسیاری از احادیث می‌داند.👇 •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

انقلاب علامه طباطبایی در تفسیر، با نظریه «غرر قرآن» ( 02) ✍️ علی راد راد با اشاره به معیارهای غرربودن یک آیه گفت: آیه‌ای در نظر علامه غرر است که جامعیت محتوایی داشته باشد و برای فهم آن نیازمند ایه دیگری نباشیم؛ دیگر اینکه از جهت بیانی و بلاغی و اعجاز ادبی از ظرافت‌های ویژه برخودار باشد و معیار مهم و برجسته دیگر، توحیدی‌بودن محتوای آیه غرر است و در معرفی این نوع آیات هم عمدتا روی بحث توحید تمرکز کرده است. در مجموع منظور از آیات غرر، جملات تام قرآنی است که در موضوع خود از جمله محکمات قرآنی هستند و از برجستگی خاص بیانی و محتوایی برخوردارند که شاید انگشت‌شمار باشند. استاد پردیس فارابی دانشگاه تهران با تاکید بر اینکه قطعا غرر از محکمات هستند ولی هر آیه محکم، غرر نیست، اضافه کرد: نظریه غرر طبقه‌بندی دیگری در کنار ناسخ و منسوخ و مطلق و مقید، مجمل و مبین و محکم و متشابه ارائه کرده است و آن غرر و غیر غرربودن است که در میراث قرآن‌پژوهان و مفسران نظیری ندارد. راد افزود: براساس این نظریه، تار و پود یک سوره تجزیه و تحلیل و مفسر به چارچوب و شاکله و ساختار و مهندسی سوره به ویژه ریخت پنهان دسترسی می‌یابد و در پرتو این کار نقطه کانونی و ثقل سوره روشن خواهد شد لذا مفسر می‌تواند به مراد جدی قرآن کریم به صورت دقیق‌تر دست یابد و راه کشف فهم‌های ناب که قبل از علامه نبوده و ایشان آن را بیان کرده در همین توجه به بحث غرر است. استاد پردیس فارابی دانشگاه تهران اظهار کرد: نکته مهم در نظریه علامه طباطبایی روش ایشان و نزدیکی این روش با پدیدارشناختی است یعنی او اجازه می‌دهد ریخت پنهان خودش، خودش را آشکار کند نه اینکه ما نظمی را بر متن تحلیل کنیم. آیت‌الله جوادی آملی هم به تبعیت از استادش در تفسیر تسنیم در هر سوره، غره و غرر آن سوره را مشخص کرده است و برمحوریت آن، سوره را تفسیر می‌کند. کارکردهای نظریه غرر راد با اشاره به روش تفسیری علامه یعنی قرآن به قرآن، افزود: نظریه غرر کارکرد‌های مختلفی در این عرصه داشته است؛ از جمله کارکرد قاعده‌ای آیات، یعنی علامه براساس آیات مفسِر، آیات دیگر را تفسیر کرده است. کارکرد دیگر غرر هم کارکرد نظریه‌ تفسیر غرر است. علامه وقتی به غرض یک سوره پرداخته است غرر آن سوره نقش مهمی در بیان غرض ارائه کرده است. این نویسنده و قرآن‌پژوه با بیان اینکه تفسیر و تاریخ تفسیر مدیون علامه طباطبایی است زیرا او خودش را وقف قرآن کرد و به تعبیر یکی از شعرا، قرآن هم عروس خودش را برای چون اویی مشهود می‌کند، ادامه داد: متاسفانه ما از قرآن لذت لازم را نمی‌بریم و ما را مست نمی‌کند و زیبایی آن را نمی‌بینیم زیرا وقف قرآن نیستیم ولی چون وجود علامه وقف قرآن بود قرآن هم به او ظرایف ویژه‌ای عطا کرد. علامه در پرتو دیدن، فهمیده است ولی ما چون نمی‌بینیم نمی‌فهمیم. علامه جایگاه و موقعیت اجتماعی و دار و ندار خود را در آستان قرآن، ذبح کرد و قرآن هم اجر محسنین را ضایع نمی‌کند. ایجاد سبک تفسیری جدید راد با اشاره کارکردهای تفسیری نظریه غرر، بیان کرد: از کارکردهای این نظریه، تاسیس سبک تفسیری جدید است، چون تاکنون معمولا قرآن یا به روش ترتیبی یا موضوعی تفسیر شده و اخیرا تفسیر تنزیلی هم بر آن افزوده شده است و می‌توان روش دیگری بر آن افزود و آن تفسیر قرآن کریم براساس نظریه غرر است. وی افزود: در مطالعات محکمات و متشابهات چالش‌های جدی وجود دارد و قاعده مشهور ارجاع متشابهات به محکمات است و کرکرد این نظریه آن است که می‌توانیم حتی محکمات را هم به غرر آیات راجاع دهیم و چه بسا اگر در پرتو نظریه غرر به ریخت سوره دست یابیم متشابه ذاتی در قرآن وجود نداشته باشد و این تشابهات، عرضی محسوب شود. نگاهی نو به سوره یوسف راد اضافه کرد: کارکرد دیگر غرر، بازشناسی هندسی و نظام ارگانیک آیات یک سوره است؛ ما الان به جد نیازمند به‌سازی نظم آیات هستیم؛ مثلا بر پایه نظریه غرر، سوره مبارکه یوسف، یک گرانیگاه دارد و سایر آیات در پرتو و مدار این سوره، در حال چرخش هستند؛ غرة الغره این سوره، آیه ۲۱ است که فرموده است:وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ...؛ 👇 •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

