#سجع_چیست ؟ در اصطلاح ادبی می‌توان گفت سجع در نثر همانند قافیه در نظم است؛ یعنی، وزن یا آهنگ کلمات پایانی جمله با هم یکسان باشند. در این‌صورت به آن واژه‌ها، واژه‌ی مسجع و به آهنگ برخاسته از واژه‌ها سجع می‌گویند. در گلستان سعدی و آثار خواجه عبدالله انصاری، نمونه‌های شاخصی از نثر مسجع را می‌توان یافت. #انواع_سجع سجع به سه نوع متوازی، مطرف و متوازن تقسیم می‌شود. علت این تقسیم‌بندی، تفاوت در وزن و یا طول هجاها در نظر گرفته شده است. #سجع_متوازی در این نوع از سجع باید تعداد هجاها و یا بلندی و کوتاهی واژگان، با هم برابر باشند.   سلاح از تن بگشادند و رخت و غنیمت بنهادند. باران رحمت بی‌حسابش همه‌ جا رسیده و خوان نعمت بی‌دریغش همه‌ جا کشیده. هر که دست از جان بشوید هر چه در دل دارد بگوید. چند نکته درباره سجع متوازی ۱- از آنجایی که سجع، یک آرایه‌ی لفظی است بنابراین تلفظ واژگان در تشخیص آن بسیار اهمیت دارد. ۲- گاهی اوقات کلمه‌ای شرایط مسجع بودن را ندارد اما از لحاظ لفظی مورد تأیید است؛ پس می‌توان آن را به‌عنوان سجع متوازی در نظر گرفت. 3- اگر دو واژه که دارای سجع متوازی هستند در جمله پشت سر هم بیایند، آنگاه صنعت ازدواج رخ می‌دهد. #سجع_مطرف در حالت کلی کلماتی که وزن مختلف و حرف رَوی متفاوت دارند، با عنوان سجع مطرف شناخته می‌شوند. سجع مطرف دو قسم دارد؛ 1-  تعداد هجاها برابر هستند ولی کلمه از نظر کوتاهی یا بلندی هجاهای حروف #رَوی متفاوت است. برای مثال دو واژه‌ی خدا و گویا، هر یک دو هجا دارند، اما در واژه‌ی خدا، هجای اول کوتاه است و هجای اول واژه‌ی گویا بلند است. 2- تعداد هجاها در دو واژه‌ی متفاوت است؛ به‌طور معمول، یک واژه‌ی تک‌هجایی و یک واژه‌ی دوهجایی‌ست و صامت ابتدایی قافیه متغیر است. مثل واژگان شانه و نشانه یا کار و شکار. دوستی را که به عمری فرا چنگ آرند، نشاید که به یک دَم بیازارند. #سجع_متوازن سجع متوازن سجعی است که واژگان تنها در وزن یکی هستند. مانند واژه‌ی زیر؛ شریف و کریم بهار و نهال برای درک بهتر این نوع از سجع، به مثال‌های زیر توجه کنید: فلان را اصلی است پاک و طینتی است صاف بحری است مواج و شخصی نقاد دقت کنید که در مثال بالا،‌ دو سجع وجود دارد؛ یکی میان بحری و شخصی و دیگر میان مواج و نقاد. چطور سجع را در کلمات بیابیم؟ از آنجایی که آرایه‌ی سجع، آرایه‌ای لفظی است، یافتن آن در جمله، بسیار بستگی به شیوه‌ی خواندن آن دارد. برای آنکه تشخیص سجع برای شما راحت‌تر باشد،‌ می‌توانید از فرمول سه‌گانه‌ی سجع هم استفاده کنید: #سجع_در_جملات وقتی در جملات یک نثر تعداد سجع زیاد شود، می‌تواند باعث پدیدار شدن آرایه‌های دیگری مانند ترصیع، موازنه، تضمین‌الامزدوج و مزدوج نیز باشد که مختصر اشاره‌ای به آن هم خواهیم داشت. 1- ترصیع زمانی ترصیع در نثر رخ می‌دهد که بین واژگان دو جمله به صورت نظیر به نظیر سجع متوازی برقرار شده باشد و به کلامی که در آن آرایه‌ی ترصیع به‌کار رفته‌ باشد، مرصّع می‌گویند. شد مزین به تو مقام و محل شد مبین به تو حرام و حلال #نکته: اگر واژگان آخر مصراع یک بیت به جای سجع متوازی ،‌ سجع متوازن به وجود آمده بود، باز هم آرایه‌ی ترصیع داریم. 