ساختار شناسی پروپوزال(قسمت اول) پروپوزال (Proposal): در لغت به معني پيشنهاد است و در واقع مي توان با آن ماكت و اسكلتي از كار اصلي را ارائه داد. ‌همچنين براي تصويب يك طرح پژوهشي و تامين اعتبار آن ، لازم است تا پژوهشگر قصد پژوهشي خود را در پيشنهاد طرح پژوهشي (Proposal) به اطلاع افراد ذيربط و كساني كه اعتبار مالي طرح را تامين مي كنند برساند . • اجزاي يك پروپوزال(Proposal): 1- عنوان: پس از آنكه پژوهشگر موضوع تحقيق را با توجه به علاقه ، توانايي خود و بديع بودن ، قابل پژوهش بودن، اهميت و اولويت داشتن و در دسترس بودن منابع اطلاعاتي و مالي موضوع انتخاب نمود بايد اين موضوع را با يك عنوان كه در برگيرنده تمام موضوع تحقيق باشد بيان نمايد . عنوان تحقيق به فراخور نوع تحقيق ( بنيادي ، كاربردي و ... ) بايد در عين خلاصه بودن دقيقاً بيان نمايد كه در حين تحقيق چه متغيير هايي بررسي خواهد شد ، همچنين مي بايست جامعه تحقيق ، زمان و مكان تحقيق در عنوان كاملاً مشهود باشد( در مورد تحقيقات كاربردي) . بطور مثال مي توان به عناوين ذيل اشاره نمود : الف – بررسي رابطه فقر و افت تحصيلي دانش آموزان دوره ابتدايي محمد آباد در سال تحصيلي 86-85 . همانگونه كه ملاحظه مي كنيد دوره تحصيلي ، زمان و شهر (جامعه تحقيق) ، متغييرها فقر و افت تحصيلي در عنوان فوق كاملاً مشهود است و يا مي توان در موضوع هاي اجتماعي عنوان ذيل را مثال زد . ب- شناسايي روند گرايش جوانان شهر اصفهان نسبت به مشاغل مختلف در دودهه گذشته . در اين عنوان نيز زمان ، جامعه و متغيير مشهود است .

ساختار شناسی پروپوزال(قسمت دوم) 2- ضرورت و اهميت تحقيق: پژوهشگر تحقيقي را انتخاب مي كند كه ماهها برآن وقت صرف خواهد نمود لذا بايد به موضوع انتخابي خود علاقه مند باشد همچنين مواردي چون بديع بودن ، پژوهش پذير بودن ، اهميت و اولويت ، توانايي پژوهشگر ، تامين منابع مادي و اطلاعاتي ، به صرفه بودن و ... را بايد توجه نمايد و با توجه به محورهاي ذكر شده فوق اين بند طرح پيشنهاده خود را نيز تكميل نمايد در اين مرحله پژوهشگر بايد ضرورت و اولويت انجام اين تحقيق را براي مخاطب روشن نمايد. 3- طرح مساله: پژوهشگر در اين قسمت بايد بكوشد سئوالهاي وسوسه انگيز بسوي تحقيق جذب كند و ذهن مخاطب را از امور بديهي و هميشگي دور سازد وچالشي در ذهن او پديد آورد. 4- شناسايي و بيان مساله: در اين مرحله پژوهشگر زمينه اي را به تصوير مي كشد كه در آن مساله رخ داده است همچنين در اين مرحله ويژگي هاي مساله ، گستردگي و علل احتمالي بروز آن نيز شناسايي مي گردد . شايد بيان يك مساله روشن ، دقيق و قابل اجرا مشكلترين مرحله يك تحقيق باشد چرا كه بايد بتواند بخوبي اهميت مساله ، تحديد مساله در يك حوزهء تخصصي ، اهداف كلي در مورد تحقيقات انجام شده و چارچوبي براي ارائه نتايج تحقيق را بيان كند .