انقلاب علامه طباطبایی در تفسیر، با نظریه «غرر قرآن» ( 03) ✍️ علی راد حضرت یوسف(ع) در دوره کودکی با چالشی جدی در درون خانواده خود مواجه شد و برادران جسور و جری او او را به چاه انداختند و از او اعتراضی در برابر اقدامات وحشیانه برادرانش و حتی نقشه قتل او نمی‌بینیم زیرا یوسف می‌داند:وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ. استاد دانشگاه تهران تصریح کرد: در فراز دیگر یوسف از بردگی نجات یافت و در دامان عزیز مصر در رفاه زندگی کرد اما دوباره وقتی گرفتار مکر زلیخا شد، باز خدا او را از این دام رهانید؛ در چالش سوم یعنی دام ضیافت زنان دربار بود که باز خدا او را از اینجا هم به سلامت بیرون برد و تا جایی که یوسف، شخصیت اول مصر شد و به تعبیر قرآن«وَخَرُّوا لَهُ سُجَّدًا»و برادرانش، زنان و حتی کنعانیان در برابر او به سجده افتادند. بنابراین خدا هدف دیگری از بیان سوره یوسف دارد و آن نشان دادن قدرت و غلبه الهی بر همه چیز است. راد با بیان اینکه کارکرد دیگر غرر باز کردن گره برخی مفاهیم و تفسیر آیات است، گفت: اگر از این زاویه به تفسیر قرآن بپردزایم به فهم‌های ناب و جدید از قرآن دست خواهیم یافت و به خیلی از پرسش‌های قرآنی پاسخ خواهیم داد. منبع خبرگزاری ایکنا. •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

🔊 صوت #پیش_نشست_علمی ش ۵۸ کنگره بین‌المللی علامه طباطبایی (نشست ۶۳ مرکز تخصصی کلام اسلامی و تفسیر واحد کرمانشاه) 🔸 علامه طباطبایی و نظریه غرر قرآن 🔹با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر #علی_راد ▫️سه شنبه ، ۱ آذرماه ۱۴۰۱ ------------------------------- 💠 @kalamkermanshah --------------------------------- •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

✍️گزارش مکتوب #پیش_نشست_علمی ش ۵۸ کنگره بین‌المللی علامه طباطبایی (نشست ۶۳ مرکز تخصصی کلام اسلامی و تفسیر واحد کرمانشاه) 🔸 علامه طباطبایی و نظریه غرر قرآن 🔹با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر #علی_راد ✍️ تنظیم: سرکار خانم ندا سلوی، دانشجوی ارشد دانشکده علوم و معارف قرآن کرمانشاه ------------------------------- 💠 @kalamkermanshah --------------------------------- •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