2- موازنه وقتی در بین واژگان نظیر به نظیر جملات، سجع متوازن برقرار باشد، آرایه‌ی موازنه خواهیم داشت. #نکته: گاه در موازنه، به‌جای سجع متوازن از سجع متوازی استفاده می‌شود و حتی استفاده از ترکیب دو سجع متوازن و متوازی در واژگان نیز مجاز است. نام دیگر این آرایه، ممالثه است. ای اژدهای چرخ دلم بیشتر بخور وی آسیای نحس تنم نیک‌تر بسای جالب است بدانید، موازنه از سبک‌های شخصی و بارز مسعود سعد سلمان است. 3- تضمین المزدوج وقتی در انتهای دو جمله، از سجع متوازی یا مطرف استفاده شود و همین‌طور در اواسط جملات نیز انواع سجع به‌کار رفته شده‌ باشد، تضمین المزدوج یا اعنات ‌القرینه اتفاق می‌افتد. باید توجه داشت که در این حالت نیازی نیست که دو بخش قرینه مساوی باشند. فلان به ‌سیرت گزیده و عادت پسندیده، معروف است و به‌خدمتکاری دولت و طاعت‌داری حضرت موصوف است. 4- مزدوج مزدوج یا قرینه به حالتی می‌گویند که نوعی سجع در بین جملات برقرار است که فقط با یک یا دو مورد اختلاف هجایی جزئی، توصیف می‌شود. هر که بر زیردستان نبخشاید به جور زبردستان گرفتار آید کانال آموزش عروض و قافیه و... سید محمدرضا شمس (ساقی) https://eitaa.com/arozghafie

#شاه_بیت ۱۳۷ قایقی وارونه ام در بندری بی اسکله حال و روزم را فقط از بغض پاروها بپرس #بندر_عباس 🏴 علی اصغر شیری(معاصر) @adabkhane @arozghafie

#واکاوی_واژه ۲۲ واژه #کیومرث کامل فیلم 👇 https://youtu.be/nxOyM1yNC0E کیومرث؛ نخستین انسان، نخستین شاه 👑🌍 در اوستا و شاهنامه، کیومرث آغازگر تاریخ انسان است؛ بنیان‌گذار شهرنشینی 🏙️، آورنده‌ی دین 🕊️، و سازنده‌ی دماوند 🏔️. از وجود او، نخستین زن و مرد — مَشیه و مَشیانه — پدید آمدند. 👩‍❤️‍👨 او نخستین پادشاه جهان بود: «نخستین خدیوی که کشور گشود سر پادشاهان کیومرث بود» ✨👑 نامش، گیومرت، به معنای «زندگانی میرا»ست؛ یادآور آغاز و گذر انسان بر زمین 🌱. اما دوران فرمانروایی کیومرث خالی از نبرد نبود ⚔️; فرزندش، سیامک، برای پاسداری از راستی، با فرزند اهریمن به نبرد برخاست. 🏹👹 در این جنگ تلخ، سیامک به دست اهریمن کشته شد ☠️، اما این پایان کار نبود... امید در نسل او ادامه یافت 🌟 و پس از آن، هوشنگ پادشاه شد 👑💪. کامل فیلم 👇 https://youtu.be/nxOyM1yNC0E

#واکاوی_واژه ۲۲ واژه #کیومرث کامل فیلم 👇 https://youtu.be/nxOyM1yNC0E کیومرث؛ نخستین انسان، نخستین شاه 👑🌍 در اوستا و شاهنامه، کیومرث آغازگر تاریخ انسان است؛ بنیان‌گذار شهرنشینی 🏙️، آورنده‌ی دین 🕊️، و سازنده‌ی دماوند 🏔️. از وجود او، نخستین زن و مرد — مَشیه و مَشیانه — پدید آمدند. 👩‍❤️‍👨 او نخستین پادشاه جهان بود: «نخستین خدیوی که کشور گشود سر پادشاهان کیومرث بود» ✨👑 نامش، گیومرت، به معنای «زندگانی میرا»ست؛ یادآور آغاز و گذر انسان بر زمین 🌱. اما دوران فرمانروایی کیومرث خالی از نبرد نبود ⚔️; فرزندش، سیامک، برای پاسداری از راستی، با فرزند اهریمن به نبرد برخاست. 🏹👹 در این جنگ تلخ، سیامک به دست اهریمن کشته شد ☠️، اما این پایان کار نبود... امید در نسل او ادامه یافت 🌟 و پس از آن، هوشنگ پادشاه شد 👑💪. کامل فیلم 👇 https://youtu.be/nxOyM1yNC0E

