♨️مدینی و اهمیت علم رجال و فقه الحدیث♨️ ✍️علی راد در نگاه علی بن مدینی, شناخت راویان حدیث را نصف دانش حدیث بود و نیمه دیگر آن را فقه الحدیث به معنای امروزین می دانست که به ژرف نگری در معانی متن حدیث می پرداخت. حدثنا زنجويه بن محمد النيسابوري بمكة ، ثنا محمد بن إسماعيل البخاري قال : سمعت علي بن المديني يقول : التفقه في معاني الحديث نصف العلم ، ومعرفة الرجال نصف العلم.( الحد الفاصل - الرامهرمزي - ص 320 ). اين متن دلالت دارد که در قرن دوم هجری دانشهای رجال و فقه الحدیث به ثبات نسبی رسیده بودند زیرا مدینی به عناوین آندو ارجاع داده است. این ارجاع تاریخی گویای این نکته در تاریخ علم است که ساختار, مبانی و رویکرد دو دانش یاد شده در یک فرایند تاریخی تا پیش از عصر مدینی در گفتمان علوم اسلامی از تمایز ماهوی با علوم دیگر برخوردار بودند. علم رجال و فقه الحدیث در نگاه مدینی از بایسته های اجتهاد در حدیث است که بایستی به شکل تجمیعی در مجتهد حاصل باشد زیرا هیچکدام بدون دیگری, غرض دانش حدیث را تامین نمی کند. از سوی دیگر اجتهاد در رجال امری ضروری و بایسته است و فروکاست آن به امر تفننی یا تشریفاتی در گفتمان مدینی پذیرفته نیست؛ روشن است که این رویکرد مدینی در فضای حدیث اهل سنت و با قبول سندگرایی محض در اعتبار سنجی معنا دار است هر چند که فی الجمله در سایر رویکردهای اعتبار سنجی نیز راوی شناسی و سند شناسی از اصول و قواعد به شمار می آید لکن افزون بر سند به سایر قرائن و شواهد نیز توجه می شود. ┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad

آتش به جانم افکند، شوق لقای دلدار از دست رفت صبرم، ای ناقه! پای بردار ای ساربان ! خدا را، پیوسته متصل ساز ایوار را به شبگیر، شبگیر را به ایوار در کیش عشقبازان، راحت روا نباشد ای دیده! اشک می‌ریز، ای سینه! باش افگار هر سنگ و خار این راه، سنجاب دان و قاقُم راه زیارت است این، نه راه گشت بازار با زائران محرم، شرط است آنکه باشد غسل زیارت امّا، از اشک چشم خونبار دیوان شیخ بهائی، غزل:۱۲،ص: ۷٠ https://eitaa.com/SiamakMokhtari

🧿 اسد رستم و نقد منابع تاریخی (01) ✍️ علی راد کتاب «مصطلح التاریخ» تالیف اسد رستم از جمله آثار برجسته در موضوع نقد تاریخی در گفتمان تاریخ پژوهان مسلمان در سده معاصر به شمار می‌آید. نویسنده این اثر با بهره‌گیری از رویکردی بوم‌محور به نقد و بازنگری روش‌های تاریخی می‌پردازد و تلاش می کند مفاهیم و نظریات نقد تاریخی را در فضای تفکر اسلامی بازسازی کند. اسد رستم با اندیشه‌های غربیان در زمنیه نقد تاریخی, آشنایی گسترده و دقیقی دارد و بیش از این در بازخوانی روش‌های نقد محدثان مسلمان پژوهیده است, او در این کتاب می کوشید روایتی علمی و بومی از تاریخ‌ورزی مسلمانان ارائه دهد, او تاکید دارد که نقد تاریخی پیش از اینکه دستاورد تلاشهای غربیان باشد, ریشه در سنّت و فرهنگ اسلامی به ویژه تلاشهای محدّثان مسلمان دارد . ✳️ کتاب «مصطلح التاریخ» با چنین رویکردی، سهم قابل توجهی در ارتقاء و توسعه علم نقد تاریخی در میان تاریخ پژوهان