علامه محمد قزوینی(۱۱ فروردین ۱۲۵۶ تهران – ۶ خرداد ۱۳۲۸ تهران)،، از محققین و مصححین بزرگ چند قرن اخیر ایران است، که کمتر نظیری داشته است. قزوینی که به گفته برخی از صاحب‌نظران پدر تصحیح به روش علمی و کتابشناسی در ایران لقب گرفته است؛ در تصحیح متون کلاسیک تحولی شگرف ایجاد کرده است و تصحیح «مرزبان‌نامه»، «تاریخ جهانگشای جوینی»، «دیوان حافظ»، «چهار مقاله نظامی عروضی» و دیگر آثار توسط او، راه جدیدی در تصحیح متون باز کرده که ادامه این مسیر تصحیحات متون کلاسیک فارسی دیگر را به دنبال داشته است. قزوینی بیش از نیمی از عمر خود را به پژوهش و تحقیق برای ادب و فرهنگ ایران گذرانده است. تحقیقاتی که در نوع خود کم‌نظیر بوده و به همین سبب نام علامه قزوینی را در تاریخ ادب و فرهنگ معاصر ایران به بزرگی به یادگار گذاشته است.

*یادداشت: چرا فلاسفه تحلیلی جدید اقبال زیادی به ابن‌سینا دارند؟ به قلم دکتر رضا یعقوبی درست است كه فلسفه تحلیلی به عنوان یك مكتب مستقل در قرن بیستم شكل گرفت و نام فلسفه تحلیلی بر آن گذاشته شد. اما ریشه و تاریخ این سبك و روش فلسفه‌ورزی به همان یونان باستان و آثار افلاطون و ارسطو برمی‌گردد. شیوه غالب در فلسفه تحلیلی این است كه مفاهیم پیچیده را به مفاهیم ساده‌تر و واضح‌تر تحلیل(تجزیه) كنند و بعد از وضوح و روشن‌سازی(clarification) كافی، به مسئله برگردند و آن را حل كنند. این روش در آثار افلاطون و ارسطو فراوان یافت می‌شود. تحلیل‌های دقیق و موشكافانه ابن‌سینا در كتاب برهان و كتاب‌الحدود پیشتاز پژوهش‌های زبانی فلاسفه تحلیل زبانی است. به همین دلیل است كه فلاسفه تحلیلی جدید اقبال زیادی به ابن‌سینا و پیروانش مثل توماس آكویناس نشان می‌دهند و جنبش توماس‌گرایی تحلیلی را بنا نهاده‌اند. دكتر ضیا موحد در كتاب تاملاتی در منطق ابن‌سینا و سهروردی، ابن‌سینا را در كشف فرمول‌های بوریدان و باركن مقدم می‌داند و معتقد است قبل از سول كریپكی، ابن‌سینا نظریه او را در باب دلالت‌شناسی اسم‌های خاص ابداع كرده است(چون ابن‌سینا هم معتقد است كه اسامی خاص حد(تعریف) ندارند). همچنین تیموتی ویلیامسون در كتاب فلسفه‌ورزی(doing philosophy) ابن‌سینا را در كنار كارناپ، كریپكی، باركان ماركوس از پیشگامان منطق موجهات محمولی(Quantified Modal Logic) دانسته است. در كتاب «منطق موجهات به عنوان مابعدالطبیعه»(modal logic as metaphysics) در همین باره عنوانی مجزا به ابن‌سینا اختصاص داده است و می‌گوید نظریه باركان ماركوس 9 قرن پیش

........ توسط فیلسوف ایرانی، ابن‌سینا بیان شده است. آنگاه به عنوان شاهد، عبارتی از فن سوم منطق شفا را نقل می‌كند «و اما قولنا "بعض الناس یمكن ان لا یكون كاتبا"، فانه قد یساوی من جهت قولنا "یمكن ان لا یكون بعض الناس كاتبا" و قد یخالفه و ان لازمه...». نكته پایانی اینكه كسی كه موشكافی‌های خواجه نصیر در اساس‌الاقتباس را دیده باشد كه تقسیم‌بندی قضایا به هلیه بسیطه و هلیه مركبه فقط یك رقم از آن‌هاست، خواهد دید كه این قضایا در اروپا و نزد كسانی چون كانت و راسل و فرگه چگونه موضوعیت یافته‌اند و تاریخ فلسفه تحلیلی را به قرن بیستم محدود نخواهد كرد. حسن ختام این یادداشت نام بردن از كتابی است كه نوآوری بدیع و زیبایی برای شكوفایی دوباره و تازه فلسفه اسلامی در جهان امروز و در چارچوب فلسفه تحلیلی است. كتاب «فلسفه اسلامی تحلیلی»(Analytic Islamic Philosophy) نوشته آنتونی رابرت بوث(Anthony Robert Booth) است كه با رویكرد تحلیلی و منطقی فلاسفه اسلامی را تفسیر كرده و مدعی است رویكرد تطبیقی ندارد و عملا در این كتاب فلسفه‌روزی تحلیلی اسلامی را از سر گرفته است. آنتونی كنی هم در جلد دوم تاریخ فلسفه غرب كه به ترجمه این حقیر در دست چاپ است ابن‌سینا را بزرگ‌ترین مابعدالطبیعه‌پرداز هزاره اول میلادی می‌داند و حسرت می‌خورد كه چرا عربی بلد نیست تا بتواند آثار ابن سینا را به زبان اصلی بخواند. بالاتر از آن در پیامی كه برای قرائت در جشن رونمایی از ترجمه تاریخ فلسفه غرب فرستاد، اظهار داشت: «ابن سینا در طول قرون وسطی و بعد از آن بی تردید تاثیرگذارترین فیلسوف بعد از افلاطون و ارسطو بوده است و امیدوارم فلسفه ایران در عصر حاضر به همان شکوفاییاش در عصر ابن سینا برسد.»

ساختارشناسی پروپوزال(قسمت سوم) 5- اهداف تحقيق : در اجراي پژوهش هاي علمي پس از بيان مساله تحقيق ، پژوهشگر قصد خود را به صورت عملياتي كه از طريق مشاهده هاي عيني قابل دستيابي است بيان مي كند . در برخي از پژوهشها محقق به جاي طرح سئوال هاي پژوهشي يا فرضيه ، فقط به بيان هدف مي پردازد. براي مثال ، هدف يك تحقيق را مي توان به صورت زير بيان نمود :‌مشخص كردن سير تحول آموزش فني – حرفه اي در ايران . براي بيان هدف بايد از يك فعل كنشي استفاده كرد . در مثال فوق «مشخص كردن » به عنوان فعل كنشي به كار رفته است . اما هدف بالا بايد در اهداف جزيي متبلور شود به طور مثال مي توان با توجه به ابعاد مساله، اهداف جزيي ذيل را در نظر گرفت : 1- چگونگي پديد آمدن آموزش و پرورش در ايران . 2- رابطه آموزش فني – حرفه اي با ساير آموزش هاي رسمي كشور . 6- سئوالات تحقيق: مساله ي تحقيق مي تواند در مطالعات كيفي و كمي بصورت سئوال بيان شود و غالباً شكل سئوالي بيان مساله ارجح است چرا كه ساده و گويا است و پژوهشگر را به سمت پاسخح دادن به اين سئوالات سوق مي دهد . سئوالات تحقيق را مي توان به سه دسته تقسيم كرد : الف – توصيفي ب- رابطه اي ج- تفاوتي الف – سئوالات توصيفي : در اين سئوالات از كلمات پرسشي « چه مي باشد؟» ، « چيست ؟» ، «چگونه است ؟» و ... استفاده مي شود . براي مثال ، در مساله ، پيشرفت تحصيلي دانش آموزان سوم راهنمايي مناطق تابعه شهرستانهاي استان تهران شركت كنندگان در آزمون پيشرفت تحصيلي ، مي توان نوشت : سطح پيشرفت تحصيلي دانش آموزان سوم راهنمايي مناطق تابعه شهرستانهاي استان تهران شركت كنندگان در آزمون پيشرفت تحصيلي چگونه است ؟ ب- سئوالات رابطه اي :در اين دسته سئوالات ، چگونگي رابطه ي دو يا چند متغيير مورد نظر قرار مي گيرد . براي مثال ، چه رابطه اي بين مفهوم خود و پيشرفت تحصيلي وجود دارد ؟ ج- سئوالات تفاوتي : اين سئوال ها با تفاوت سطوح متغييرها سروكار دارد و معمولاً به شكل زير بيان مي شود : آيا بين پيشرفت تحصيلي دختران و پسران پايه سوم راهنمايي تفاوتي وجود دارد ؟