#آرایه‌ی_موازنه_چیست؟ آرایه‌ی موازنه در علم بدیع، آوردن #واژگان_هموزن در دو مصراع از شعر یا دو پاره از نثر است، به‌گونه‌ای که همه‌ی واژگان قرینه یا اکثر آن‌ها با یکدیگر #هموزن باشند. به عبارتی دیگر اگر انواع #سجع (متوازی، مطرف، متوازن) به‌ویژه سجع‌های متوازن در دو مصراع در مقابل هم قرار گیرند، #موازنه ایجاد می‌شود: مانند بیت زیر که #واژگان_قرینه در دو مصراع با یکدیگر #هموزن هستند که در زیر بیت قابل مشاهده است.: ای درد تواَم درمان، در بستر ناکامی وی یاد تواَم مونس، در گوشه‌ی تنهایی [ای، وی] ، [درد، یاد] ، [تواَم، تواَم] ، [درمان، مونس] ، [در، در] ، [بستر، گوشه] ، [ناکامی، تنهایی] #نمونه‌هایی_دیگر : این لطایف کز لب لعل تو من گفتم که گفت؟ وین تطاول کز سر زلف تو من دیدم که دید؟ (حافظ) نکته‌ی دوشیزه‌ی من حرز روح است، از صفت خاطر آبستن من نور عقل است، از صفا رشک نظم من خورَد حسّان ثابت را جگر دست نثر من زند سحبان وابل را قفا بر سر همت، بلا فخر، از اَزل دارم کلاه بر تن عزلت، بلا بَغی، از اَبد بُرّم قبا (خاقانی) ای اژدهای دهر، دلم بیشتر بخور وی آسیای چرخ، تنم تنگتر بِسای (مسعود سعد) کُحلی چرخ از سحاب گشت مسلسل به شکل عودی خاک از نبات گشت مُهَلهَل به تاب (خاقانی) به بزم و رزم تو ماند همی خزان و بهار به تیغ و کِلک تو ماند همی قضا و قدر (شمس­ الدین رازی) گشاینده‌ی بند هاماوران ستاننده‌ی مرز مازندران (فردوسی) ز گرز تو خورشید گریان شود ز تیغ تو ناهید بریان شود (فردوسی) مسعود سعد سلمان در اکثر قصاید خود از آرایه‌ی موازنه استفاد کرده است. برای نمونه به ابیات زیر توجه کنید: نظمی به کامم اندر چون باده‌ی لطیف خطی به دستم اندر چون زلف دلربای از رنج تن، تمام نیارم نهاد پی وز درد دل، بلند نیارم کشید وای گردون چه خواهد از من بیچاره‌ی ضعیف؟ گیتی چه خواهد از من درمانده‌ی گدای؟ گر شیر شَرزه نیستی، ای فضل، کم شِکَر ور مار گَرزه نیستی، ای عقل، کم گَزای ای محنت، ار نه کوه شدی، ساعتی برو وی دولت، ار نه باد شدی، لحظه­‌ای بپای ای تن جزع مکن که مجازی است این جهان وی دل، غمین مشو که سپنجی است این سرای ای بی هنر زمانه مرا پاک درنورد وی کوردل سپهر، مرا نیک بَرگرای از بهر زخم، گاه چو سیمم فروگذار وز بهر حبس، گاه چو مارم همی فسای ای اژدهای چرخ، دلم بیشتر بخورخ وی آسیای چرخ، تنم تنگ‌تر بسای (مسعود سعد سلمان) #آرایه‌ی_موازنه در #نثر : قدمی در راهِ خدا ننهند و دِرَمی بی مَنّ و اَذیٰ ندهند. (گلستان سعدی) [قدمی، درمی] ، [در، بی] ، [راهِ، مَنّ] ، [خدا، اذیٰ] ، [ننهند، ندهند]  کانال آموزش عروض و قافیه و... سید محمدرضا شمس (ساقی) https://eitaa.com/arozghafie