خاتون ملکوت؛ در ثنای فاطمه (س) دختر فکر بکر من، غنچه لب چو واکند از نمکین کلام خود حق نمک ادا کند طوطى طبع شوخ من گر که شکر شکن شود کام زمانه را پر از شکر جانفزا کند بلبل نطق من زیک نغمه عاشقانه‏‌اى گلشن دهر را پر از زمزمه و نوا کند خامه مشکساى من گربنگارد این رقم صفحه روزگار را مملکت ختا کند مطرب اگر بدین نمط ساز طرب کند گهى دائره وجود را جنت دلگشا کند شمع فلک بسوزد از آتش غیرت و حسد شاهد معنى من از جلوه دلربا کند و هم به اوج قدس ناموس اله کى رسد؟ فهم که نعت بانوى خلوت کبریا کند؟ ناطقه مرا مگر روح قدس کند مدد تا که ثناى حضرت سیده نسا کند فیض نخست و خاتمه نور جمال فاطمه چشم دل از نظاره در مبدأ و منتهى کند صورت شاهد ازل معنى حسن لم یزل‏ و هم چگونه وصف آیینه حق نما کند مطلع نور ایزدى مبدأ فیض سرمدى‏ جلوه او حکایت از خاتم انبیا کند بسمله صحیفه فضل و کمال معرفت بلکه گهى تجلى از نقطه تحت «با» کند دائره شهود را نقطه ملتقى بود بلکه سزد که دعوى لو کشف الغطا کند حامل سر مستمر حافظ غیب مستتر دانش او احاطه بر دانش ماسوى کند عین معارف و کم بحر مکارم و کرم گاه سخا محیط را قطره بى بها کند لیله قدر اولیا، نور نهار اصفیا صبح جمال او طلوع از افق علا کند بضعه سید بشر ام ائمه غرر کیست جز او که همسرى با شه لافتى کند؟ وحى نبوتش نسب، جود و فتوتش حسب قصه‏اى از مروتش سوره «هل اتى» کند دامن کبریاى او دسترس خیال نى پایه قدر او بسى پایه به زیر پا کند لوح قدر به دست او کلک قضا به شست او تا که مشیت الهیه چه اقتضا کند در جبروت، حکمران، در ملکوت، قهرمان‏ در نشئات کن فکان حکم به ماتشا کند عصمت او حجاب او عفت او نقاب او، سر قدم حدیث از آن ستر و از آن حیا کند نفخه قدس بوى او جذبه انس خوى او منطق او خبر ز «لاینطق عن هوى» کند قبله خلق، روى او، کعبه عشق کوى او چشم امید سوى او تا به که اعتنا کند بهر کنیزیش بود زهر کمینه مشترى چشمه خور شود اگر چشم سوى سها کند مفتقرا متاب رو از در او بهیچ سو زانکه مس وجود را فضه او طلا کند آیت‌الله شیخ محمد حسین غروی اصفهانی معروف به کمپانی •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

تسبیحات فاطمه (س) در کهن ترین منابع اهل سنّت ✍️ علی راد از جمله اذکار مورد تاکید در سیره نبوی اذکار شبانه پیش از خواب است که رسول خدا ( ص ) کیفیت آن را به علی ( ع ) و فاطمه ( س ) آموزش دادند و اهل بیت هماره بدان اهتمام ورزیده اند. از جمله کهن ترین منابع اهل سنّت که به گزارش این سنّت نبوی پرداخته است مسند عبد بن حُمید کَشّی استاد مسلم نیشابوری , محمد بن اسماعیل بخاری و دیگران است . عبد بن حُمید کَسی ( 170 – 249 ق ) با کنیه ابومحمد از مفسران, محدّثان و فقیهان ناحیه کَس– در تعریب کَش – سمرقند در ماوراء النهر بود . عبد بن حُمید پس از تولد و فراگیری مقدمات در کَس و سمرقند به مدارس علمی خراسان , عراق , مصر, شام , یمن و حجاز تردد داشت از این رو از جلمه اوصاف او را کثیر السفر و جوّال بودن گفته اند و جملگی رجالیان اهل سنّت به فرازمندی او در دانش حدیث و تفسیر اذعان کرده اند . پس از بازگشت در ماوراء النهر – به احتمال قوی در منطقه کَشّ و سمرقند - به تدریس و تالیف پرداخت . عبد بن حُمید مولف کتاب المسند الکبیر , المنتخب من المسند در حدیث و اثری با عنوان کتاب التفسیر است لذا از او به صاحب المسند والتفسير نیز یاد می کنند . كتاب المنتخب من مسند عبد بن حميد اخیرا با تحقیقات صبحي سامرائي منتشر شده است . سمعانی ( 562 ق ) تصریح دارد که مسند عبد بن حُمید را از أبو الوقت عبد الأول بن عيسى سجزي ( 458 – 553 ق ) در هرات سماع نمود ( سمعانی , الأنساب , ج 3 , ص 226 ) . در مسند ابن حُمید 51 حدیث با علو در اسناد و با سه واسطه روایت شده که به ثلاثیات ابن حُمید شهرت دارد ( ترمس عاملی , امین , ثلاثیات الکلینی , دار الحديث , قم , 1417 ق , ص 51 ) . تصویر متن روایت تسبیحات ثلاث را در المنتخب من المسند عبد بن حمید در ردیف آغازین روایت منتخب او از مسند امام علی ( ع ) را بنگرید : 👇 •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad