✳️ چرا جامعه‌شناسی مدرن و برخی جامعه‌شناسان از تحلیل حضور و کنش مردم، تقریباً عاجزند؟! ✍️ #احمد_اولیایی ◽️دلایل این عجز می‌تواند متعدد باشد اما سعی می‌شود به بعضی از آن‌ها به اختصار اشاره شود؛ ۱. پیش‌فرض عقلانی-فردگرایانه (Rational Choice)؛ جامعه‌شناسی مدرن اغلب کنشگر را موجودی عقلانی (البته عقلانیت ابزاری)، محاسبه‌گر و نفع‌طلب فرض می‌کند (متأثر از اقتصاد نئوکلاسیک). در این چارچوب، حضور پنجاه‌ شب‌ متوالی در خیابان با خطرات واقعی (جنگ، بمباران، از دست دادن امور روزمره و غیره) غیرعقلانی به نظر می‌رسد. اما آنچه در ایران می‌بینید، کنش جمعی مبتنی بر معنا، ایمان و همبستگی عاطفی است که نظریه‌های کلاسیک کنش اجتماعی از تحلیل آن عاجزند. ۲. غلبه پارادایم «تضاد» و «بحران»؛ جامعه‌شناسی انتقادی مدرن (از مارکسیسم تا نظریه‌های پسااستعماری) عادت دارد جامعه را از منظر شکاف، تضاد طبقاتی، سرکوب و آنومی ببیند. وقتی با پدیده‌ای مواجه می‌شود که انسجام بی‌سابقه و همبستگی بی‌نظیر در شرایط جنگی نشان می‌دهد، ابزار مفهومی برای توضیح آن ندارد. احتمالا این جامعه‌شناسی برای «اعتراض» مدل دارد، اما برای «همبستگی ملی خودجوش» مدل ندارد. ۳. نادیده گرفتن «امر قدسی» و «قربانی جمعی»؛ جامعه‌شناسی مدرن به نوعی سکولار است. پدیده‌ای که در آن مردم هر شب بیرون می‌آیند، نه برای مطالبه مادی، بلکه برای حضور نمادین، همراهی با رزمندگان، و حتی آمادگی برای شهادت – ریشه در مناسک دینی و فرهنگ عاشورایی دارد. البته دورکیم کمی از «وجدان جمعی» و «امر مقدس» گفت، اما جامعه‌شناسی پس از او این مفاهیم را به حاشیه راند. ۴. ضعف روش‌شناسی در مواجهه با «وضعیت استثنایی»؛ روش‌های تحقیق استاندارد (پیمایش، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته، مردمنگاری بلندمدت) در شرایط جنگی و تحرک شبانه قابل اجرا نیستند. جامعه‌شناس دانشگاهی معمولاً به داده‌های قابل‌کمی‌کردن و مشاهدات پایدار عادت دارد. در وضعیتی که هر شب ده‌ها هزار نفر خودجوش در میدان حاضر می‌شوند و فردا صبح به کارشان بازمی‌گردند، تحلیل لحظه‌به‌لحظه و درک معنای پدیدارشناختی این حضور نیازمند روش‌های سیال و سریعی است که در دانشگاه آموزش داده نمی‌شود یا حداقل تمرین نمی‌شود ۵. سوگیری سیاسی و نظری نسبت به جمهوری اسلامی؛ بخش قابل‌توجهی از جامعه‌شناسی دانشگاهی ایران (و غرب) بر این پیش‌فرض عمل می‌کند که نظام سیاسی ایران فاقد مشروعیت مردمی است. وقتی در عمل با موج عظیم حمایت مردمی مواجه می‌شوند، دچار ناهماهنگی شناختی می‌شوند: یا آن را انکار می‌کنند (اتهام «نمایشی بودن»)، یا به «تبلیغات دولتی» تقلیل می‌دهند، یا سکوت می‌کنند. این ناتوانی از جنس تعصب معرفتی است، نه فقدان هوش تحلیلی. ◽️در نهایت باید گفت اینجاست که جای خالی نگاه‌ها و روش‌هایی جدید برای مطالعه این کنش جمعی مردم بیش از قبل حس می‌شود. و شاید الان زمان پیوستن دانشگاه و جامعه‌شناسی مدرن به سیل حضور مردم است، مردمی که کنشگری نخبگانی دارند که برخی نخبگان از تحلیل آن عاجزند. حضور دانشگاه در خیابان نیست لزوما بلکه در بازاندیشی خود است که چرا سال‌ها هزینه کرده اما در بزنگاه حضور، غایب است! 📍 #یادداشت | #جنگ‌نامه 🌱 فکرت | گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅

💢 نشست اختصاصی «مردم در قلب میدان» 👈🏻 در این روزهای میانه جنگ و صلح تجربه متفاوتی در لحظه حساس جامعه ایرانی رخ داده است. جنگ تحمیلی اخیر، ظرفیت‌های مردمی را مجدد شکوفا ساخت و لذا نسبت مردم با میدانِ کنش اجتماعی و سیاسی دوباره به یک پرسش جدی تبدیل شده است. هم‌اندیشی علمی «مردم در قلب میدان» تلاشی است برای بازخوانی این نسبت و تامل نظری در واکاوی نقش مردم در صحنه اصلی سیاست. این برنامه با همکاری مجموعه رسانه‌ای «فکرت» برگزار شده و بازنشر آن از طریق رسانه ما از امروز در دسترس مخاطبان قرار خواهد گرفت. این نشست ۳۱ فروردین در قم برگزار شد. 💬 با ما همراه باشید... 🌱 فکرت | گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅

🎧 سخنرانی اختصاصی فکرت 🔶 گفتگوی «مردم در قلب میدان» (1) 🎙دکتر #علی‌اصغر_اسلامی‌تنها 02:00 |مردم کیست؟ 07:00 |مردم در نگاه دینی چیستند؟ 11:00 |وجه‌ی مردانه و زنانه امر اجتماعی 16:00 |فطرت و طبیعت در کنشگری مردم 20:00 |بعثت مردم و انبعاث دشمن ➕ فیلم کامل این سخنرانی را اینجا ببینید. 📍 #پادکست | #جنگ‌نامه 🌱 فکرت | گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅

🎧 سخنرانی اختصاصی فکرت 🔶 هم‌اندیشی علمی «مردم در قلب میدان» (2) 🎙دکتر #علی_اکبری معلم 01:00 | حکمرانی فرایند راهبری است 04:00 | نحوه شکل‌گیری تجمعات مردمی 07:00 |وحدت مردم و خروج از بحران ➕ فیلم کامل این سخنرانی را اینجا ببینید. 📍 #پادکست | #جنگ‌نامه 🌱 فکرت | گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅

🎧 سخنرانی اختصاصی فکرت 🔶 هم‌اندیشی علمی «مردم در قلب میدان» (3) 🎙دکتر #احمد_اولیایی 02:06 | تقلیل‌دهی مردم در اتفاق اخیر 05:36 |منطق سواره مجانی در بعثت مردمی 09:06 |تعهد باورپذیر مردم 12:06 |حضور مردم و نخبگان فرسوده ➕ فیلم کامل این سخنرانی را اینجا ببینید. 📍 #پادکست | #جنگ‌نامه 🌱 فکرت | گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅

💠 درباره نسبت جامعه‌شناسی و «کنش جمعی مؤمنانه»؛ ➖ مسئله‌ای درباره توان توضیحی جامعه‌شناسی ✍️ دکتر #محمد_رایجی (پژوهشگر فلسفه علوم اجتماعی) 🖇 در برخی یادداشت‌ها که در تحلیل حضور مردم در خیابان‌ها ارائه می‌شود، این ادعا مطرح شده که «جامعه‌شناسی مدرن» از تحلیل برخی اشکال کنش جمعی مردم ــ به‌ویژه کنش‌هایی که با ایمان دینی، همبستگی ملی یا آمادگی برای فداکاری پیوند خورده‌اند ــ ناتوان است. در این روایت، گفته می‌شود چارچوب‌های نظری علوم اجتماعی که عمدتاً در غرب شکل گرفته‌اند، کنشگر انسانی را موجودی صرفاً عقلانی و منفعت‌طلب فرض می‌کنند، جامعه را از منظر بحران و تضاد می‌بینند، و به دلیل رویکرد سکولار خود از فهم امر قدسی و انگیزه‌های معنوی عاجزند. بر همین اساس، پدیده‌هایی مانند حضور داوطلبانه و پرهزینه مردم در شرایط بحران یا جنگ، اموری تلقی می‌شوند که گویا از افق تحلیلی جامعه‌شناسی بیرون مانده‌اند. با این حال هم از نظر نظری و هم از نظر روش‌شناختی این مسئله محل تردید جدی است. مسئله اصلی نه ناتوانی جامعه‌شناسی، بلکه تصویری تقلیل‌یافته از این رشته در چنین داوری‌هایی است. 👇🏻👇🏻👇🏻 🌱 فکرت | گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅

◽️نخست باید توجه داشت که جامعه‌شناسی هرگز کنش انسانی را صرفاً در قالب محاسبه سود و زیان مادی تحلیل نکرده است. حتی اگر نظریه انتخاب عقلانی در برخی حوزه‌ها ــ به‌ویژه در اقتصاد سیاسی و تحلیل‌های نهادی ــ تأثیرگذار بوده باشد، این نظریه تنها یکی از رویکردهای موجود در علوم اجتماعی است. ◽️از همان آغاز شکل‌گیری جامعه‌شناسی، متفکرانی مانند ماکس وبر تأکید داشتند که کنش اجتماعی می‌تواند «عقلانی معطوف به ارزش» باشد؛ یعنی افراد ممکن است به خاطر وفاداری به یک ارزش اخلاقی یا دینی دست به کنشی بزنند که از منظر سود مادی قابل توضیح نیست. وبر در تحلیل کنش‌های دینی و اخلاقی دقیقاً بر همین نکته تأکید می‌کند که معنا و ارزش برای کنشگران می‌تواند بر محاسبه ابزاری غلبه کند. ◽️به همین ترتیب، امیل دورکیم در تحلیل آیین‌های دینی نشان داد که مناسک جمعی چگونه «انرژی اخلاقی» و همبستگی اجتماعی تولید می‌کنند؛ پدیده‌ای که او آن را در چارچوب مفهوم «وجدان جمعی» توضیح می‌دهد. در سنت‌های متأخرتر نیز نظریه‌هایی مانند «آیین‌های تعاملی» رندال کالینز یا مفهوم «انرژی هیجانی» در جامعه‌شناسی تعاملات، دقیقاً برای فهم همین تجربه‌های جمعی و عاطفی توسعه یافته‌اند. بنابراین ادعای اینکه جامعه‌شناسی از تحلیل کنش‌های مبتنی بر ایمان، معنا یا فداکاری عاجز است، با بدنه واقعی نظریه‌های این رشته همخوانی ندارد. ◽️ادعای دیگری که گاه مطرح می‌شود این است که جامعه‌شناسی مدرن جامعه را عمدتاً از منظر بحران و تضاد می‌بیند و بنابراین برای فهم همبستگی‌های اجتماعی ابزار مفهومی ندارد. این ادعا نیز با تاریخ این رشته سازگار نیست. در واقع، یکی از مسائل بنیادی جامعه‌شناسی کلاسیک دقیقاً مسئله «نظم اجتماعی» و «انسجام جمعی» بوده است. ◽️دورکیم مفهوم همبستگی مکانیکی و ارگانیک را برای توضیح شیوه‌های متفاوت انسجام اجتماعی مطرح کرد؛ تالکوت پارسونز در نظریه کارکردگرایی به سازوکارهای حفظ نظم اجتماعی پرداخت؛ و در دهه‌های بعدی نظریه‌هایی درباره شکل‌گیری هویت‌های جمعی و همبستگی ملی توسعه یافتند. ◽️حتی در سنت‌های انتقادی نیز تحلیل همبستگی درونی گروه‌ها و فرآیندهای بسیج اجتماعی جایگاهی مرکزی دارد. از این منظر، همبستگی اجتماعی در شرایط بحرانی نه یک «معمای حل‌ناشدنی»، بلکه یکی از موضوعات کلاسیک جامعه‌شناسی است. ◽️در مورد مسئله دین و امر قدسی نیز تصویر ارائه‌شده در برخی نقدها دقیق نیست. اگرچه بسیاری از نظریه‌های مدرن از پیش‌فرض‌های سکولار الهام گرفته‌اند، اما جامعه‌شناسی دین یکی از شاخه‌های فعال و گسترده علوم اجتماعی است. پژوهشگرانی مانند پیتر برگر، خوزه کازانووا و رابرت بلا نشان داده‌اند که دین نه‌تنها از عرصه عمومی حذف نشده، بلکه در بسیاری از جوامع نقش مهمی در شکل‌دهی به هویت‌های جمعی و کنش‌های سیاسی دارد. ◽️دورکیم نیز پیش‌تر استدلال کرده بود که امر مقدس صرفاً یک باور فردی نیست، بلکه سازوکاری اجتماعی برای تولید همبستگی و معنا در زندگی جمعی است. بنابراین وقتی کنش‌های جمعی در پیوند با نمادهای دینی، آیین‌های شهادت یا فرهنگ‌های فداکاری شکل می‌گیرند، این پدیده‌ها در چارچوب مفاهیمی مانند آیین‌های جمعی، سرمایه نمادین یا دین مدنی قابل تحلیل‌اند. به بیان دیگر، جامعه‌شناسی ابزار مفهومی لازم برای بررسی چنین پدیده‌هایی را در اختیار دارد، هرچند ممکن است کاربرد دقیق این ابزارها نیازمند پژوهش میدانی عمیق باشد. ➕ متن کامل این یادداشت را اینجا بخوانید. 📍 #یادداشت | #جنگ‌نامه 🌱 فکرت | گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅

💬 همانگونه که باید با نیروهای نظامی آمریکایی و صهیونی جنگید، بایستی با نسخه های اقتصادیِ آمریکایی نیز مقابله نمود. نمی شود شعار مرگ بر آمریکا داد اما در عمل اقتصادِ آمریکایی را در اقتصادِ ایران تئوریزه و اجرا نمود. علیکم بالمتون لا بالحواشی.. ✍🏻 سیدمرتضی حسینی (پژوهشگر اقتصاد) 📍 #کوتاه‌نوشت | #جنگ‌نامه| #توسعه‌_پساجنگ 🌱 فکرت | گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅

🔴 روایت ایران در عصر گذار 🔸نشست روایت ایران در عصر گذار به همت رسانه فکرت و با حضور سه‌تن از اساتید علوم انسانی، دکتر موسی حقانی، دکتر مصطفی زمانیان و دکتر تینا امین برگزار شد. این افراد از شکل‌گیری «دستگاه تفکر ملی»، بازگشت هویت جمعی و اهمیت روایت صادقانه از تجربه تاریخی جنگ رمضان سخن گفتند. 📌ادامه مطلب را اینجا بخوانید #گزارش #خبرگزاری_تسنیم 🆔 @Graph_Tasnim

📬 #نظر_مخاطبان دیدگاه مخاطب همراه درباره بی‌عدالتی پرداختی‌ها 👆👆 «خبری شنیدم که حقوق هیات علمی علوم پزشکی 100درصد افزایش یافته و ظاهرا برای وزارت علوم 70تا 80 درصد افزایش داشته ، واقعا چرا باید در این شرایط که در جنگ هستیم و متاسفانه قیمت ها افسار گسیخته افزایش یافته این طور بین اقشار مختلف بی عدالتی بشه، گروهی که زورشون میرسه حق خودشون رو میگیرن ، وقتی قشر فرهیخته فقط به فکر احقاق خودشون هستن چه کسی باید فکر عموم مردم باشه؟؟» 📩 نظر شما چیست؟! پیشنهادات خودتون رو برای ما بفرستید 🌱 فکرت | گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅

🎧 #پادکست | #اتاق_گفتگو 🚨وقتی «سرمایه‌داری رفاقتی» سیاست را می‌بلعد! از منظر جامعه‌شناختی مردم چقدر تاب‌آوری برای جنگ دارند؟؛ ➖ گزیده‌ای از «اتاق گفتگوی آزاد فکرت» ارائه دکتر سعید فرزان‌مهر: دعواهای سیاسی ظاهری‌اند؛ مشکل جای دیگری است! 🛑 🔹دکتر فرزانمهر، به یک واقعیت تلخ اما مهم پرداخته: بسیاری از دوگانگی‌ها و دعواهایی که هر روز در اخبار می‌شنویم (مثل انقلابی در برابر محافظه‌کار یا جنگ در برابر صلح)، صرفاً نوک کوه یخ هستند. 🧊 👈🏻 بر اساس این تحلیل، مسئله اصلی و پنهان، تسلط یک ساختار «اقتصادی رانتی و رفاقتی» است که ریشه‌های آن به فرهنگ، دانشگاه، رسانه و حتی سینما هم نفوذ کرده است. جامعه امروز ما خسته از شعارهای توخالی، نیازمند یک «افق معنایی» جدید است؛ بازگشت به گفتمان اصیل «عدالت»، «ظلم‌ستیزی» و مبارزه با فساد. همان ادبیاتی که در دوران جنگ توانست مردم را برای یک هدف بزرگ متحد کند، امروز جای خالی‌اش به شدت احساس می‌شود. 🌱فکرت| گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅

🎙 اتاق گفتگوی آزاد «فکرت» محفلی برای شنیدن، اندیشیدن و روایت کردن 🪧 برنامه بیست و ششم | جنگ و افکار عمومی تأثیر مردم بر پایان یا ادامه جنگ‌ها با ارایه: حامد رضایی (پژوهشگر جامعه‌شناسی تاریخ) 🕒 برنامه امروز: ساعت ۱۶:۳۰ 💢 از همه دوستان، همراهان و صاحبان دغدغه دعوت می‌کنیم تا در این محفل صمیمانه کنار ما باشند. حضورتان، به این گفتگو غنا و معنا می‌بخشد. 🖇 لینک ورود به محفل گفتگو: https://virasty.com/Fekratmedia 🌱 فکرت | گفت‌وگویی برای ساخت فردا 🔅@fekratmedia🔅