مسلمان معاصر ایفا کرده است. به باور اسد رستم، در یک پژوهش تاریخی, نقد دقیق منابع و مصادر تاریخی, اصلی‌ترین رکن در فرایند نقد تاریخی به شمار می‌رود. او از مصادر اصیل و اولیه تاریخی به «اصول» یاد می کند, «تقمیش» و «تفتیش» را دو وظیفه تاریخ پژوه به ترتیب در مرحله بازیابی مصادر اصیل تاریخی و نقد این مصادر معرفی می کند و هر گونه قصور در اهتمام به این دو وظیفه ذاتی تاریخ پژوه را مساوی با نابودی تاریخ می¬داند. متن عبارت او در بیان این قاعده مهم در پژوهشهای نقد تاریخی چنین است: «اگر اصول از بین بروند، تاریخ نیز با آن‌ها نابود می‌شود. این یک قاعده کلی است که جای بحث ندارد، زیرا تاریخ فقط بر پایه آثار به جا مانده از اندیشه یا قلم پیشینیان استوار است. پس اگر سختی‌های روزگار یا حوادث زمان به برخی از این آثار هجوم آورده و نشانه‌های آن‌ها را از بین ببرند، تاریخ آن‌ها را از دست می‌دهد و گویی هرگز وجود نداشته‌اند، و با از دست دادن آن‌ها، تاریخ، عصر و مردان آن‌ها را نمی‌شناسد. اما اگر باقی بمانند و حفظ شوند، تاریخ در آن‌ها حفظ شده است. به همین دلیل، مورخان پیش از هر چیز، بر خود لازم می‌دانند که به تحقیق و جستجو در مورد آثار گوناگونی که از پیشینیان به جا مانده است و ما توافق کرده‌ایم که آن‌ها را اصول بنامیم، بپردازند. اصول نزد مورخ، تمام آثاری است که از پیشینیان به جا مانده است؛ بنابراین، نامه‌های رسیده به مجلس محمدعلی پاشا و صادر شده از آن، اصولی برای تاریخ این دوره از تاریخ عرب به شمار می‌روند» . ❇️ اسد رستم در ادامه تاکید دارد که پیشینه کاربست دو اصل تقمیش و تفتیش در مطالعات تاریخی نزد محدّثان مسلمان در قرن های اولیه به مثابه یک قاعده ی مشهور شناخته شده است: «بنابراین، اگر این قاعده کلی درست باشد - و بدون هیچ بحثی درست است - مبنی بر اینکه اگر اصول از بین بروند، تاریخ از بین می‌رود، می‌گویم اگر این قاعده درست باشد، مورخ باید کار خود را همیشه با جمع‌آوری اصول آغاز کند، و به جان خودم این یک حقیقت اساسی و لازم است که علمای حدیث قرن‌ها پیش آن را شناختند و مطابق آن عمل کردند قبل از اینکه مورخان مدرن فایده‌اش را درک کنند و به درستی آن اشاره کنند و چه در اروپا و چه در سایر مراکز علم مدرن. محدث مشهور، ابوحاتم رازی، از بزرگان قرن سوم، دراین باره چنین گفته است: « چون خواستی که به کتابت حدیث بپردازی تقمّش کن، و زمانی که خواستی حدیث به دیگران بخوانی، پیش از آن تفتیش کن.» و در المحیط آمده است: «قَمَشَ القُماش یقمشه قمشا» یعنی آن را از این‌جا و آن‌جا جمع کرد، و قماش، خرده‌ریزهای اشیاء روی زمین است، و تقمش الرجل یعنی هر چه یافت خورد، اگرچه پست بود. پس، به پاس زنده نگه داشتن یاد رازی و اعتراف به تلاش‌ها و برتری محدثین بر علم تاریخ، بر خود واجب می‌دانیم که اولین گام‌های مورخِ دقیق و پژوهشگر را «تقمیش» بنامیم، پس می‌گوییم: بر مورخ، پیش از هر چیز، لازم است که به تقمیش اصول اهمیت دهد؛ زیرا اگر اصول از بین بروند، تاریخ نیز با آن‌ها از بین می‌رود». •┈┈••✾•🌿🌺🌿•✾••┈┈• @OstadRad