#آرایه‌ی_ترصیع : اگر سجع‌های مقابل یک بیت تماماً #سجع‌های #موازی (واژه‌های هموزن و همقافیه) باشند، #ترصیع پدید می‌آید؛ مثلا اگر واژگان هر مصراع بیت زیر را جدا کنیم، همه‌ی آن‌ها با واژگان مصراع مقابل هموزن و حروف پایانی مشابهی دارند و به اصطلاح #سجع_موازی برخوردارند: برگ بی‌برگی بوَد ما را نوال مرگ بی‌مرگی بوَد ما را حلال (مولوی) [برگ ، مرگ] ـ [بی‌برگی ، بی‌مرگی] ـ [بود ، بود] ـ [ما ، ما] ـ [را ، را] ـ [نوال ، حلال]  نمونه‌هایی دیگر از #ترصیع : هم حرکاتش متناسب به هم هم خطواتش متقارب به هم (جامی) [هم ، هم] ـ [حرکاتش ، خطواتش] ـ [متناسب ، متقارب] ـ [به ، به] ـ [هم ، هم] ما برون را ننگریم و قال را ما درون را بنگریم و حال را (مولوی) [ما، ما] ـ [برون، درون] ـ [را، را] ـ [ننگریم، بنگریم] ـ [و، و]، [قال، حال] ـ [را، را] تفاوت #ترصیع و #موازنه : در این بخش، نمونه‌ای از موازنه را با هم بررسی می‌کنیم تا بهتر متوجه #تفاوت آرایه‌ی #موازنه با آرایه‌ی #ترصیع شویم. همانطور که در بیت زیر می‌بینید، بیشتر واژه‌های قرینه در این دو مصرع، فقط #هموزن هستند و #حروف_آخر آن‌ها با هم #یکسان_نیست بنابراین #آرایه‌ی این بیت، #موازنه است نه ترصیع. چرخ ار چه رفیع، خاک پایت عقل ار چه بزرگ، طفل راهت 🔻 گاهی به مناسبت #قافیه، جایز است که در واژگان آخر در مصراع شعر، به جای #سجع_متوازی، از #سجع_متوازن استفاده شود؛ چنانکه رشید وطواط گفته است: ای مُنوَّر به تو نجوم جلال وی مقرر به تو رسوم کمال بوستانی است صدر تو ز نعیم آسمانی است قدر تو ز جلال خدمت تو مُعوّل دولت حضرت تو مُقبّل اقبال در کرامت تو را نبوده نظیر در شهامت تو را نبوده هَمال تیره پیش فضایل تو نجوم خیره پیش شمایل تو شمال شرک را از تو منهدم ارکان ملک را از تو منتظم احوال همچو اسکندری به یمن لقا همچو پیغمبری به حسن خصال بخشش تو برون شده ز بیان کوشش تو فزون شده ز مقال بزمگاه تو منبع لذات رزمگاه تو مجمع اَهوال نه مَلَک را ز طاعت تو مَلام نه فلک را ز خدمت تو ملال شاعران صنعت­‌گرای، به‌ویژه شاعران قرن­‌های پنجم و ششم، همچون: عنصری، امیر معزی، رشید وطواط، مسعود سعد سلمان و خاقانی از  دو صنعت #ترصیع_و_موازنه برای زیبایی و گیرایی شعر خویش، بسیار سود برده­‌اند.   #آرایه‌ی_ترصیع در #نثر : نمونه‌ی کاربرد آرایه‌ی ترصیع در نثر سعدی: نیک­بخت آنکه خورد و کِشت و بدبخت آنکه مُرد و هِشت. (گلستان سعدی) کانال آموزش عروض و قافیه و... سید محمدرضا شمس (ساقی) https://eitaa.com/arozghafie

✅ کانال آمـوزش مبـانی شعــر (ایتا) ‌ #رایگان 🎶 « عروض، قافیه و... » 🎶 🔻غلط‌های رایج (درست بنویسیم) 🔻ماده تاریخ (حروف ابجد) 🔻آرایه‌های ادبی (معنوی ـ لفظی) 🔻و... سید محمدرضا شمس (ساقی) https://eitaa.com/arozghafie ✅ کانال ادبخانه (ایتا) : https://eitaa.com/adabkhane ✅ خانه‌ی تاریخ و ادبیات جهان #واکاوی_واژگان (یوتیوپ) 👇 دکتر حسین محمدی مبارز (ایلیا) https://youtube.com/@adabkhane